Op 15 mei 2026 observeerde Aljoscha Nern in een weiland in Virginia, in de Verenigde Staten, enkele vuurvliegjes en besloot deze waarneming te delen op iNaturalistischeen platform waarmee iedereen de natuur kan documenteren. Tot nu toe een van de vele rapporten die dagelijks binnenkomen van liefhebbers en natuuronderzoekers. Jammer dat die insecten tot een soort behoorden die sinds 1983 niet meer gedocumenteerd was: de Pyractomena similiseen vuurvliegje dat 43 jaar lang uit wetenschappelijke gegevens verdween.

Het voorjaar van 2026 bracht nog twee verrassingen. Een tweede populatie werd ook geïdentificeerd in Virginia en op 3 juni herkende entomoloog Christopher Heckscher van de Delaware State University dezelfde soort aan zijn karakteristieke amberkleurige flitsen, dit keer in een weide in Delaware. Drie waarnemingen in een paar weken, na ruim veertig jaar stilte. De ontdekking, gerapporteerd in een studie gepubliceerd in Dagboek van verloren soortenbrengt een nogal verrassend feit met zich mee: in de Verenigde Staten en Canada worden nog steeds 28 soorten vuurvliegjes beschouwd als verloren voor de wetenschap, ongeveer 16% van de 178 bekende inheemse soorten in de regio.

Verloren, eigenlijk. Omdat een soort kan blijven leven, zelfs als niemand hem meer kan vinden. En dit kleine vuurvliegje had blijkbaar nog iets te laten zien.

Illustratie © Mauricio Alvarez

Een reeks flitsen maakte het mogelijk om het na 43 jaar te herkennen

Christopher Heckscher was precies daar naar op zoek Pyractomena similis. Hij had al twee natuurgebieden tussen Maryland en Delaware verkend, zonder enig spoor van het insect te vinden. Toen arriveerde hij bij Brandywine Creek State Park, waar hij een bijzonder interessante omgeving zag: een volgroeide weide, met struiken, struiken en lage vegetatie, die spontaan kon groeien. Toen de avond viel, begonnen de vuurvliegjes op te lichten. En onder de meest bekende lichtsignalen verschenen die oranje flitsen, die snel achter elkaar werden uitgezonden, zoals Heckscher vertelde in het persbericht van Re:wild, een internationale organisatie die zich inzet voor het behoud van de biodiversiteit:

Ik was er zeker van dat ik de soort had gevonden zodra ik de lichtreeks zag.

Voor de mannetjes van de Pyractomena similisdie flitsen zijn een soort liefdestaal: ze produceren doorgaans tien tot twintig dicht bij elkaar gelegen lichtpulsen, nemen een korte pauze en beginnen opnieuw. Een systeem dat door de vrouwtjes van uw soort herkend moet worden.

De definitieve bevestiging kwam op 2 juli door microscopisch onderzoek van een exemplaar. Vier dagen later werd ook het door Nern op iNaturalist gepubliceerde rapport bevestigd. Het verhaal kent dus twee hoofdrolspelers die langs onafhankelijke wegen tot dezelfde ontdekking zijn gekomen: een waarnemer die deelde wat hij had gevonden en een entomoloog die zich bezighield met gericht onderzoek. Beiden hielpen de soort terug in de wetenschappelijke gegevens te brengen.

De 28 vuurvliegjes die niemand meer kan vinden

De geschiedenis van Pyractomena similis het is slechts een deel van een veel groter onderzoek. De groep wetenschappers onder leiding van Candace Fallon, bioloog bij de Xerces Society for Invertebrate Conservation, onderzocht de beschikbare informatie over vuurvliegjes in de Verenigde Staten en Canada en identificeerde 28 soorten waarvoor bevestigde rapporten al minstens tien jaar ontbreken. Sommigen zijn al veel langer afwezig in de archieven. Het merkwaardige feit is dat velen ongestoord konden blijven leven. Er werd eenvoudigweg niet genoeg naar ze gezocht, of ze deden het op de verkeerde plaats, in het verkeerde seizoen of toen de insecten al weer ondergedoken waren.

Het observeren van vuurvliegjes vereist immers een zekere mate van geduld. Sommige volwassen soorten zijn slechts enkele weken per jaar actief, andere leven in bijzondere omgevingen die moeilijk te bereiken zijn. Velen lijken zo op elkaar dat het herkennen ervan zonder hun gedrag te observeren ingewikkeld kan worden. En zelfs de meest opvallende insecten kunnen onopgemerkt blijven.

Er is echter één feit dat hoop geeft. Negen soorten die zijn opgenomen in een voorlopige lijst van verloren vuurvliegjes, opgesteld in 2024 voor Re:wild, zijn al gevonden. Sommige dankzij het onderzoek van entomologen, andere door observaties van gewone mensen, vervolgens onderzocht door experts. In juli 2024 vond een deelnemer aan het Firefly Atlas-project bijvoorbeeld een populatie van de zogenaamde in Arkansas Ozark-vonkeen vuurvliegje dat sinds 1964 niet meer gedocumenteerd was. Zestig jaar afwezigheid in de archieven, toen een nieuwe waarneming. En vervolgens werden twee andere populaties in de buurt geïdentificeerd.

Zelfs in Italië verbergen vuurvliegjes nog steeds enkele verrassingen

De Amerikaanse geschiedenis heeft iets gemeen met wat er ook in ons land gebeurt. Omdat Italiaanse vuurvliegjes, hoe bekend ze ook zijn op zomeravonden, nog steeds verrassend weinig bestudeerd zijn. Volgens de Nationale Onderzoeksraad, die het LUCE-project samen met de Scuola Superiore Sant’Anna coördineerde, leven er in Italië ongeveer twintig soorten vuurvliegjes, waarvan er verschillende endemisch zijn. Voor sommigen vereist zelfs de classificatie verder onderzoek door middel van genetische analyse.

