Op 29 augustus kwamen 34 vrouwelijke boeren in India bijeen om te praten over extreme hitte en menstruatiegezondheid, twee dingen die op de velden veel vaker samen zouden kunnen komen dan bij klimaatprogramma’s. Niet ver daar vandaan keken ruim 200 mensen begeleid naar een straatshow ParaiTamil-volksmuziek, om te praten over water, regenoogst en afval. Op dezelfde dag sprak iemand in Burundi de klimaatverandering aan met de slam-poëzie; in Oeganda ruimden kinderen en volwassenen de buurt op; in Syrië werden de risico’s in verband met de overstromingen van de Eufraat besproken. Wat dit allemaal bij elkaar hield, was vooral WhatsApp.
Het verhaal was vijf maanden eerder begonnen en op een veel beter beheersbare schaal. In maart 2026 organiseerden drie leden van de Beweging voor Gemeenschapsgeleide Ontwikkeling in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied een eerste regionale dag, met activiteiten in Colombia en Brazilië en een online bijeenkomst om te bespreken. Tegelijkertijd ontstonden er andere campagnes in West-Afrika. Het idee begon online de ronde te doen en iemand stelde de meest voor de hand liggende vraag: kunnen wij het ook?
Het antwoord kwam van de telefoons. In augustus wisselden organisaties en individuen uit twintig landen voorstellen uit voor 29 augustus: bomen om te planten, straten schoon te maken, bijeenkomsten, cursussen, shows. MCLD heeft enig vermogen om boodschappen te verspreiden: het claimt meer dan 3.000 lokale organisaties, netwerken en gemeenschapsgroepen, samen met 30 internationale NGO’s, verspreid over meer dan 40 landen. Een uit de hand gelopen groepschat, kortom.
Op elke plaats had het klimaat een ander probleem
De mondiale dag bevatte geen script om te herhalen. In Syrië heeft de Salam Humanitarian Foundation gewerkt aan bewustwording van klimaatrisico’s en mogelijke overstromingen van de Eufraat. In Oeganda betrokken het Lubaga Social Justice Centre en de Fellowship for Community Enlightenment bewoners en kinderen bij het schoonmaken van het gebied en het plaatsen van borden over milieubescherming. In Rwanda heeft de Groene Ontwikkelingsorganisatie systemen voor afvaltraining, inzameling, recycling en monitoring gecombineerd die samen met de gemeenschap worden beheerd.
In India maakt het Sanitation First-programma het idee nog beter. De organisatie houdt zich al ruim twintig jaar bezig met water en sanitatie en heeft de afgelopen jaren ook klimaat in deze projecten gebracht. De activiteiten omvatten onder meer het terugwinnen van stroomgebieden, zonnepompen, schoolopleidingen, regeneratieve landbouw en programma’s voor mensen die bij extreme temperaturen werken. Vandaar de ontmoeting met de 34 vrouwelijke boeren: Sanitation First werkt nu al aan de relatie tussen hittestress en de menstruatiegezondheid van studenten, landarbeiders, sanitairwerkers en andere mensen die worden blootgesteld aan hoge temperaturen.
Het onderwerp vindt nog steeds weinig ruimte in de Indiase klimaatplannen, beweert de organisatie, die het ook graag wil opnemen in strategieën ter voorbereiding op extreme gebeurtenissen. Op 29 augustus werden die werkzaamheden afgerond, samen met de activiteiten op het gebied van biochar, water en afval. De klimaatcrisis, gezien vanuit een landbouwveld in Tamil Nadu, neemt heel andere vormen aan dan die welke normaal gesproken in een dia passen.
Zelfs kunst is een hulpmiddel geworden. In Burundi gebruikte de groep Initiatief voor de Promotie van Kunst en Cultuur performancepoëzie; in Brazilië combineerde een gemeenschap milieuactiviteiten met muziek, een samen geschilderde muurschildering en gezellige momenten. Geen verplichting om als een klimaatconferentie te klinken om over klimaat te praten.
In Malawi hadden ze zelfs fietsen nodig
De dag van 29 augustus komt bovenop het werk dat in veel landen al was begonnen. Eén van de verhalen verzameld door MCLD in Malawi bevat een detail dat deze schaal veel beter verklaart dan veel definities.
De Chikonde Jeugdorganisatie moest verre gemeenschappen bereiken voor haar bewustmakings- en landbeheeractiviteiten. Met steun van World Bicycle Relief zijn er 100 fietsen afgeleverd bij de vrijwilligers. Volgens gegevens die de organisatie via MCLD heeft gerapporteerd, heeft het project ook bijgedragen aan de aanplant van meer dan 81.250 inheemse en fruitbomen in 13 gemeenschapsgebieden.
