Eerst was er de terreur van het eerste bericht. Die lege regel onder een profielfoto, de hangende vinger, de zin die drie keer is doorgestreept, de twijfel of hij banaal lijkt, te koud, te beschikbaar, te wanhopig. Nu, in dat kleine moment van digitale paniek, kan een algoritme binnenkomen. Je vraagt hem om een briljante grap, een minder slappe biografie, een vloeiender antwoord. Hij arrangeert, polijst, maakt alles vloeiender. Soms zelfs te veel.
In de wereld van online daten eindigt AI precies daar: op het punt waarop we proberen onszelf gewenst te maken. ChatGPT, Gemini en apps ontworpen als digitale “wingman” kunnen openingen schrijven, antwoorden corrigeren en een gewoon profiel omzetten in iets verleidelijkers. Het lijkt een onschuldige sluiproute, bijna een gunst aan degenen die zich ongemakkelijk voelen. Maar dan komt het ongemakkelijke detail: als de woorden die een eerste aantrekkingskracht opwekken ook uit een machine komen, met wie flirten we dan precies?
Een studie gepubliceerd in Telematica en informatica analyseerde deze slip en noemde het het “Cyrano-effect”: zoals in Cyrano de Bergerac leent iemand woorden aan iemand anders om hem te helpen een persoon te overwinnen. Behalve dat hier de dichter achter het raam een taalkundig model is, en het balkon een praatje. Het onderzoek is gebaseerd op 45 interviews: 23 mensen die AI gebruikten om profielen of berichten te schrijven en 22 mensen die het gebruik van AI door een match vermoedden of ontdekten.
Begeleid flirten
Om te begrijpen waarom dit ding aanslaat, hoef je alleen maar te kijken hoe dating-apps werken. Alles is snel, competitief, een beetje wreed. Eén foto, twee lijnen, één veegbeweging. Binnen een paar seconden moet je interessant, luchtig, briljant en beschikbaar lijken, maar zonder de indruk te wekken dat je wacht op sentimentele verlossing. Eigenlijk een sollicitatiegesprek met meer angst en minder betaalde vakantie.
In dit scenario wordt AI een handige steunpilaar. Degenen die het gebruiken, vertellen het vaak zo: ik doe niet alsof, ik zeg alleen wat ik beter vind. Iemand met sociale angst kan om hulp vragen, zodat hij of zij niet vastloopt. Iedereen die schrijft in een taal die hij weinig beheerst, kan gecorrigeerd worden. Degenen die zich ongemakkelijk voelen, kunnen een minder houten zin vinden. Van buitenaf lijkt het op bedrog. Van binnenuit lijkt het voor velen eindelijk in staat zichzelf te presenteren zonder te struikelen.
En het is hier dat de studie het eerste knooppunt identificeert: de paradox van authenticiteit. Voor sommige gebruikers wist AI hun stem niet, maar maakt deze nauwkeuriger. Als een proeflezer, een vertaler, een vriend die tegen je zegt: “Nee, je klinkt als een verdrietige accountant, herschrijf het”. Het probleem ontstaat wanneer deze bemiddeling onzichtbaar blijft. Omdat het één ding is om een helpende hand te krijgen, is het iets anders om het algoritme een slimmere, veiligere en meer aanwezige versie van ons te laten bouwen dan we in werkelijkheid zijn.
Wie ontvangt, voelt zich bedrogen
Aan de andere kant van het scherm veranderen de dingen echter van temperatuur. Iedereen die ontdekt dat een romantische boodschap, een intieme reactie of een bijzonder doordachte zin door de AI is verzonden, kan zich verraden voelen. Het gaat niet alleen om de zin zelf. Het gaat over blootstelling aan iets dat menselijk leek, maar eigenlijk op zijn minst gedeeltelijk verpakt was.
Het onderzoek spreekt van digitaal verraad. Een sterke definitie, maar begrijpelijk. Op datingapps is het vertrouwen al broos: geretoucheerde profielen, met militaire zorg gekozen foto’s, biografieën vol halve waarheden, gesprekken die in het niets verdwijnen. Zelfs als de woorden hun vaderschap beginnen te verliezen, blijft er een vreemde sensatie bestaan. Alsof je iemand iets persoonlijks vertelt en ontdekt dat er ondertussen een derde persoon in de kamer aan tafel zit. Stil, efficiënt, onzichtbaar.
De ergernis komt ook voort uit een emotionele wanverhouding. Misschien reageert iemand echt, besteedt aandacht, kwetsbaarheid, tijd. Dan ontdekt hij dat aan de andere kant iemand aan het kopiëren en plakken was vanuit een virtuele assistent. De perfecte boodschap lijkt op dat moment niet meer perfect. Het wordt een te glad pakket. En als iets te soepel gaat in relaties, begint het meestal te slippen.