En precies in 2026 kwam er onderzoek dat vertelt hoe waardevol de observaties van burgers kunnen zijn. Een studie gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Biogeografie reconstrueerde de verspreiding van vuurvliegjes op de Italiaanse eilanden, waarbij veldonderzoeken van onderzoekers werden gecombineerd met rapporten verzameld via iNaturalist. De geleerden documenteerden tien taxa, inclusief soorten en ondersoorten, en identificeerden ook een aanwezigheid die nog nooit eerder in Italië was geregistreerd: die van Lampyris pallida op het eiland Linosa, in de Pelagie-archipel.

In dit geval kwam de ontdekking voort uit wetenschappelijk veldonderzoek en werd bevestigd door DNA-analyse. Waarnemingen van burgers maakten het in plaats daarvan mogelijk om de geografische dekking van het onderzoek te verbreden, vooral op de meest populaire en gemakkelijk toegankelijke eilanden. Twee verschillende instrumenten die ons, samen gebruikt, in staat stellen meer te leren over dieren waarover we nog te weinig weten.

Kortom, van Virginia tot Linosa is de geschiedenis vergelijkbaar: iemand observeert, documenteert, deelt. En informatie die klein leek, kan nuttig worden voor het reconstrueren van de aanwezigheid van een soort in het gebied.

Vuurvliegjes hebben duisternis nodig, en weilanden die weilanden blijven

Er is nog een belangrijk detail in de ontdekking in Delaware. Heckscher vond de Pyractomena similis in een omgeving die tegenwoordig niet zo gebruikelijk is als het lijkt. Wij beschouwen gazons als iets gewoons, dat vrijwel overal aanwezig is. Toch worden er veel regelmatig gekapt, gebruikt voor begrazing of verwerkt voor andere activiteiten. Op de plaats van ontdekking is echter een goed ontwikkelde spontane vegetatie bewaard gebleven, met gras, struiken en struiken. Volgens de onderzoeker kunnen deze kenmerken bijzonder belangrijk zijn voor de soort.

Vuurvliegjes hebben behoeften die veel verder gaan dan het vermogen om een ​​zomeravond te verlichten. Tijdens de ontwikkeling van de larven leven velen in de grond, tussen gevallen bladeren en vochtige vegetatie, en voeden zich met kleine ongewervelde dieren zoals slakken en naaktslakken. Als ze eenmaal volwassen zijn, hebben ze omstandigheden nodig die hen in staat stellen zich voort te planten. En dan is er nog de duisternis. De echte, steeds moeilijker te vinden.

Voor veel soorten zijn lichtsignalen essentieel voor het identificeren van een partner, en kunstlicht kan deze communicatie verstoren. Daarbij komen het verlies van leefgebied, het gebruik van pesticiden en de gevolgen van klimaatverandering. Onderzoek gepubliceerd in PLOS EEN in 2021 had het van de 132 onderzochte soorten al minstens 18 soorten Noord-Amerikaanse vuurvliegjes geïdentificeerd die met uitsterven werden bedreigd. Voor veel anderen was er niet genoeg informatie om zelfs maar te bepalen in hoeveel gevaar ze verkeerden.

Hoe u vuurvliegjes kunt helpen, zelfs in uw eigen tuin

Om de aanwezigheid van vuurvliegjes te bevorderen zijn grote ingrepen niet noodzakelijkerwijs nodig. Soms is het juist het teveel aan onderhoud dat de plekken waar ze zouden kunnen wonen minder gastvrij maakt. De Firefly Atlas, een initiatief dat zich richt op het monitoren van Noord-Amerikaanse vuurvliegjes, beveelt aan delen van de spontane vegetatie te behouden, het maaien te verminderen en het gebruik van pesticiden te beperken. Het kan ook helpen om een ​​deel van de gevallen bladeren op de grond te laten liggen: die plantenlaag helpt de luchtvochtigheid op peil te houden en biedt onderdak aan de larven. Er kan voor een tuin worden gezorgd zonder dat elk gevallen blad als een noodgeval moet worden behandeld.

En als het avond wordt, is het beter om de externe lichten die niet nodig zijn uit te doen. Vuurvliegjes gebruiken hun lichtsignalen om te communiceren en een partner te vinden. Het toevoegen van meer verlichting kan de zaken een stuk ingewikkelder maken. Dan is er nog een andere mogelijkheid, binnen het bereik van natuurliefhebbers: bijdragen aan het verzamelen van wetenschappelijke gegevens.

Ook in Italië zijn er initiatieven burgerwetenschap toegewijd. De Alpi Marittime Protected Areas nodigen burgers bijvoorbeeld uit om waarnemingen te melden als onderdeel van het Starry Skies-project, dat de effecten van lichtvervuiling op de nachtelijke biodiversiteit bestudeert. Voor wie elders woont, kan het documenteren van een waarneming op iNaturalist, met vermelding van de locatie, datum en eventueel begeleidend met foto’s of video’s, ook een bijdrage leveren aan de kennis van deze insecten.

Ondertussen zullen Amerikaanse onderzoekers naar het veld moeten terugkeren om te begrijpen of de Pyractomena similis is echt zeldzaam geworden of is decennialang eenvoudigweg aan observatie ontsnapt. We weten nog steeds weinig over de gewoonten, de huidige verspreiding en de bevolkingsomvang. Maar we weten dat hij blijft leven en communiceren via zijn kleine oranje flitsen. 43 jaar lang was niemand erin geslaagd het te documenteren. Ondertussen was ze blijven oplichten.