Drie vierkante meter aarde per seconde. Ruim 280 duizend vierkante meter per dag. Het is alsof, terwijl we deze regels lezen, een ander stukje Italië verdwijnt onder beton, asfalt, bouwplaatsen en infrastructuur.
En er zijn geen tekenen dat dit zal stoppen, integendeel: in 2025 is de grondconsumptie opnieuw versneld, wat een stijging betekent van 22,4% vergeleken met het jaar daarvoor. In twaalf maanden tijd hebben we 102,4 vierkante kilometer grondgebied omgevormd tot nieuwe kunstmatige oppervlakken, een uitbreiding die overeenkomt met ruim 14.000 voetbalvelden.
Dit wordt verteld in het nieuwe rapport Bodemconsumptie, stedelijke ecosystemen en toestand van het grondgebied – editie 2026, geproduceerd door het Hoger Instituut voor Milieubescherming en Onderzoek (ISPRA) en het Nationaal Systeem voor Milieubescherming (SNPA). Een weinig geruststellend beeld, vooral in een land dat nu al te maken heeft met overstromingen, aardverschuivingen, droogtes en hittegolven die steeds moeilijker te beheersen zijn.
De ISPRA-nummers
Italië heeft nu 21.644 vierkante kilometer oppervlakte bedekt met gebouwen, infrastructuur, pleinen en andere kunstmatige werken, wat overeenkomt met 7,19% van het nationale grondgebied. In 2025 werd 10.240 hectare land verbruikt, terwijl het herstel van de oppervlakte en het terugbrengen naar niet-kunstmatige omstandigheden stopte bij 746 hectare, wat overeenkomt met ongeveer 7,5 vierkante kilometer. Het resultaat is een nettoverbruik van bijna 9.500 hectare, oftewel ongeveer 95 vierkante kilometer: de hoogste waarde sinds het begin van de jaarlijkse onderzoeken in 2012.
Het verschil tussen bruto- en nettoconsumptie is belangrijk: de eerste meet het hele grondgebied dat is getransformeerd in een kunstmatig oppervlak; de tweede houdt ook rekening met de gebieden die in dezelfde periode worden hersteld.
@ISPRA
En vandaag de dag verloopt het herstel beduidend trager dan het overbouwen.
De slechtste regio’s
De regio die in 2025 het meeste land verbruikte, is Sicilië, met 1.619 hectare die is getransformeerd in nieuwe kunstmatige oppervlakten. Gevolgd door Lazio met 1.436 hectare, Puglia met 1.198 en Lombardije met 1.093. Maar als we kijken naar het totale percentage van het grondgebied dat al wordt ingenomen door gebouwen en infrastructuur, verandert de rangorde.
Lombardije blijft de meest kunstmatige regio in Italië, met 12,27% van het grondgebied dat wordt geconsumeerd, gevolgd door Veneto (11,87%) en Campanië (10,65%).
In ieder geval betreft het fenomeen nu bijna het hele land: sinds 2006 zijn in 96% van de Italiaanse gemeenten nieuwe kunstmatige daken geregistreerd, terwijl de overbebouwing blijft toenemen, zelfs in de gebieden die het meest zijn blootgesteld aan natuurlijke gevaren. Volgens ISPRA werd alleen al in 2025 nog eens 1.106 hectare land verbruikt in gebieden met overstromingsrisico en 707 hectare in gebieden met risico op aardverschuivingen.
@ISPRA
En ons groen?
Het eerste gevolg van het landverbruik is uiteraard de stijging van de temperatuur. Uit het nieuwe ISPRA-rapport blijkt dat ruim twee derde van de territoriale transformaties geconcentreerd is in stedelijke gebieden. Alleen al in 2025 verdween 4.231 hectare groene gebieden en 320 hectare bosbedekking.
Minder bomen en meer ondoordringbare oppervlakken betekenen ook minder schaduw, minder verdamping en meer warmteopslag. In de meest afgesloten gebieden kan de bodemtemperatuur meer dan 10°C hoger zijn dan die van de omliggende plattelandsgebieden, waarbij de verschillen lokaal tot 12°C kunnen oplopen. Waar de aanwezigheid van bomen echter groter is, worden temperaturen tot 1,6 °C lager gemeten.
