Er zit iets diep poëtisch (en ook geruststellend) in de wetenschap dat het einde van een ster niet echt een einde is. Het nieuwe beeld van de Helixnevel, vastgelegd door de James Webb Ruimtetelescoop, herinnert ons hieraan met een visuele kracht die moeilijk te negeren is: wat lijkt op het oplossen van rook in de ruimte, is in werkelijkheid de grondstof waaruit nieuwe werelden zullen worden geboren.
Een foto die niet alleen spectaculair is, maar ook diep symbolisch voor de natuurlijke cyclus van het universum, waar niets verloren gaat en alles wordt getransformeerd.
Een nevel die al eeuwenlang wordt waargenomen
De Helixnevel is een van de planetaire nevels die het meest bekend en geliefd zijn bij astronomen. Het bevindt zich op ongeveer 650 lichtjaar van de aarde en is al meer dan tweehonderd jaar waarneembaar. In de loop van de tijd is het gefotografeerd door historische telescopen zoals Hubble en Spitzer, maar de nieuwe afbeelding van James Webb markeert een echte sprong in kwaliteit.
De reden waarom het zo iconisch is, is ook esthetisch: door zijn ronde vorm, vergelijkbaar met een groot kosmisch oog, wordt het vergeleken met het Oog van Sauron de De Heer van de ringen. In werkelijkheid is er in het centrum niets bedreigends, behalve een witte dwerg, wat overblijft van een ster die lijkt op onze zon en die de laatste fase van zijn leven heeft bereikt.
©ESO, VISTA, NASA, ESA, CSA, STScI, J. Emerson (ESO); Dankbetuiging: CASU
De concentrische lagen die op een iris lijken, zijn samengesteld uit gas en stof dat in de loop van de tijd wordt uitgestoten. De warmere delen schijnen met blauwe tinten, terwijl de koudere naar rood kleuren, waardoor een chromatisch mozaïek ontstaat dat vertelt over de temperaturen, dichtheden en bewegingen van materie.
De ‘rookkolommen’ die Webb ziet, zijn geen explosies, maar gasstromen
De echte revolutie komt dankzij het NIRCam-instrument van James Webb, dat in staat is het universum in het infrarood te observeren met een precisie die nog nooit eerder is gezien. In het beeld verschijnen strepen van geïoniseerd gas die lijken op rookkolommen of lichtgevende sporen die opstijgen, zoals kosmisch vuurwerk.
Op het eerste gezicht geven ze het idee van gasprojectielen die beginnen vanaf het binnenoppervlak van de nevel. Maar de vergelijking met een complementair beeld verkregen door de VISTA-telescoop op de grond draait het perspectief volledig om: ze gaan niet weg, ze komen binnen.
Deze komeetachtige structuren bewegen zich naar een ring van koeler materiaal, waar waterstofatomen samenkomen om moleculen te vormen die zichtbaar zijn in een diep oranje kleur. Eenmaal afgekoeld verspreidt dit gas zich langzaam de ruimte in en verandert in een roodachtige mist die over miljoenen jaren zal bijdragen aan de geboorte van nieuwe sterren en planeten.
Zoals NASA uitlegde, laten de kleuren van de afbeelding duidelijk zien dat ‘de laatste adem van de ster transformeert in de fundamentele ingrediënten voor nieuwe werelden’, wat onze kennis over de oorsprong van planetaire systemen verrijkt.
Het is een krachtige herinnering: zelfs wat in het universum sterft, blijft leven genereren, in verschillende vormen, op tijdschalen die ver buiten onze menselijke schaal liggen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
