Achilles en Patroclus, een mannelijke stier en een ezel, hebben seks: maar hun zeldzame band gaat verder (en verrast wetenschappers)

Ze heten Achilles en Patroclus, net als de twee helden uit de Ilias, maar dit keer komt het verhaal niet uit het oude Griekenland. Het speelt zich af in de hooglanden van Ethiopië en de hoofdrolspelers zijn een stier en een ezel, beide mannen, die een beslist buitengewone relatie hebben ontwikkeld.

Elke dag, wanneer hun respectieve herders hen naar de weide brengen, ontmoeten de twee elkaar opnieuw. Ze komen dichtbij, wrijven elkaars hoofd, likken elkaar en brengen veel tijd samen door. Ze hebben ook seksuele relaties, maar het zou een vergissing zijn om bij dit detail te blijven stilstaan. Want het is vooral wat er voor en na gebeurt, wat hun relatie zo interessant maakt voor wetenschappers.

Het werd gedocumenteerd door een groep onderzoekers van de Universiteit van Pisa, die de resultaten in het wetenschappelijke tijdschrift publiceerden Huidige biologie. De waarnemingen vertellen over iets dat in de natuur zelden wordt beschreven: een sociaal-seksuele relatie tussen twee individuen van hetzelfde geslacht die niet alleen tot verschillende soorten behoren, maar zelfs tot verschillende zoölogische families.

En bovenal laten ze zien dat seks, zelfs bij dieren, niet noodzakelijkerwijs dient om zich voort te planten.

Ze ontmoeten elkaar in de weide, maar kiezen telkens voor elkaar

De ontdekking vond bijna toevallig plaats in Debre Belgios, in de Ethiopische hooglanden, waar een onderzoeksgroep geladas bestudeerde, primaten die in de bergachtige streken van het land leven. Tijdens de observaties merkten de onderzoekers de ongewone interacties tussen de stier en de ezel op. Geïntrigeerd besloten ze hen zorgvuldiger te volgen, waarbij ze hun seksuele gedrag, fysieke contacten, de tijd die ze samen doorbrachten en hun reacties op andere dieren vastlegden.

Er is een detail dat dit verhaal nog verrassender maakt: Achilles en Patroclus delen niet hetzelfde verblijf en zijn niet samen opgegroeid. Ze behoren tot verschillende eigenaren, brengen de nacht apart door en ontmoeten elkaar wanneer ze naar de weide worden begeleid.

Om hen heen staan ​​andere stieren, koeien, ezels en ezels. Er is dus geen gebrek aan de mogelijkheid tot interactie met individuen van de eigen soort of van het andere geslacht. Maar als ze elkaar weer ontmoeten, tonen de twee een wederzijdse voorkeur.

In slechts vier dagen van systematische observatie registreerden wetenschappers 51 episodes van beklimming door Achilles, waarvan 34 met penetratie. Patroclus vertoonde niet de ontwijkingssignalen die werden waargenomen bij andere mannelijke ezels die door de stier werden benaderd. Integendeel: hij zocht meermaals actief contact en positioneerde zich zelfs zo dat interactie werd gestimuleerd. Een gedrag dat vooral de onderzoeksgroep opviel.

Likken en wrijven vertellen iets dat verder gaat dan seks

Als de relatie tussen Achilles en Patroclus beperkt was gebleven tot paring, zou dit nog steeds een interessant argument voor de ethologie zijn geweest. Maar de onderzoekers observeerden nog veel meer.

De twee dieren likken elkaar, wrijven zachtjes hun kop tegen elkaar en blijven dichtbij elkaar, zelfs als ze geen geslachtsgemeenschap hebben. Dit zijn wat ethologen affiliatief gedrag noemen, gebaren die bijdragen aan het creëren of behouden van positieve sociale banden.

Vooral de frequentie van deze contacten is aanzienlijk. Tijdens de observatieperiode verschenen ze in ongeveer een kwart van de interacties vóór het paren, maar in bijna driekwart van de gevallen onmiddellijk daarna. Met andere woorden: het contact tussen de twee eindigde niet met de seksuele daad. Het ging vaak door via een reeks vriendelijke gebaren.

Uit de analyses bleek ook dat Achilles en Patroclus aanzienlijk meer tijd dicht bij elkaar doorbrachten dan apart, met affiliatieve interacties die frequenter en langduriger waren dan die waargenomen bij andere dieren.

