Het leek onmogelijk, maar het is realiteit: het tweede ontwerpakkoord op COP31 is zwakker dan het eerste. Met een zwaai van een toverstaf zijn olie, gas en steenkool vrijwel verdwenen uit het document dat de weg moet wijzen naar de aanpak van de klimaatcrisis.
Er zijn nog maar een paar uur te gaan tot de conferentie, gepland voor vrijdag 20 november, eindigt en wat de grote gebeurtenis had moeten zijn voor de uitvoering van de klimaatverplichtingen, dreigt te ontaarden in een nieuw getouwtrek over woorden.
Het nieuwe ontwerp van de overeenkomst, dat vandaag op 19 november werd gepubliceerd, heeft in feite elke expliciete verwijzing naar het opgeven van fossiele brandstoffen geschrapt. Een sensationele stap achteruit vergeleken met het document dat slechts drie dagen geleden werd gepresenteerd en waarin zelfs werd opgeroepen tot een versnelde afschaffing ervan.
Van de uitgang van fossielen naar stilte: wat is er veranderd
Op maandag 16 november lagen in het eerste ontwerp van 18 pagina’s twee verschillende formuleringen op tafel. De eerste hervatte het compromis dat op de COP28 in Dubai in 2023 was bereikt: transitie weg van fossiele brandstoffendat wil zeggen het op gang brengen van een transitie die leidt tot het geleidelijk loslaten van fossiele brandstoffen in energiesystemen.
De tweede was beslist ambitieuzer en riep op tot een versnelling van de hervormingen uitfaserenDat wil zeggen: de geleidelijke eliminatie van olie, steenkool en gas, via een onmiddellijke transitie.
Het verschil is niet alleen taalkundig. Over praten overgang weg het betekent het aangeven van een richting, zonder noodzakelijkerwijs een datum vast te stellen waarop de reis voltooid moet zijn. De uitfaserengeeft echter een nauwkeurig einddoel aan: het elimineren van het gebruik van fossiele brandstoffen, zelfs als er tijden en methoden moeten worden gedefinieerd. Twee uitdrukkingen die achter diplomatiek taalgebruik enorme economische belangen verbergen en het is daarom niet verwonderlijk dat olieproducerende landen en grote verbruikers van fossiele energie zich hebben verzet tegen strengere verplichtingen. Het resultaat? In de nieuwe versie van het document komt geen van beide formuleringen meer voor.
Pichetto Fratin sluit een terugkeer naar steenkool niet uit
In een interview met het Jeugdpersbureau gaf onze minister van Milieu en Energieveiligheid Gilberto Pichetto Fratin toe dat, als de oorlog in de Golf zou voortduren en de gasprijs boven de 100 euro zou uitkomen, hij gedwongen zou kunnen worden de heropening van kolencentrales te gelasten om de energievoorziening van het land te garanderen. Een beslissing die hij metaforisch definieerde als “een steekwond’, maar dat beschouwt hij als onderdeel van zijn overheidstaak.
De minister herinnerde eraan dat ongeveer 40% van de Italiaanse elektriciteit wordt geproduceerd met behulp van aardgas en verdedigde een transitie gebaseerd op realisme en energiezekerheid, zonder de vergelijking met de olie-industrie uit te sluiten. Op het gebied van hernieuwbare energiebronnen heeft Pichetto Fratin de doelstelling aangegeven om tegen 2035 35% van het elektriciteitsverbruik in het totale energieverbruik te bereiken, vergeleken met de huidige 23% die de minister heeft aangegeven. Hij claimde ook Italiaanse vooruitgang op het gebied van installaties, terwijl hij de moeilijkheden erkende die verband houden met territoriale oppositie en landschapsbescherming.
De paradox is duidelijk: terwijl de internationale gemeenschap streeft naar een overeenkomst om de afhankelijkheid van olie, gas en steenkool te verminderen, sluit Italië niet uit dat het terugkeert naar de meest uitstotende fossiele bron om een mogelijke energiecrisis het hoofd te kunnen bieden.
Wat blijft er in de overeenkomst staan en wat dreigt er niet door te gaan
Het nieuwe ontwerp herhaalt de noodzaak om de opwarming van de aarde binnen de 1,5 °C te houden, erkent het risico van tijdelijke overschrijding van deze drempel en benadrukt de urgentie van een snelle vermindering van de uitstoot, net zoals de doelstelling om het aandeel van elektriciteit in het mondiale eindenergieverbruik tegen 2035 op 35% te brengen blijft bestaan, door middel van grotere internationale samenwerking.
Maar als we het enerzijds hebben over het versnellen van de elektrificatie en het ontwikkelen van schone energie, geven we anderzijds niet expliciet aan welke energiebronnen geleidelijk vervangen moeten worden. De tekst bevat ook steun voor technologieën voor het afvangen en verwijderen van CO₂, die volgens milieuorganisaties geen alibi mogen worden voor het blijven gebruiken van fossiele brandstoffen.
Ook op het gebied van de klimaatfinanciering is er sprake van een tegenslag: de verwijzing naar 120 miljard dollar per jaar voor de aanpassing van de ontwikkelingslanden is verdwenen, terwijl de verwijzing naar de toezegging om deze middelen tegen 2035 te verdrievoudigen blijft bestaan, zonder het startcijfer nog te verduidelijken.
Kortom, de vraag wordt snel gesteld: wat voor zin heeft het om over de energietransitie te praten zonder olie, gas en steenkool te noemen? De echte maatstaf voor het succes van COP31 zal niet alleen zijn dat bijna 200 landen het er over eens zijn. We zullen moeten begrijpen of die overeenkomst werkelijk zal dienen om de uitstoot terug te dringen, of dat we wederom alleen en uitsluitend de juiste woorden zullen hebben gevonden om de moeilijkste beslissingen uit te stellen.
HIER is het tweede ontwerp van de overeenkomst.
Bronnen: Al Jazeera/Reuters
