Het gebeurt op een banale manier: je bent aan het praten, je hebt het juiste woord in je hoofd, je weet heel goed wat je wilt zeggen, maar die term blijft daar en komt er niet uit. Je stopt, je maakt een wijde cirkel met de zin, je probeert hem terug te halen. Wanneer het een oudere persoon overkomt, veroorzaakt de scène onmiddellijk een zekere angst. Het punt is echter dat onderzoekers tegenwoordig vooral elders zoeken: het enkele woord dat ontsnapt doet er minder toe dan het algemene ritme waarmee iemand kan spreken.
In een onderzoek uitgevoerd door onderzoekers van Baycrest en de Universiteit van Toronto ondergingen 125 gezonde volwassenen verschillende taalkundige en cognitieve tests. Er was een taak voor het benoemen van afbeeldingen met verbale interferentie, een spontane gesprekstest die werd opgenomen en geanalyseerd, en een reeks tests over executieve functies, d.w.z. de vaardigheden die nodig zijn om gefocust te blijven, interferentie te beheersen en het denken te organiseren. Het resultaat dat de meeste aandacht heeft getrokken is dit: de algemene spreeksnelheid lijkt meer verband te houden met de cognitieve gezondheid dan slechts af en toe moeite met het vinden van een woord.
Ook op een ander punt zijn de auteurs heel duidelijk. Met het ouder worden kan het moeilijker worden om de achterstand in te halen, en dit alleen is niet voldoende om van een ziekte te spreken. In het onderzoek vertoonden het aantal en de duur van de pauzes om naar het juiste woord te zoeken niet hetzelfde gewicht als de algehele vertraging van de spraak. Met andere woorden, iemand kan zo nu en dan stoppen zonder dat dit noodzakelijkerwijs iets ernstigs betekent. Wanneer alle spraak echter snelheid verliest, verandert het beeld en verdient het meer aandacht.
Dit sluit ook goed aan bij de indicaties van de belangrijkste organisaties die zich bezighouden met de ziekte van Alzheimer. De Alzheimer’s Association meldt nieuwe problemen bij het spreken of schrijven, zoals het midden in een zin stoppen, de draad kwijtraken of moeite hebben om bekende voorwerpen te benoemen, als mogelijke waarschuwingssignalen. Bedenk tegelijkertijd dat een occasionele leegte verenigbaar blijft met normaal ouder worden. Het National Institute on Aging beschouwt taalproblemen ook als mogelijke tekenen van milde cognitieve stoornissen, die in sommige gevallen aan de ziekte van Alzheimer kunnen voorafgaan.
In het laboratorium maten ze pauzes, flow en responstijden
Het interessante deel van het onderzoek ligt ook in de methode. De onderzoekers beperkten zich niet tot klassieke lijstjes met te herhalen woorden. Ze probeerden dichter bij het echte leven te komen. Eerst gebruikten ze een taak met afleidende beelden en woorden, nuttig om betekenisproblemen te onderscheiden van problemen bij het correct terugvinden van het woord. Vervolgens vroegen ze de deelnemers om vrijuit te spreken terwijl ze complexe beelden beschreven, om pauzes, vloeiendheid, struikelblokken, reactietijden en spraaksnelheid in een meer natuurlijke context te meten.
Dit is waar de meest solide gegevens naar voren komen. Spontaan spreken dwingt de hersenen om veel dingen tegelijk te doen: woorden kiezen, ze op volgorde houden, afleidingen tegenhouden, de zin plannen, op het punt blijven. Om deze reden kan het ritme van de stem een interessante indicator worden van hoe aandacht, geheugen en uitvoerende controle werken. Volgens de onderzoekers lijkt de algemene vertraging in het verbale ophalen de problemen die worden waargenomen in de dagelijkse spraak beter te verklaren dan de simpele frequentie van geheugenverlies.
Hier is echter precisie nodig, omdat de Engelse titel waarmee het stuk begon veel duidelijker was dan de studie in werkelijkheid toelaat. Dit werk bewijst niet dat een zekere aarzeling bij het spreken een duidelijk teken is van de ziekte van Alzheimer. Het toont eerder een verband aan tussen langzame spraak en sommige aspecten van de cognitieve gezondheid. De auteurs zelf pleiten voor longitudinale studies, dat wil zeggen gevolgd in de tijd, voordat ze deze indicator als een sterk voorspellend instrument behandelen.
Stem is van toenemend belang in het onderzoek naar Alzheimer
Het beeld wordt nog interessanter als je je blik verruimt. Het National Institute on Aging wees op een Framingham Heart Study-onderzoek onder 238 cognitief normale volwassenen waarin langzamer spreken en langere pauzes nemen tijdens een geheugentaak geassocieerd waren met een grotere accumulatie van tau in sommige delen van de hersenen, iets dat van groot belang is voor het onderzoek naar de ziekte van Alzheimer. Het is een veelbelovend teken, omdat het suggereert dat de stem zeer vroege sporen kan achterlaten van wat er in de hersenen gebeurt. Het blijft echter een aanwijzing, geen diagnose.
Zelfs de meest traditionele klinische bronnen blijven voorzichtig. Mayo Clinic omvat onder meer de symptomen van de ziekte van Alzheimer: moeite met het vinden van de juiste woorden, het volgen van een gesprek of het duidelijk uiten van een gedachte. De CDC noemt nieuwe woordproblemen bij het spreken of schrijven als mogelijke signalen om te evalueren. De betekenis is echter altijd dezelfde: het waarnemen van aanhoudende en nieuwe veranderingen, en niet bang zijn voor iedere occasionele aarzeling.
Voor wie naast een ouder, partner of grootouder woont, ligt hier het praktische verschil. Een vergeten term zo nu en dan zegt weinig. Een toespraak die na verloop van tijd langzamer, vermoeiender en als geheel drukker wordt, waarbij het steeds moeilijker wordt om zinnen te ordenen en scherp te blijven, verdient medische aandacht. Het National Institute on Aging raadt aan om met een professional te praten wanneer deze problemen het dagelijks leven echt gaan belemmeren.
Kortom, de stem kan veel vertellen. Soms gaat het alleen maar over vermoeidheid, stress of het ouder worden. Andere keren duidt het op iets ernstigers. Het probleem is niet dat het woord zo nu en dan verloren gaat. Het probleem is wanneer het al het andere vertraagt.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
