Vier seconden en een zin die tweemaal wordt herhaald: “Ik ben Giorgia Meloni”. Nee, ze vervolgde niet met “Ik ben een vrouw, ik ben een moeder…”. Op 5 oktober 2026 diende de premier een voorbeeld van haar inzending in bij het EUIPO, het Bureau voor Intellectuele Eigendom van de Europese Unie, met als doel bescherming te bieden tegen het klonen van kunstmatige intelligentie. De aanvraag heeft ook betrekking op multimedia-inhoud en de organisatie van politieke demonstraties en wordt nog “onderzocht”. Dus de inschrijving werd ingediend; het handelsmerk is voorlopig nog niet geregistreerd. En zelfs als dat wel zo is, zal het geen universeel schild worden tegen elke nabootsing van de stem: we hebben het over een gezond merk, beschermd als onderscheidend teken voor de in de registratie aangegeven producten en diensten.
Timing helpt te begrijpen waarom die vier seconden zoveel belangrijker zijn dan intellectueel eigendom. De hypothese van politieke verkiezingen in mei 2027 is zojuist naar voren gekomen uit vertrouwelijke discussies en heeft openbare verklaringen afgelegd: Lucio Malan, groepsleider van de Broeders van Italië in de Senaat, sprak over de mogelijkheid om samen met de gemeenteraadsverkiezingen te stemmen, om er vervolgens op te wijzen dat de zittingsperiode in het najaar afloopt en dat de ontbinding van de Kamers de verantwoordelijkheid is van de president van de republiek. De datum staat er dus niet bij. De politieke campagne die over kunstmatige intelligentie zal moeten gaan, doet dat wel. En Meloni heeft ook al enkele previews van hem gezien. Letterlijk.
Eerst de lingerie, daarna het Colosseum
In mei circuleerde op sociale media een met AI gegenereerde nepfoto: het gezicht van de premier was op het lichaam van een vrouw in lingerie gemonteerd en het beeld werd gedeeld alsof het authentiek was. Het moet gezegd worden dat Meloni het werk van het algoritme niet leek te verachten: hij schreef dat het “het aanzienlijk had verbeterd”. Kort daarna bracht hij de kwestie echter terug naar deepfakes en hun potentieel voor bedrog en manipulatie.
In juli veranderde de garderobe veel. Voormalig generaal Roberto Vannacci heeft een video gepubliceerd die is gemaakt met kunstmatige intelligentie en die zich afspeelt in het oude Rome. Hij verschijnt gekleed als generaal-keizer; naast hen zitten Giorgia Meloni en Ignazio La Russa. In de arena zijn er Elly Schlein, Giuseppe Conte, Romano Prodi en Laura Boldrini, voorgesteld als vijanden die voorbestemd zijn voor de dood. Hier komen gladiatoren, een leeuw en een duim omlaag. Niet bepaald de klassieke electorale heilige kaart.
Meloni was daar ook terechtgekomen zonder het te vragen. De volgende dag schreef ze dat ze “zonder mijn medeweten” in de film was opgenomen en nam ze afstand: die representatie, zo legde ze uit, behoort niet tot haar manier om de politieke confrontatie te begrijpen. In een tijdsbestek van een paar maanden werd dezelfde persoon door AI getransformeerd in een vrouw in lingerie om een geloofwaardige nep te bouwen en in een figuur uit het oude Rome met een openlijk fantastische inhoud.
Op de foto in lingerie werkt de nep als deze er echt uitziet. Niet in de video van Vannacci: het werkt zelfs als niemand ook maar een seconde gelooft dat hij Conte heeft laten executeren in het Colosseum. Het verschil weegt ook door als we van afbeeldingen naar standaarden gaan.
De Italiaanse wet kijkt vooral naar vervalsingen die kunnen misleiden
Sinds 2025 bevat het Wetboek van Strafrecht een specifiek misdrijf. Artikel 612-quater, geïntroduceerd door de Italiaanse wet inzake kunstmatige intelligentie, straft met een gevangenisstraf van één tot vijf jaar iedereen die, zonder toestemming, afbeeldingen, video’s of stemmen verspreidt die zijn vervalst of gewijzigd door AI, die in staat zijn de authenticiteit ervan te misleiden en oneerlijke schade aan de vertegenwoordigde persoon toebrengen. Wanneer het feit een overheidsinstantie raakt vanwege haar taken, wordt er automatisch actie ondernomen.