De salontafeltest
Zolang alles in de chat blijft, kan AI wonderen verrichten. Het kan onhandigheid wegnemen, ritme toevoegen, de ironie herstellen en die ‘haha ja’-reacties vermijden die meer gesprekken hebben gedood dan ghosting. Maar dan komt de echte afspraak. De telefoon gaat uit, de tafel is er, de ober is er, en geen enkele chatbot kan je in realtime voorstellen hoe je iemands blik vasthoudt.
Het onderzoek noemt deze sprong van mens tot mens: de sprong van de persoon die online is opgebouwd naar de persoon die vooraan zit. En dat is vaak waar het kasteel barst. Als je tijdens de chat briljant, emotioneel beschikbaar, snel en diepgaand leek, en persoonlijk heel anders bent, is de afstand te zien. Je hebt niet eens een grote scène nodig. Het enige dat nodig is, is een te lange pauze, een flauw antwoord, een gesprek dat niet voldoet aan de verwachtingen die eerder zijn geschapen.
Dit betekent niet dat elk gebruik van AI een romantische oplichterij is. Het zou te gemakkelijk zijn en niet erg nuttig. Het echte probleem is het meten. Een zin corrigeren is één ding. Het delegeren van verkering is iets anders. Als het algoritme degene wordt die schrijft, troost, flirt, verleidt en het gesprek levend houdt, loopt de echte persoon het risico bij de afspraak terecht te komen als de economische versie van zijn of haar profiel.
Cijfers en vermoedens
Het fenomeen is niet langer een rariteit voor nerds. Volgens onderzoek van Singles in America, uitgevoerd door Match met het Kinsey Institute, zegt 26% van de Amerikaanse singles dat ze AI gebruiken om hun liefdesleven te verbeteren. De gegevens hebben betrekking op de Verenigde Staten en moeten dus in die context worden gelezen, maar duiden niettemin op een inmiddels zeer concrete trend.
Online daten is immers al jaren een van de belangrijkste plekken waar mensen elkaar ontmoeten. Uit een Stanford-onderzoek uit 2019 bleek dat online ontmoeten in de Verenigde Staten de meest gebruikelijke manier is geworden voor heteroseksuele stellen om elkaar te leren kennen, en daarmee de traditionele rollen van vrienden, familie en sociale kringen overtreft. AI komt dus niet in een marginale ruimte terecht. Het komt terecht in een van de meest delicate laboratoria van het dagelijks leven: het laboratorium waarin we aandacht, verlangen, bevestiging en mogelijkheden zoeken.
En hier wordt de vraag praktisch, eerder dan filosofisch. Is het nodig om aan te geven wanneer AI wordt gebruikt? Moeten apps dit melden? Het verbieden ervan zou weinig zin hebben, omdat het bijna onmogelijk zou zijn om het te controleren en het risico zou inhouden dat zelfs degenen die het om legitieme redenen gebruiken, zoals taalbarrières of communicatieproblemen, worden gestraft. Als u echter alles in het ongewisse laat, kan elk gesprek een klein privéonderzoek worden.
Een nieuwe sentimentele opvoeding
Misschien zal het nodig zijn om een nieuwe vorm van digitale geletterdheid te leren, zelfs een sentimentele. Begrijp wanneer een boodschap te algemeen, te gepolijst of te gefocust klinkt om echt spontaan te zijn. Zonder paranoïde te worden, want het zou een hel zijn om elke vriendelijke zin als een mogelijk synthetisch product te ervaren. En dating-apps zijn al moeilijk genoeg zonder een speciale onderzoeksafdeling toe te voegen.
Transparantie zou een manier kunnen zijn. Zeggen “Ik laat AI me helpen beter te schrijven” heeft niet hetzelfde gewicht als het hebben van een chatbot die een heel romantisch gesprek genereert. In het midden zijn er duizend nuances, en daar zal een groot deel van het vertrouwen tot uiting komen. Omdat het probleem niet het gebruik van een hulpmiddel is. Het probleem is dat mensen geloven dat dat instrument niet bestaat, vooral als iemand aan de andere kant echte emoties ervaart.
AI zal liefde niet uitwissen, laat staan. Mensen zijn erin geslaagd hun liefdesleven ingewikkelder te maken met veel rudimentairere middelen: brieven die nooit zijn verzonden, telefoontjes die niet zijn gepleegd, die zonder antwoord worden getoond, exen die zijn opgegraven als archeologische vondsten. Vroeg of laat eindigt het gesprek, de telefoon gaat uit en de bartafel arriveert. Mogelijk heeft het algoritme daar zelfs een prachtige zin geschreven. Dan is het de persoon die vooraan zit.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
