Als we voedsel kopen in de supermarkt of op de markt, gaan we er vaak van uit dat het veilig is. Maar achter de controles die onze gezondheid beschermen, schuilt een toezichtsysteem dat jaarlijks duizenden niet-conforme producten onderschept, waarbij microbiologische besmetting, residuen van bestrijdingsmiddelen en andere ongewenste stoffen worden geïdentificeerd.
Het nieuwe jaarverslag van het ministerie van Volksgezondheid over gegevens van het RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed), het Europese snelle waarschuwingssysteem voor voeding en diervoeder, vertelt wat de meest voorkomende problemen waren in 2025.
Het rapport verzamelt rapporten van de landen die aan het netwerk deelnemen en stelt ons in staat te begrijpen welke gevaren zijn geïdentificeerd, om welke producten het ging en hoe belangrijk het werk van de controleautoriteiten was. De cijfers laten een beeld zien waarin pathogene micro-organismen nog steeds een van de belangrijkste kritieke problemen vormen, samen met residuen van bestrijdingsmiddelen en mycotoxinen.
Wat is RASFF en waarom is het belangrijk voor de voedselveiligheid
Het RASFF is een samenwerkingsinstrument tussen Europese landen dat snelle informatie-uitwisseling mogelijk maakt wanneer een mogelijk risico met betrekking tot voedsel, diervoeder of materialen die bedoeld zijn om met voedsel in contact te komen, wordt geïdentificeerd.
Wanneer een autoriteit ontdekt dat een product een gevaar kan opleveren voor de gezondheid van mens of dier, kan zij in de praktijk een waarschuwing sturen naar andere leden van het netwerk. Op deze manier circuleert informatie snel en kunnen noodzakelijke interventies worden geactiveerd, zoals het uit de handel nemen of terugroepen van de getroffen voedingsmiddelen.
Niet alle rapporten duiden echter op situaties van dezelfde ernst. Het systeem maakt feitelijk onderscheid tussen waarschuwingsmeldingen, wanneer snel moet worden ingegrepen omdat het potentieel gevaarlijke product al op de markt is, informatiemeldingen, grensafwijzingen en nieuwsberichten van bronnen die verder geverifieerd moeten worden.
Juist dankzij deze informatie-uitwisseling kunnen de autoriteiten ingrijpen, zelfs als een besmet product de grenzen van het land waarin het werd geïdentificeerd al heeft overschreden.
Ruim 5.200 meldingen in Europa in 2025
In 2025 registreerde het Europese systeem 5.206 meldingen, een iets lager aantal dan de 5.268 in 2024. Het overgrote deel betrof voedsel bestemd voor menselijke consumptie, met 4.777 meldingen. Nog eens 261 betroffen diervoeders en 167 materialen en voorwerpen die in contact kwamen met voedsel (MOCA).
Een interessant feit betreft ook het soort communicatie: in de loop van het jaar werden er 1.415 waarschuwingsmeldingen geregistreerd, die de hoogste aandacht vergen, en 1.401 afwijzingen aan de grenzen. Het aantal informatiemeldingen bedroeg 2.377, terwijl er 13 meldingen als nieuws waren geclassificeerd.
Wat de herkomst van de meldingen betreft, was 28% afkomstig van officiële controles op de markt, terwijl 27% voortkwam uit de zelfcontroles van voedingsbedrijven. Nog eens 26% was het gevolg van grenscontroles. Dit laatste aspect is belangrijk omdat het ons laat zien hoe een aanzienlijk deel van de onregelmatigheden wordt onderschept voordat de goederen de consument zelfs maar bereiken.
@Ministerie van Volksgezondheid
De meest voorkomende problemen
Als we kijken naar de aard van de geïdentificeerde problemen, ontstaat er een vrij duidelijke classificatie. Pathogene micro-organismen staan op de eerste plaats, met 20% van de Europese meldingen. Dit wordt gevolgd door residuen van bestrijdingsmiddelen, die 16% vertegenwoordigen, en mycotoxinen, met 15%.