Het artikel vereist onder meer dat de inhoud de authenticiteit ervan kan misleiden en ongerechtvaardigde schade kan veroorzaken. Een politicus verkleed als Romeinse keizer die zijn tegenstanders naar gladiatoren stuurt, begint al met enige moeite zich voor te doen als een getrouw verslag van de dag. Dit betekent uiteraard niet automatisch dat openlijk fantastische synthetische inhoud wettig is: alle andere overtredingen moeten worden beoordeeld volgens de regels die van toepassing zijn op het individuele geval.
Vanaf 2 augustus 2026 gelden dan de transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de Europese AI-wet. Voor afbeeldingen, audio en video’s die deepfakes vormen, moet het kunstmatige of gemanipuleerde karakter van de inhoud worden aangegeven. Zelfs duidelijk artistieke, creatieve, satirische of fantasierijke werken blijven binnen de verplichting, op een manier die het plezier ervan niet in gevaar brengt. De Europese Commissie bepaalt echter dat inhoud die vóór 2 augustus is geproduceerd, niet met terugwerkende kracht mag worden geëtiketteerd. Vannacci’s video is van 20 juli: hij arriveerde een tiental dagen eerder, gelukkig voor hem.
Een wet die specifiek bedoeld is voor verkiezingscampagnes is al in de Kamer gevallen
In maart had het Parlement ook iets veel specifiekers op tafel liggen. Het wetsvoorstel 2212, voor het eerst ondertekend door Anna Ascani van de Democratische Partij, had tot doel rechtstreeks in te grijpen in de manipulatie van verkiezings- en referendumcampagnes door middel van inhoud die met AI was geproduceerd. De tekst voorzag in verplichtingen op het gebied van transparantie, etikettering en interventiebevoegdheden van Agcom.
Op 11 maart keurde de Kamer een reeks onderdrukkende amendementen goed die door de meerderheid waren ingediend. Nadat hij de artikelen waaruit de tekst bestond had geëlimineerd en het laatste aanvullende artikel had verworpen, verklaarde de dienstdoende president de maatregel “in zijn geheel verworpen”: geen eindstemming, omdat er tegen die tijd feitelijk niets meer was om over te stemmen.
Fratelli d’Italia rechtvaardigde deze keuze door de reeds goedgekeurde regels in herinnering te brengen. Alessandro Urzì haalde de Italiaanse wet inzake AI aan, de nieuwe misdaad tegen deepfakes en de Europese wetgeving die in augustus 2026 van toepassing zou moeten worden, met het argument dat er al een raamwerk bestond om burgers te beschermen, zelfs tijdens verkiezingen. Anna Ascani, de eerste ondertekenaar van het voorstel, verdedigde in plaats daarvan de behoefte aan regels die specifiek zijn opgesteld voor electorale propaganda die met AI is gegenereerd. Het resultaat was heel concreet: de artikelen werden geschrapt en het voorstel werd in zijn geheel verworpen verklaard.
Sinds augustus is, althans op het gebied van transparantie, een van de onderdelen van dat Europese raamwerk daadwerkelijk operationeel: iedereen die wordt blootgesteld aan deepfake moet kunnen weten dat hij naar kunstmatig gegenereerd of gemanipuleerd materiaal kijkt of luistert. De Europese Commissie legt uit dat de verplichtingen uit artikel 50 dienen om de risico’s van misleiding en manipulatie tegen te gaan en ook betrekking hebben op het etiketteren van deepfakes.
Het volgende probleem begint wanneer bedrog niet langer dient. De video van de Romeinse keizer hoeft echter niemand voor de gek te houden. Het kan perfect herkenbaar zijn als kunstmatig en het werk blijven doen waarvoor het is gepubliceerd: het transformeren van echte politieke tegenstanders in karakters van een geconstrueerde scène, geproduceerd in een paar minuten en klaar om over te stappen van Instagram naar de reacties van andere partijen, naar kranten, naar talkshows en terug naar sociale media. Het label “gegenereerd met AI” vertelt je waar de afbeelding vandaan komt: het wist niet wat de afbeelding zegt.
Als er in mei 2027 daadwerkelijk een stemming zal plaatsvinden, zal daarover worden beslist via politieke en constitutionele stappen die nog niet hebben plaatsgevonden. Eén ding is echter al enkele maanden eerder zichtbaar: de volgende Italiaanse verkiezingscampagne zal over een instrument beschikken dat in staat is tegen lage kosten stemmen, foto’s en volledige politieke scenografie te vervaardigen.
Meloni zocht, althans voor zijn eigen stem, aanvullende bescherming. Voor al het andere zijn er het Wetboek van Strafrecht, de AI-wet, labels en regels over transparantie. Voor de centurio’s draait het momenteel allemaal om gevoel.
