Er schuilt iets uiterst fascinerends in het idee dat een vel papier, dat meer dan vijfhonderd jaar intact is gelaten, nog steeds een fysiek spoor kan bevatten van een van de grootste genieën van de mensheid. Geen potloodstreep of bloedstreepje, maar iets oneindig veel intiemer: het DNA van Leonardo da Vinci.
Dit is de suggestie die voortkomt uit nieuw internationaal onderzoek. Geleerden beweren genetisch materiaal te hebben teruggevonden uit een tekening die aan Leonardo da Vinci wordt toegeschreven, waardoor een geheel nieuw venster werd geopend op de manier waarop de kunstenaar de wereld observeerde, interpreteerde en misschien ‘zag’.
Het draait allemaal om een 16e-eeuwse roodkrijttekening, bekend als het Heilig Kind (Heilig Kind). In april 2024 voerden onderzoekers van het Leonardo da Vinci DNA-project een even eenvoudige als zeer delicate operatie uit: ze lieten een wattenstaafje, vergelijkbaar met dat gebruikt voor diagnostische tests, over het oppervlak van het vel glijden en verzamelden wat het papier in de loop van de tijd had geabsorbeerd.
Papier, zo leggen de bij het onderzoek betrokken biologen uit, is levend materiaal. Houdt zweet, huidcellen, bacteriën en DNA-fragmenten vast. In tegenstelling tot grote schilderijen, die door de eeuwen heen voortdurend zijn aangeraakt, gerestaureerd en schoongemaakt, zijn de tekeningen en aantekeningen van Leonardo meer ‘beschermd’ gebleven, waardoor ze ideale kandidaten zijn voor dit soort analyses.
Onder de geïdentificeerde sporen bevinden zich plantenresten die compatibel zijn met de omgeving van Renaissance Florence, maar ook sequenties van menselijk DNA. En dit is waar het onderzoek echt interessant wordt.
Het Y-chromosoom en de link met Leonardo’s Toscane
Wetenschappers concentreerden zich op het Y-chromosoom, een deel van het DNA dat vrijwel identiek van vader op zoon wordt doorgegeven. De vergelijking vond plaats tussen het genetische materiaal dat uit de tekening was teruggevonden en een ander monster dat was geëxtraheerd uit een brief geschreven door een neef van Leonardo.
Het resultaat is geen definitief bewijs, maar het is verre van triviaal. Beide monsters behoren tot een genetische groep die een gemeenschappelijke voorouder deelt in Toscane, de regio waar Leonardo in 1452 werd geboren. Een samenhangende aanwijzing, die de hypothese versterkt dat dat spoor werkelijk van hem zou kunnen zijn.
De onderzoekers zelf dringen aan op voorzichtigheid. Het met zekerheid toekennen van DNA aan een historische figuur is uiterst complex, vooral als er geen gecertificeerde referentiemonsters aanwezig zijn. Maar de genomen stap wordt gedefinieerd als een mogelijk keerpunt.
Wat als DNA de unieke manier zou verklaren waarop Leonardo de wereld zag?
De meest fascinerende vraag komt hierna. Als dat DNA echt van Leonardo was, wat zou het ons dan over hem kunnen vertellen? Wetenschappers en kunsthistorici vragen zich al een tijdje af wat een buitengewoon vermogen is dat duidelijk uit zijn tekeningen naar voren komt. Leonardo was in staat details vast te leggen die aan het menselijk oog ontsnappen, alsof hij een vertraagde werkelijkheid observeerde. In zijn schetsen verschijnen onmerkbare bewegingen, kleine waterwervelingen, vluchtige momenten zoals het afwisselend slaan van de vleugels van een libel tijdens de vlucht.
Volgens sommige genetici leken zijn ogen de wereld te ‘bemonsteren’ met een veel hogere snelheid dan gemiddeld, bijna als een videocamera die tot 100 frames per seconde kan opnemen, vergeleken met de 30-60 die normaal worden waargenomen. Een buitengewone visuele gevoeligheid, die ook een genetische basis zou kunnen hebben.
Er wordt verondersteld dat er genen betrokken zijn die verband houden met de werking van het netvlies, zoals KCNB1 en KCNV2, die verantwoordelijk zijn voor de overdracht van visuele signalen. Voorlopig zijn dit hypotheses, maar het idee dat een deel van zijn genialiteit in zijn DNA geschreven zou kunnen zijn, is fascinerend en verontrustend tegelijk.
Omdat bewijzen dat dat DNA echt van hem is zo moeilijk is
Het echte obstakel blijft de definitieve bevestiging. Zoals de projectexperts uitleggen, valt genealogie niet altijd samen met biologie. Het vinden van levende nakomelingen is niet voldoende: er zijn continue en verifieerbare mannelijke genetische lijnen nodig.
Om deze reden werken onderzoekers aan het sequencen van het DNA van enkele mannelijke afstammelingen van de Da Vinci-familie, geïdentificeerd in een recent genealogisch onderzoek. Vergelijking met andere monsters uit de notitieboekjes en tekeningen zou stap voor stap de aanvankelijke hypothese kunnen versterken of weerleggen.
Pas na het verkrijgen van solide bewijsmateriaal zal het mogelijk zijn om een mogelijke analyse te evalueren van de aan Leonardo toegeschreven stoffelijke resten, die vermoedelijk in Amboise, Frankrijk, worden bewaard. Een uiterst delicate operatie, ook vanuit ethisch en historisch oogpunt.
Tussen genialiteit en mysterie
Schilder, wetenschapper, uitvinder, anatoom, ingenieur, muzikant. Leonardo da Vinci was dit alles samen, en nog veel meer. Zijn bekendste werken, uit Mona Lisa naarLaatste AvondmaaltotVitruviusmanblijf ons vertellen over evenwicht, observatie en grenzeloze nieuwsgierigheid.
Vandaag, eeuwen later, zijn het niet alleen zijn tekeningen die ons vertellen wie hij was. Het zou zijn eigen biologie kunnen zijn die een antwoord suggereert, en ons eraan herinnert dat genialiteit nooit uit het niets voortkomt, maar uit de mysterieuze ontmoeting tussen lichaam, geest en omgeving. En misschien probeert Leonardo ons in dat dunne laagje versleten papier nog steeds iets te vertellen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
