Autisme en ADHD, hausse in zelfdiagnose op TikTok: waarom virale video’s misleidend kunnen zijn

Er zijn mensen die video’s bekijken en zichzelf ervan overtuigen dat ze zichzelf in bepaald gedrag herkennen. Vanaf daar is de stap kort en lijkt de (overhaaste) conclusie er maar één te zijn: “Misschien ben ik autistisch”, “Misschien heb ik ADHD”.

Het gebeurt op sociale media, steeds vaker op TikTok, waar de ene na de andere inhoud van influencers en zelfbenoemde professionals zich richt op autismespectrumstoornissen en aandachtstekortstoornissen met hyperactiviteit, waardoor een fenomeen wordt aangewakkerd dat nu helaas zeer wijdverspreid en uiterst delicaat is: zelfdiagnose.

Het resultaat? Als het gaat om gezondheid, en in het bijzonder geestelijke gezondheid, blijken sociale media een meer dan glad terrein te zijn.

Wat gebeurt er

Autisme is een complexe aandoening die invloed heeft op de manier waarop iemand communiceert, socialiseert en zich verhoudt tot de wereld. Toch wordt het online vaak gereduceerd tot een lijst van herkenbare eigenschappen: zintuiglijke gevoeligheden, sociale problemen, repetitief gedrag. De afgelopen jaren zijn de diagnoses aanzienlijk toegenomen, mede dankzij meer inclusieve criteria en een groter bewustzijn.

Als het waar is dat aan de ene kant sociale media een rol hebben gespeeld, waardoor de representatie van neurodiversiteit effectief is verbreed en veel mensen zichzelf voor de eerste keer hebben kunnen herkennen, bestaat er aan de andere kant een duidelijk risico: het verwarren van gemeenschappelijke ervaringen met klinische signalen.

Ja, sociale media kunnen ervoor zorgen dat u zich minder alleen voelt, maar het zijn geen diagnostische hulpmiddelen. En dit moeten we in gedachten houden: voor een diagnose heb je een echte arts nodig en een compleet beeld, van persoonlijke geschiedenis tot gedrag tot context.

ADHD: Meer dan de helft van de video’s is misleidend

Het probleem gaat niet alleen over autisme. ADHD is ook onder de loep genomen door wetenschappers. Onderzoek gepubliceerd in PLOS One analyseerde de meest populaire inhoud op TikTok gewijd aan aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit en toonde een alarmerend feit aan: meer dan de helft van de video’s bevat wetenschappelijk onjuiste informatie.

Gemiddeld stelde elke video drie zogenaamde ‘symptomen’ voor, maar slechts 48,7% was in overeenstemming met de criteria van de DSM-5, het belangrijkste diagnostische handboek. De rest ging vaak over algemeen gedrag, onderdeel van de normale menselijke ervaring, dat in plaats daarvan werd gepresenteerd als tekenen van een stoornis. En het risico is daarom duidelijk: hoe meer deze inhoud wordt geconsumeerd, hoe lager het vermogen wordt om onderscheid te maken tussen informatie en vereenvoudiging.

Dit fenomeen werd ongetwijfeld ook veroorzaakt door de periode van de COVID-19-pandemie, die het isolement en de eenzaamheid heeft geaccentueerd, vooral onder de jongsten. Online hebben velen gezocht naar antwoorden, identiteiten en verklaringen. En niet alleen tieners: ook volwassenen vragen zich tegenwoordig af wat hun eigen (mogelijke, eventuele) neurodivergentie is.

Het risico van de ‘scrolldiagnose’

Autisme, ADHD en angst hebben verschillende kenmerken gemeen: concentratieproblemen, complexe sociale relaties, gevoeligheid voor prikkels. Het is niet verrassend dat deze omstandigheden elkaar vaak overlappen. Maar het is juist deze gelijkenis die een nauwkeurige klinische evaluatie noodzakelijk maakt. Het is niet voldoende om bepaalde kenmerken mee te nemen in een diagnose en bovendien kun je niet uitgaan van een trend.

Veel gedragingen, zoals het trillen van de benen, snel afgeleid zijn of het hebben van sterke zintuiglijke voorkeuren, komen vaak voor, zelfs bij mensen zonder stoornissen. Het probleem is niet de aanwezigheid van deze inhoud, maar de manier waarop ze worden geïnterpreteerd. Sociale media werken voor vereenvoudiging, directheid en identificatie. En meestal veroorzaken ze problemen.

Het diagnosticeren van deze stoornissen betekent het samenbrengen van meerdere elementen en over een zeer lange periode: ontwikkeling, huidig ​​gedrag, getuigenissen van degenen die de persoon kennen.

De oplossing? Stop misschien niet met jezelf te informeren, maar doe het beter. Vergroot betrouwbare inhoud, geef ruimte aan professionals, ontwikkel kritisch gevoel. Want jezelf herkennen in een video kan een startpunt zijn, maar een medische diagnose is iets anders.