Dit zijn drie zeer verschillende categorieën verontreinigende stoffen, maar allemaal belangrijk voor de voedselveiligheid.
Pathogene micro-organismen omvatten bacteriën die infecties en ziekten kunnen veroorzaken door de consumptie van besmet voedsel. Onder de soorten die het vaakst voorkomen in rapporten vinden we Salmonella, Listeria monocytogenes en Escherichia coli.
Residuen van bestrijdingsmiddelen vormen een ander cruciaal probleem, vooral voor sommige plantaardige producten. Ook chloorpyrifos-methyl komt veelvuldig voor in het rapport, een gewasbeschermingsstof die niet langer is toegelaten in de Europese Unie en die in 2025 242 meldingen registreerde.
Dan zijn er nog de mycotoxinen, giftige stoffen die door bepaalde schimmelsoorten worden geproduceerd en die zich in gewassen en voedsel kunnen ontwikkelen, vooral wanneer de productie-, oogst- of opslagomstandigheden hun groei bevorderen.
Groenten en fruit behoren tot de meest gerapporteerde voedingsmiddelen
Welke voedselcategorieën hebben de meeste problemen veroorzaakt? Groenten en fruit staan op de eerste plaats met 1.033 meldingen. Dit wordt gevolgd door noten en zaden, met 649 meldingen, en dieetvoeding en supplementen, met 409.
Het is niet verwonderlijk dat groenten en fruit tot de meest betrokken producten behoren: in deze categorie gaan de meldingen vooral over residuen van bestrijdingsmiddelen en mycotoxinen. Voor gedroogd fruit en zaden houdt een belangrijk deel van de kritische problemen echter juist verband met de aanwezigheid van mycotoxinen.
Supplementen en voedingsmiddelen die bedoeld zijn voor specifieke voedingsbehoeften brengen echter verschillende problemen met zich mee, die vaak te wijten zijn aan de samenstelling van de producten of de aanwezigheid van niet-geautoriseerde stoffen en ingrediënten die als nieuwe voedingsmiddelen zijn geclassificeerd.
Italië vierde in Europa qua aantal meldingen
Ons land heeft ook een belangrijke rol gespeeld in de activiteit van het Europese systeem. In 2025 heeft Italië 485 meldingen verzonden, waarmee het op de vierde plaats staat van de rapporterende landen, met ongeveer 9,3% van het totaal. Voor ons vinden we Nederland met 784 meldingen, Duitsland met 699 en Frankrijk met 508.
@Ministerie van Volksgezondheid
De Italiaanse rapporten hadden vooral betrekking op groenten en fruit (19%), gedroogd fruit en zaden (15%), vis en visserijproducten (12%) en gevogelte (11%).
Ook in ons geval waren de belangrijkste geïdentificeerde problemen van microbiologische aard: pathogene micro-organismen vertegenwoordigen 30% van de Italiaanse meldingen. Daarna volgen mycotoxinen (20%), residuen van bestrijdingsmiddelen (13%) en zware metalen (7%).
Het rapport stelt ons ook in staat het fenomeen vanuit het tegenovergestelde gezichtspunt te bekijken, waarbij we niet kijken naar de landen die de rapporten hebben opgesteld, maar naar de landen waar de betrokken producten vandaan komen. Wat Italië betreft, werden in 2025 226 kennisgevingen met betrekking tot producten van Italiaanse oorsprong geregistreerd, een stijging vergeleken met 210 in 2024 en 205 in 2023.
De meest getroffen categorieën waren groenten en fruit, die 24% van de meldingen vertegenwoordigen, en granen en bakkerijproducten, met 15%. Dit wordt gevolgd door ander vlees dan gevogelte en vleesproducten (7%), melk en zuivelproducten (7%), noten en zaden (6%) en soepen, bouillons, sauzen en specerijen (6%).
