Twee mensen kunnen hetzelfde gewicht hebben, misschien zelfs dezelfde middelomtrek, en toch vet op heel verschillende plaatsen op het lichaam verzamelen. De één vooral onder de huid, de ander dieper, rond de inwendige organen. Een verschil dat de weegschaal niet registreert en dat ook te maken zou kunnen hebben met hoeveel alcohol we drinken.
Dit blijkt uit een onderzoek van de Universiteit van Oxford, gepubliceerd inInternationaal tijdschrift voor obesitaswaarbij 5.761 volwassenen tussen 25 en 75 jaar oud werden geanalyseerd. De onderzoekers merkten op dat degenen die meer alcohol consumeerden ook een hoger aandeel visceraal vet hadden, dat zich rond de organen ophoopt en in verband wordt gebracht met een hoger risico op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.
Bij de mannen met de hoogste consumptie lag dit aandeel 10,7% hoger dan bij de direct daaraan voorafgaande groep; bij vrouwen bedroeg het verschil 17,1%. Kortom, de beroemde ‘bierbuik’ vertelt niet noodzakelijk alles wat er in de buik gebeurt. En om het op te merken hadden de onderzoekers deze keer iets nauwkeurigers nodig dan een meetlint.
Meer alcohol, meer visceraal vet: wat onderzoekers ontdekten
Om het fenomeen te bestuderen gebruikten de onderzoekers gegevens van de Oxford Biobank, een project dat informatie verzamelt over de gezondheid en lichaamssamenstelling van de bevolking. Van de 5.761 deelnemers zeiden er 810 geen alcohol te drinken. De overige 4.951 werden verdeeld in vier groepen, afzonderlijk voor mannen en vrouwen, op basis van de hoeveelheid alcohol die zij gewoonlijk per week consumeerden. Om lichaamsvet te meten, gebruikten de onderzoekers DXA, een lage dosis röntgenscan waarmee ze ook de hoeveelheid visceraal vet kunnen schatten. Een nauwkeuriger systeem dan het meetlint, dat ons kan vertellen hoeveel de taille meet, maar niet hoeveel vet er daadwerkelijk rond de organen zit.
De resultaten toonden een verband aan tussen een hogere alcoholconsumptie en een hoger aandeel visceraal vet, zelfs nadat rekening werd gehouden met andere factoren zoals leeftijd, roken, fysieke activiteit, lengte, sociaal-economische omstandigheden en de totale hoeveelheid lichaamsvet. Het meest opvallende verschil was onder de deelnemers die meer dronken. Bij de mannen in deze groep was visceraal vet verantwoordelijk voor ongeveer 5 procent van het totale lichaamsvet, tegenover 4,5 procent in de onmiddellijk daaraan voorafgaande groep. Bij vrouwen bedroegen de percentages respectievelijk 1,62% en 1,39%. Ogenschijnlijk bescheiden verschillen, die relatief overeenkwamen met ongeveer 10,7% meer bij mannen en 17,1% bij vrouwen. En het ging om een soort vet dat vooral belangrijk is voor de metabolische gezondheid.
Hoeveel alcohol dronken mensen met meer visceraal vet?
In de groep met de hoogste consumptie gaven mannen gemiddeld 24 Britse eenheden alcohol per week aan, terwijl vrouwen er 14 aangaven. Let echter op de meeteenheden: de Britse zijn anders dan de onze. In het Verenigd Koninkrijk komt één eenheid overeen met 8 gram pure alcohol, terwijl het in Italië er volgens het Istituto Superiore di Sanità 12 gram bevat. We hebben het ongeveer over een glas wijn van 125 ml, een blikje bier van 330 ml of een klein glaasje sterke drank.
De gemiddelde consumptie die in de twee Britse groepen werd waargenomen, kwam daarom overeen met ongeveer 16 Italiaanse alcoholeenheden per week voor mannen en iets meer dan 9 voor vrouwen. Deze cijfers beschrijven de gewoonten van de deelnemers, zonder een precieze hoeveelheid te identificeren waarboven vet zich automatisch rond de organen begint op te hopen. Bovendien is het onderzoek observationeel: het fotografeert de situatie op een specifiek moment, zonder veranderingen in gewoonten en lichaamssamenstelling in de loop van de tijd te volgen. De alcoholconsumptie werd zelf gerapporteerd en gedetailleerde informatie over voeding ontbrak. De onderzoekers vonden dus een statistisch verband, zonder te kunnen bewijzen dat alcohol die verschillen direct veroorzaakte.
Waarom kan alcohol buikvet bevorderen?
Een mogelijke verklaring betreft de stofwisseling. Wanneer we alcohol drinken, heeft het lichaam te maken met de afvoer ervan en tijdens dit proces verandert de manier waarop het zijn energiereserves tijdelijk gebruikt. Vetoxidatie kan bijvoorbeeld vertragen. De onderzoekers veronderstellen ook dat ethanol en sommige stoffen die tijdens het metabolisme worden geproduceerd, de mechanismen kunnen beïnvloeden die de accumulatie van vetweefsel reguleren. Hoeveel deze processen bijdragen aan de verdeling van visceraal vet moet nog worden opgehelderd.
Dan is er beslist een meer directe vraag: alcohol levert ongeveer 7 kilocalorieën per gram, bijna het dubbele vergeleken met koolhydraten en eiwitten. Een glas wijn, bier of cocktail voegt calorieën toe aan uw dag. En vaak komen ze vergezeld van chips, hapjes, royale aperitieven of zoete drankjes. Het is niet nodig een banket te organiseren om een aanzienlijk energieoverschot te accumuleren. Het blijft echter lastig om de directe metabolische effecten van alcohol te scheiden van die van extra calorieën.
Kan visceraal vet worden verminderd?
Visceraal vet kan afnemen. En om dit te bereiken hoef je niet per se grote veranderingen op de schaal te zien. Een systematische review gepubliceerd in Obesitas beoordelingen onderzocht 84 gerandomiseerde klinische onderzoeken, waarbij in totaal 4.836 mensen met overgewicht of obesitas betrokken waren. Uit de analyse bleek dat aërobe activiteit, krachttraining, de combinatie van de twee en intervaloefeningen met hoge intensiteit kunnen bijdragen aan de vermindering van visceraal vet, met voordelen die variëren afhankelijk van het type activiteit en individuele kenmerken. Het verminderen van alcoholgebruik is ook een nuttige keuze om verschillende gezondheidsrisico’s te beperken, hoewel verder onderzoek nodig is om vast te stellen in hoeverre deze vermindering rechtstreeks van invloed is op de verdeling van buikvet.
Het onderzoek uit Oxford voegt daar een interessant element aan toe: de totale hoeveelheid lichaamsvet vertelt je niet noodzakelijkerwijs waar dat vet verdeeld is. De onderzoekers merkten op dat de tailleomtrek minder gevoelig was dan DXA-scans bij het detecteren van verschillen die verband houden met alcoholgebruik, vooral bij vrouwen. Twee mensen kunnen op de weegschaal stappen en zeer vergelijkbare cijfers lezen. Om dieper te kunnen zien wat er gebeurt, hadden de onderzoekers een scan nodig.
