Er is een dag van het jaar waarop het meest oprechte verlangen niet een toast, een tafel of nog een begroetingsronde is, maar de bank, de stilte en misschien niet-oordelende pyjama’s. Het is 26 december, tweede kerstdag, de dag waarop velen ontdekken dat ze geen behoefte hebben om iemand te zien. Het goede nieuws is dat het geen onbeschoftheid is, geen asocialiteit, het is niet ‘iets mis’: het is normaal, en zelfs de onderzoeken zeggen dat.
Kerstmis is een emotionele marathon, vermomd als feest. Zelfs als alles goed gaat, zelfs als we houden van de mensen die we zien, kost het samenzijn energie. Gesprekken, glimlachen, herinneringen, gezinsrollen die opnieuw worden geactiveerd alsof oude apps op de achtergrond worden geopend. Tweede Kerstdag breekt aan wanneer de adrenaline daalt. En het lichaam presenteert de rekening. Dat is het moment waarop veel mensen de behoefte voelen om zich terug te trekken, alleen te zijn en het volume van de wereld zachter te zetten. Niet uit verdriet, maar uit zelfregulering.
Volgens onderzoek van het Value Penguin Study Center verwacht 61% van de mensen in de Verenigde Staten eenzaamheid of melancholie te voelen tijdens de feestdagen, en bijna een op de vier zegt dat ze kerstevenementen helemaal zouden overslaan als ze konden. Niet omdat hij niet van anderen houdt, maar omdat de sociale druk zwaar weegt.
De eenzaamheid van de feestdagen is niet nieuw, maar vandaag voelen we het meer
Melancholische kerstliederen zijn niet toevallig ontstaan. Al tientallen jaren vertellen zij een minder glanzende kant van de vakantie: die van degenen die achterblijven, van degenen die zich herinneren, van degenen die simpelweg niet kunnen blijven in het opgelegde klimaat. Het punt, zo leggen verschillende deskundigen op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg uit, is dat culturele verwachtingen meer schade aanrichten dan de eenzaamheid zelf. De impliciete boodschap is duidelijk: met Kerstmis moet je gelukkig, omringd en dankbaar zijn. Als dat niet het geval is, is er iets mis.
Professor Bernard Richardson, psycholoog en therapeut, zegt het ronduit: eenzaamheid is geen persoonlijk falen. Het is een gevoel, geen veroordeling. Je kunt alleen zijn en je goed voelen. En je kunt tussen iedereen zijn en je diep losgekoppeld voelen.
Volle sociale netwerken, lege batterijen: de paradox van hyperverbonden partijen
Dan is er nog een element dat zwaarder weegt dan we toegeven: sociale media. Tijdens de feestdagen worden ze een voortdurende showcase van perfecte gezinnen, eindeloze tafels, gesynchroniseerd gelach. Zelfs degenen die normaal gesproken goed omgaan, kunnen eind december een subtiele emotionele vermoeidheid voelen.
Psychiater Danielle Hairston, die het onderwerp post-pandemische eenzaamheid al jaren bestudeert, spreekt over een diepgaande verandering in de manier waarop we met elkaar omgaan: meer contacten, maar minder authentieke verbindingen. Het is geen toeval dat één op de drie volwassenen zich minstens één keer per week eenzaam voelt, en het meest getroffen zijn jonge volwassenen tussen de 18 en 34 jaar oud.
Tweede Kerstdag wordt in deze zin een keerpunt: het moment waarop het lawaai stopt en we in contact blijven met wat we werkelijk voelen.
Alleen willen zijn betekent niet dat je jezelf isoleert: het verschil vergeten we vaak
Er is een belangrijk onderscheid, dat we zelden maken: terugtrekken is niet altijd isolerend. Een dagje zonder bezoek, zonder telefoontjes, zonder verplichtingen, kan een vorm van behandeling zijn. Het probleem ontstaat wanneer terugtrekking een langdurige verdwijning wordt, niet gekozen maar geleden.
Deskundigen nodigen ons uit om onszelf niet de schuld te geven van de behoefte aan stilte, maar ook om deze niet om te zetten in een totale ontsnapping. Soms is er niet veel voor nodig: een berichtje aan iemand van wie we al een tijdje niets meer hebben gehoord, een gesprek zonder optreden, een luchtige aanwezigheid. Niet alle gezinnen werken op dezelfde manier. Niet alle vakanties hoeven te worden ervaren “zoals ze altijd zijn gedaan”. Er zijn mensen die begonnen zijn rituelen te veranderen, degenen die ervoor hebben gekozen om niet aan alles deel te nemen, degenen die hebben geleerd nee te zeggen zonder eindeloze uitleg.
En nee, het is geen egoïsme. Het is emotioneel zelfbehoud. Zoals Hairston ons eraan herinnert, heeft zelfs rust ruimte nodig: een pauze heeft geen zin als we die vullen met andere plichten, andere reizen, andere spanningen vermomd als traditie.
Als je vandaag niemand wilt zien, luister je immers naar iets gezonds
De waarheid is simpel en misschien een beetje ongemakkelijk: Boxing Day is niet gemaakt om te schitteren, maar om te vertragen. Om ruimte te maken, om wat stiller te zijn, ook bij onszelf. Als je vandaag de behoefte voelt om niet te antwoorden, niet uit te gaan, niet uit te leggen, dan heb je het niet mis. Je doet wat veel mensen doen, ook al zeggen ze het niet op Instagram-verhalen.
En soms is het meest evenwichtige gebaar niet het toevoegen van een nieuwe ontmoeting, maar het verwijderen van ruis.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
