In Italië is slechts een paar kilometer reizen voldoende om het levenstempo, de toegang tot diensten, de luchtkwaliteit, het vermogen om te bewegen en zelfs de levensverwachting te veranderen. Het is geen suggestie uit een gesprek over de buitenwijken: vandaag meet Istat de sociaal-economische ontberingen zelfs op subgemeentelijk niveau in 25 steden, van Rome tot Milaan, van Napels tot Palermo, juist om te fotograferen waar de sociale, werk- en onderwijskansen zo afnemen dat ze een structureel probleem worden.
Een studie van de NYU School of Global Public Health, gepubliceerd op, past in dit raamwerk Sociale wetenschappen en geneeskundedie nog dieper probeerde te kijken: niet alleen of de buurt de gezondheid en een lang leven bepaalt, maar of het erin slaagt een spoor achter te laten in de processen van cellulaire veroudering. De onderzoekers analyseerden gegevens van 1.215 Amerikaanse volwassenen uit het MIDUS-project en vonden een verband tussen buurten met minder kansen en hogere niveaus van CDKN2A, een van de belangrijkste markers van cellulaire veroudering.
Naarmate cellen ouder worden, stoppen ze met delen, blijven ze metabolisch actief en geven ze stoffen af die ontstekingen aanwakkeren. Het is een mechanisme dat in onderzoeken verband houdt met kwetsbaarheid en ziekten op oudere leeftijd. In het NYU-werk observeerden de auteurs verschillende moleculaire indicatoren, maar het duidelijkste signaal kwam van CDKN2A.
Stabiele baan, veilig huis en levensmarge
De sterkste bevinding van het onderzoek is dat het verband zichtbaar blijft, zelfs nadat rekening is gehouden met andere sociaal-economische, gezondheids- en gedragsfactoren. En bovenal richt het zich op de sociale en economische factoren van de buurt: werk, inkomen, woningstabiliteit, mogelijkheid tot sociale beweging. Meer dan individueel gedrag lijkt het de voortdurende druk van een context te zijn die mensen in een toestand van chronische onzekerheid houdt die zwaar weegt.
Als dit verhaal bekend klinkt, komt dat omdat de gegevens ook hier in dezelfde richting wijzen. Istat definieert sociaal-economische ontberingen als de moeilijkheid om op adequate wijze aan de basisbehoeften te voldoen als gevolg van het ontbreken of de ontoereikendheid van sociale, economische, werk- en educatieve middelen en kansen. En dat ongemak wordt nu buurt voor buurt, of bijna, gemeten in 25 Italiaanse gemeenten. Het betekent dat het probleem concreet genoeg is om een officiële kaart te verdienen, en niet een vaag gevoel.
In Rome is bijvoorbeeld een studie gepubliceerd over Epidemiologie en preventie van de afdeling Epidemiologie van de regionale gezondheidsdienst van Lazio heeft aangetoond dat er tussen de gezondheidsdistricten van de stad verschillen zijn in de levensverwachting van maximaal ongeveer 3 jaar voor mannen en 2,2 jaar voor vrouwen, met een duidelijker nadeel in de sociaal meest achtergestelde groepen en in de gebieden van de oostelijke buitenwijken vergeleken met de districten van het historische centrum.
Het nationale beeld is niet langer geruststellend. Volgens Istat bedroeg de levensverwachting bij de geboorte in 2024 83,4 jaar, maar met duidelijke territoriale verschillen: 82,1 jaar voor mannen en 86,0 voor vrouwen in het noorden, tegen 80,3 en 84,6 jaar in het zuiden. Campania registreert de laagste waarden, met 79,7 jaar voor mannen en 83,8 voor vrouwen. Het is niet exact dezelfde indicator als het Amerikaanse onderzoek, maar het wijst wel op dezelfde breuk: de plek waar je woont blijft op het lichaam wegen.
Het ongemakkelijke punt is altijd hetzelfde
Dezelfde materialen uit het Istituto Superiore di Sanità herinneren ons eraan dat zelfs in Italië de verschillen in gezondheid, morbiditeit en handicap de lijnen volgen van inkomen, opleiding en sociale positie. De NYU-studie voegt daar iets aan toe dat moeilijk te negeren is: deze ongelijkheden kunnen ook op cellulair niveau worden ingeprent. Ergo: het probleem ligt niet alleen in de levensstijl van het individu, maar in structurele omstandigheden die zich elke dag ophopen en in stilte werken.
Dit is de reden waarom het idee dat het voldoende is om ‘harder je best te doen’ steeds minder standhoudt. Als de buurt onzekerheid, kwetsbare huizen, weinig kansen en weinig ruimte om te ademen concentreert, komt de rekening niet alleen op het salaris of op de kwaliteit van leven neer. Het zou eerder, veel eerder, in het lichaam kunnen aankomen. En daar eindigen de excuses.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