Dit zijn gegevens die laten zien hoe belangrijk stedelijk groen is voor de levenskwaliteit, vooral tijdens zomerse hittegolven: een boom, doorlatende grond of een klein park zijn niet louter decoratieve elementen. Ze helpen het milieu te koelen, bevorderen de opname van regenwater en bieden leefgebied aan talloze dier- en plantensoorten. Toch blijven we ze opofferen om ruimte te maken voor nieuwe kunstmatige oppervlakken.
Wat consumeert Italiaanse grond?
De bouwwerven wegen het zwaarst op de nieuwe transformaties, die in 2025 5.387 hectare besloegen, wat overeenkomt met 52,6% van het nieuwe landverbruik. Maar het fenomeen omvat ook nieuwe gebouwen, infrastructuur, terreinen, winningsactiviteiten en productiefaciliteiten. Een van de groeiende sectoren is de logistiek, die nog eens 390 hectare in beslag heeft genomen, vooral in Piemonte en Lazio.
@ISPRA
Een ander belangrijk gegeven betreft de installaties voor de productie van hernieuwbare energie. In 2025 besloeg op de grond gemonteerde fotovoltaïsche zonne-energie nog eens 2.798 hectare, een uitbreiding die bijna veertig keer groter is dan die in 2021. Windenergiecentrales, inclusief de aangesloten infrastructuur, besloegen in plaats daarvan 118 hectare.
Dit betekent niet dat hernieuwbare energieën het probleem zijn (integendeel, het feit blijft dat de verspreiding ervan essentieel is om de klimaatveranderende emissies terug te dringen), maar dat de energietransitie gepaard moet gaan met een zorgvuldige planning, waarbij, waar mogelijk, reeds bestaande daken en aangetaste oppervlakken worden bevoordeeld in plaats van nog meer landbouw- of natuurgrond af te trekken.
De eerste kaart met alternatieven voor beton
Voor het eerst meet het ISPRA-rapport niet alleen hoeveel grond we verliezen, maar identificeert het ook waar we zouden kunnen ingrijpen om die grond terug te winnen. De nieuwigheid van de editie van 2026 is in feite een eerste nationale kartering van potentieel herstelbare oppervlakken, die meer dan 2.100 vierkante kilometer grondgebied identificeert waarop restauratie- en regeneratie-interventies kunnen worden geëvalueerd.
Het betekent dat je ongebruikte vloerbedekking kunt verwijderen, de doorlaatbaarheid van het land kunt herstellen, nieuwe groene ruimten kunt creëren en aangetaste gebieden kunt herstellen, zonder dat nog braakliggend land in beslag wordt genomen. Tot de geïdentificeerde kansen behoren ook 3.281 vierkante kilometer aan oppervlakken die potentieel bruikbaar zijn voor stadsbosbouw en 1.116 vierkante kilometer aan daken waarop fotovoltaïsche panelen kunnen worden geïnstalleerd.
@ISPRA
Daarbij komen nog eens bijna 9,6 miljoen leegstaande woningen, een gebouwenbestand dat op zijn minst gedeeltelijk kan worden teruggewonnen en hergebruikt, uiteraard rekening houdend met de staat van de eigendommen en de feitelijke huisvestingsbehoeften.
Alleen al de stedelijke openbare ruimten die potentieel geschikt zijn voor restauratie zijn groter dan 35.000 hectare, met de grootste uitbreidingen in Lazio, Lombardije en Veneto. Onder de gemeenten valt Rome op. Dit zijn mogelijkheden die van geval tot geval moeten worden geëvalueerd; het zijn geen oppervlakken die automatisch beschikbaar zijn voor nieuwe interventies, maar het in kaart brengen biedt uiteindelijk een concreet hulpmiddel om stedelijke planningskeuzes te begeleiden.
Het ISPRA-rapport geeft ons dus twee foto’s van Italië. Aan de ene kant een land dat in 2025 een nieuw negatief record boekte en grond verloor met een snelheid van 3,2 vierkante meter per seconde. Aan de andere kant een gebied dat al duizenden vierkante kilometers heeft waarop een andere toekomst kan worden gepland, gemaakt van herstel, renaturalisatie en hergebruik.
De keuze gaat niet alleen over het landschap dat we aan toekomstige generaties nalaten, maar ook over de veiligheid en leefbaarheid van onze steden.
HIER vindt u het volledige ISPRA-rapport.