Maar wat waren de meest voorkomende onregelmatigheden? Ook hier treffen we in de eerste plaats pathogene micro-organismen aan, verantwoordelijk voor 31% van de meldingen. Op de tweede plaats staan vreemde voorwerpen (17%), gevolgd door residuen van bestrijdingsmiddelen (10%), allergenen (9%) en mycotoxinen (8%).
Onder de bacteriën die de meldingen veroorzaakten komen vooral Salmonella spp., Listeria monocytogenes en Escherichia coli voor.
@Ministerie van Volksgezondheid
@Ministerie van Volksgezondheid
De waarschuwingen hadden rechtstreeks betrekking op het Italiaanse grondgebied
Naast Europese meldingen maakt ons land ook gebruik van het nationale i-RASFF-systeem om situaties te beheersen waarin het risico betrekking heeft op producten die uitsluitend op Italiaans grondgebied worden gedistribueerd.
In 2025 waren er 349 nationale meldingen, vergeleken met 304 het jaar daarvoor. Hiervan hadden 329 betrekking op voedsel, 18 op diervoeder en 2 op materialen die in contact kwamen met voedsel.
Het merendeel van de meldingen kwam voort uit officiële controles door de bevoegde autoriteiten, die 226 meldingen opleverden, wat neerkomt op 64,8% van het totaal. Dit wordt gevolgd door zelfinspecties van voedingsbedrijven, met 63 meldingen (18,1%), en consumentenrapporten, met 29 gevallen (8,3%).
Onder de regio’s met het hoogste aantal meldingen vinden we Lazio (48), Lombardije (44) en Veneto (35). Als we echter kijken naar de herkomst van onregelmatige producten, vinden we in de eerste plaats Veneto en Emilia-Romagna, met respectievelijk 77 en 76 meldingen, gevolgd door Lombardije met 27.
Botulisme en Listeria, de meest relevante uitbraken van 2025
Het rapport besteedt ook aandacht aan enkele bijzonder ernstige episoden die Italië hebben getroffen. Daartoe behoren de twee uitbraken van botulisme die in augustus 2025 op Sardinië en Calabrië werden geregistreerd en die in totaal vier sterfgevallen tot gevolg hadden. Bij de Sardijnse episode waren acht mensen betrokken, met twee slachtoffers, en werd in verband gebracht met de consumptie van een geïmporteerde guacamolesaus die werd geserveerd tijdens een festival in Monserrato.
Een andere relevante gebeurtenis was de uitbraak van listeriose veroorzaakt door Listeria monocytogenes, stam ST451, waarbij twaalf Italiaanse regio’s betrokken waren. Het gerapporteerde aantal bedroeg 48 gevallen en drie doden.
Dit zijn episoden die laten zien hoe ernstig de gevolgen van voedselbesmetting kunnen zijn en waarom het essentieel is om de betrokken producten onmiddellijk te identificeren, de distributie ervan te reconstrueren en de autoriteiten van andere mogelijk getroffen gebieden op de hoogte te stellen.
De fotografie van 2025 levert een complex beeld op. Enerzijds tonen de duizenden rapporten aan dat besmettingen en onregelmatigheden verschillende categorieën voedsel blijven treffen, waaronder producten van Italiaanse oorsprong. Aan de andere kant herinnert het functioneren van het RASFF ons eraan hoe belangrijk controles en tijdige informatie-uitwisseling tussen landen zijn.
Opgemerkt moet worden dat een melding niet automatisch betekent dat een voedingsmiddel een vergiftiging heeft veroorzaakt of dat het door een groot aantal mensen is geconsumeerd. In veel gevallen worden tijdens controles onregelmatigheden ontdekt en kunnen producten worden geblokkeerd of uit de handel genomen voordat ze op tafel komen.
Voor ons consumenten herinneren deze gegevens ons er echter aan: voedselveiligheid is niet vanzelfsprekend en vereist constante controles in de hele toeleveringsketen, van productie tot distributie. Een klus die vaak niet zo zichtbaar is, maar wel essentieel om ieders gezondheid te beschermen.