En toen Achilles een andere ezel probeerde te benaderen, haalde Patroclus hem toevallig in, waardoor de aandacht van de stier weer op zichzelf werd gevestigd. Bij sommige gelegenheden joeg de ezel zelfs andere stieren weg die Achilles naderden.

We kunnen niet weten of er achter dit gedrag emoties schuilgaan die vergelijkbaar zijn met jaloezie of menselijke verliefdheid. Het zou een hele opgave zijn om er gevoelens aan toe te schrijven die we niet direct kunnen meten. We kunnen echter herkennen wat de observaties laten zien: tussen deze twee dieren bestaat er een preferentiële sociale relatie, vergezeld van wederzijds seksueel gedrag.

Waarom het verhaal van Achilles en Patroclus zo belangrijk is voor de wetenschap

Seksueel gedrag tussen dieren van hetzelfde geslacht is geenszins een zeldzaamheid. Ze zijn waargenomen bij talloze soorten, van primaten tot zeezoogdieren en vogels.

De door het onderzoek voorgestelde verklaringen zijn verschillend. In sommige gevallen kunnen deze interacties helpen sociale relaties te consolideren, spanningen te verminderen of allianties te versterken. In andere gevallen kunnen zij afhankelijk zijn van de beschikbaarheid van de partners of van bijzondere omstandigheden.

Maar het geval van Achilles en Patroclus vertoont kenmerken die moeilijk terug te brengen zijn tot de eenvoudigste interpretaties. Allereerst behoren de twee tot verschillende zoölogische families: Achilles is een rund, Patroclus een paardachtig. Bovendien hebben beide de mogelijkheid tot interactie met andere dieren, mannelijk en vrouwelijk, en het waargenomen gedrag lijkt niet te worden verklaard door een simpelweg gebrek aan alternatieven.

Dan is er nog de deelname van Patroclus, die zich niet beperkt tot het passief tolereren van de aandacht van de stier, maar hem meerdere malen opzoekt. Voor Elisabetta Palagi, etholoog aan de Universiteit van Pisa en coördinator van het onderzoek, is dit juist een van de meest verrassende elementen. Uit onderzoek blijkt dat seksuele interacties in deze specifieke relatie ook een sociale functie kunnen hebben en kunnen bijdragen aan het in stand houden van de band tussen de twee individuen.

Het is een mogelijkheid die het verdient om verder onderzocht te worden, omdat het benadrukt hoe reductief het is om al het seksuele gedrag van dieren uitsluitend te beschouwen als een functie van voortplanting.

We weten niet of ze verliefd zijn. Maar de natuur volgt onze regels niet

Het onderzoeksteam is voorzichtig in zijn conclusies. Het onderzoek betreft slechts twee individuen, die gedurende een beperkte periode systematisch worden geobserveerd. Het laat ons daarom niet toe om vast te stellen hoe lang hun relatie al bestaat, noch of seksueel gedrag de band versterkte of dat het een reeds bestaande sociale relatie was die hen bevoordeelde.

Het is niet eens voldoende om over seksuele geaardheid te praten in de betekenis die we aan deze uitdrukking toekennen als we het over mensen hebben. Toch heeft wat werd waargenomen een precieze wetenschappelijke waarde. Het toont aan dat twee mannelijke dieren, die tot verschillende soorten behoren, herhaalde seksuele interacties kunnen ontwikkelen binnen een relatie die ook wordt gekenmerkt door nabijheid en selectief verwantschapsgedrag.

Het verhaal van Achilles en Patroclus herinnert ons er vooral aan hoe gedeeltelijk onze kennis van het sociale leven van andere dieren nog steeds is. En hoe gemakkelijk riskeren we het te interpreteren via categorieën die op onze ervaring zijn gebaseerd.

Omdat er in de natuurlijke wereld verbindingen bestaan ​​die geen duidelijke voortplantingsfunctie hebben, gedragingen die niet passen in de meest directe verklaringen en relaties die de wetenschap nog steeds leert herkennen. Achilles en Patroclus blijven elkaar ondertussen ontmoeten in de weide. Wij weten niet wat het een voor het ander betekent. We weten echter dat ze elkaar opzoeken als ze de kans krijgen om samen te zijn. En dit is voor degenen die het gedrag van dieren bestuderen al een feit dat aandacht verdient.