In hetzelfde land meldt de SAPPHIRE Community Organization dat ze 619 mensen heeft opgeleid in de productie van alternatieve briketten voor steenkool en hout en 250 boeren in de teelt van hibiscus, gekozen omdat deze beter bestand is tegen droogte. Het zijn resultaten die door de betrokken organisaties zijn verklaard en die vooral nuttig zijn om te begrijpen wat de vage uitdrukking ‘lokale klimaatactie’ in de praktijk betekent. Soms betekent het dat je genoeg fietsen hebt om er te komen.
Gemeenschappen laten beslissen betekent ook dat ze middelen overlaten
De vrijheid om te kiezen welk probleem we willen aanpakken weegt zwaarder dan de lokale kleur van individuele initiatieven. In het internationale debat over adaptatie is er sprake van een zeer nauwe benadering, de lokaal geleide aanpassing. Het World Resources Institute beschrijft het als een concrete machtsverschuiving naar degenen die direct de gevolgen voor het klimaat ervaren: het bepalen van prioriteiten, interventies, implementatiemethoden en criteria waarmee de resultaten kunnen worden geëvalueerd.
Er is ook een tweede helft, die best belangrijk is: geld. Tot de acht door de WRI verzamelde principes behoren directe toegang tot hulpbronnen en voorspelbare langetermijnfinanciering. Het werk uit 2022, waarin 21 ervaringen in Afrika, Azië-Pacific, het Caribisch gebied en Latijns-Amerika werden geanalyseerd, benadrukt precies het verschil tussen het betrekken van een gemeenschap en het geven van voldoende macht om keuzes echt te sturen.
Volgens MCLD werden de activiteiten op 29 augustus uitgevoerd zonder specifieke externe financiering. Het is een goede indicator voor de organisatorische capaciteit van het netwerk. Het zou veel minder geruststellend zijn als dit het economische aanpassingsmodel zou worden: gefeliciteerd met het initiatief, doe het nu. WRI waarschuwt zelf voor het overdragen van verantwoordelijkheden aan gemeenschappen zonder de middelen en macht gezamenlijk over te dragen.
Slechts tien dagen voor de MCLD-dag, tijdens de COP17 van het VN-Verdrag tegen Woestijnvorming, stond dezelfde kwestie centraal in een door de IUCN georganiseerde discussie met Afrikaanse instellingen en experts. Uit de bijeenkomst kwam het verzoek voort om geïsoleerde projecten te overwinnen en landherstel, water, voedsel, biodiversiteit en levensonderhoud met elkaar te verbinden. Gemeenschappen, zo betoogden de deelnemers, moeten processen ingaan als kennishouders en besluitvormingspartners. Er zijn echter ook investeringen, territoriale rechten, solide lokale instellingen en verbindingen met het overheidsbeleid nodig.
Het is een onderscheid dat ons ervan weerhoudt dit verhaal al te goed te romantiseren. Een buurt kan als eerste begrijpen waar de straat onder water staat, welk gewas de droogte niet meer kan verdragen of waarom een arbeider last heeft van de hitte op de velden. Om watersystemen, infrastructuur, aangetaste gebieden en waarschuwingsinstrumenten te herstellen zijn ook middelen nodig die moeilijk uit de kast te halen zijn.
Het volgende bericht kijkt al naar COP31
Op 2 september bracht MCLD deelnemers uit twaalf landen online samen om te praten over wat er vier dagen eerder was gebeurd. Ondertussen was er al een nieuwe datum verschenen: 7 november, de derde dag van de opgeroepen campagne Op weg naar COP31. Op het moment dat de balans op 8 september werd gepubliceerd, waren er al twaalf landen aangesloten.
Het dagrapport meet niet hoeveel emissies zijn vermeden, en laat ons ook niet toe de klimaateffectiviteit van individuele initiatieven te vergelijken. Het meet iets anders veel beter: het vermogen van zeer afstandelijke mensen om verschillende problemen te herkennen, zichzelf te organiseren en oplossingen uit te wisselen zonder te wachten tot iemand hetzelfde project voor iedereen voorbereidt.
In Syrië was het probleem de Eufraat. In India de hitte op de velden. Afval in Rwanda. In Malawi waren er op een gegeven moment maar liefst honderd fietsen. Toen pakte iemand de telefoon en schreef naar de groep.
