Op een siliciumchip begonnen sommige menselijke cellen zichzelf te ordenen volgens precieze patronen: bogen, rondingen en ringstructuren. Ze werden geleid door kleine verlichte fotovoltaïsche cellen, die in staat waren licht om te zetten in zwakke elektrische stimuli. Op apparaten die in het donker werden achtergelaten, groeiden de cellen echter in een veel minder ordelijke oriëntatie. Zo heeft fotovoltaïsche energie, die we gewend zijn te associëren met dakpanelen, een nogal ongebruikelijke toepassing gevonden: het beïnvloeden van de indeling van levende cellen.

Het resultaat komt van de Pennsylvania State University in de Verenigde Staten, waar een groep ingenieurs onderzoekt hoe ze licht kunnen gebruiken om de groei van biologische weefsels te beheersen. Het onderzoek, gepubliceerd op 8 oktober 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Geavanceerde functionele materialenzou kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van 3D-bioprinten, een technologie die de constructie van biologische structuren mogelijk maakt door levende cellen en biocompatibele materialen laag voor laag af te zetten.

Hoe deze kleine zonnepanelen werken

Bij het printen van biologisch weefsel worden de cellen via een zogenaamde mengsel op precieze posities geplaatst bio-inkt. Het werk gaat echter ook na het printen door: de cellen blijven bewegen, vermenigvuldigen en interageren met elkaar. En dit kan de organisatie veranderen van de structuur die onderzoekers proberen op te bouwen. Voor sommige weefsels, zoals spieren, is de richting waarin de cellen zijn gerangschikt van fundamenteel belang voor hun functioneren.

Wetenschappers weten al lang dat zwakke elektrische velden de celoriëntatie kunnen beïnvloeden. Om ze te genereren heb je echter meestal elektroden en fysieke verbindingen nodig, wat het gewasbeheer bemoeilijkt. Ibrahim T. Ozbolat, hoogleraar biomedische technologie aan Penn State en leider van het onderzoek, legde uit dat zijn groep op zoek was naar een systeem dat een soortgelijk effect kon bereiken door simpelweg licht te gebruiken.

De oplossing kwam van fotovoltaïsche microcellen, gemaakt op silicium door middel van microfabricagetechnieken. Ze werken volgens hetzelfde principe als traditionele zonnepanelen: ze vangen lichtenergie op en zetten deze om in elektriciteit. In dit geval dient de gegenereerde stroom echter om elektrische stimuli te creëren die zich in de buurt van de cellen bevinden. Verander eenvoudigweg de verlichting om in te grijpen op de activiteit van het apparaat, zonder dat u externe elektroden op de cultuur hoeft aan te sluiten.

De groep experimenteerde met fotovoltaïsche cellen met een diameter tussen 80 en 800 micrometer. Een micrometer is gelijk aan een duizendste millimeter, dus de kleinste apparaten maten minder dan de dikte van een mensenhaar. Kortom, kleine afmetingen, maar voldoende om het gedrag van cellen die op hun oppervlak groeien te beïnvloeden.

De cellen volgen het ontwerp van fotovoltaïsche microcellen

De onderzoekers plaatsten de microcellen op verschillende chips, waarbij ze hun afmetingen, afstanden en geometrieën veranderden. Op deze oppervlakken kweekten ze zeven dagen lang long- en huidfibroblasten, cellen die aanwezig zijn in bindweefsel en betrokken zijn bij de productie van stoffen die de weefsels van ons lichaam helpen ondersteunen en organiseren.

Tijdens de experimenten werden de chips blootgesteld aan verschillende lichtintensiteiten. De vergelijking met kweken die in het donker werden gehouden liet een duidelijk verschil zien: bij verlichting hadden de fibroblasten de neiging zich op één lijn te brengen volgens de rangschikking van de fotovoltaïsche microcellen. Door het ontwerp van het silicium aan te passen, konden de onderzoekers verschillende oriëntaties verkrijgen, van gebogen configuraties tot configuraties rond ringstructuren.

De grootte maakte ook een verschil. Van de vijf onderzochte configuraties behaalde degene met microcellen van 320 micrometer de beste uitlijningsnauwkeurigheid, gelijk aan 45,5%. De grotere cellen leverden daarom niet noodzakelijkerwijs de beste resultaten op. De combinatie van grootte, onderlinge afstand en verdeling van elektrische prikkels beïnvloedde het gedrag van de fibroblasten.

Yifan Tao, een ingenieurspromovendus en eerste auteur van het onderzoek, zei dat het team verwachtte enige controle te krijgen over de richting van de cellen, maar dat het effect van de rangschikking van de microcellen op hun vorm en oriëntatie verrassend sterk bleek te zijn. De resultaten toonden ook aan dat de lichtintensiteit kan worden gebruikt om de respons van het apparaat te moduleren, waardoor er nog een mogelijkheid voor controle ontstaat.

Het onderzoek observeerde ook reacties die verband hielden met calciumsignalering, een van de mechanismen waarmee cellen talloze biologische activiteiten reguleren. Ongeveer 44% van de op de fotovoltaïsche apparaten gekweekte fibroblasten vertoonden calciumreacties na verlichting, tegenover 1-2% waargenomen bij silicium- en glascontroles. Een interessant resultaat omdat het suggereert dat deze stimuli ook bepaalde cellulaire processen kunnen beïnvloeden, naast de opstelling die zichtbaar is onder de microscoop.

Van licht tot 3D-geprinte biologische stoffen

De mogelijkheid om cellen te oriënteren zonder gebruik te maken van externe elektrische verbindingen is van bijzonder belang voor de regeneratieve geneeskunde. Bij de constructie van kunstmatige stoffen vertegenwoordigt het verkrijgen van een herkenbare vorm slechts een deel van het werk. Het is ook noodzakelijk dat cellen zichzelf correct organiseren en de kenmerken ontwikkelen die nodig zijn om hun functies uit te voeren.

Een op licht gebaseerd systeem zou onderzoekers een extra hulpmiddel kunnen bieden om zelfs na het printen in te grijpen in de rangschikking van cellen. Mogelijke toepassingen betreffen tissue engineering, de studie van wondherstel en enig onderzoek naar fibroseprocessen, waarbij de organisatie van bindweefsel een belangrijke rol speelt.

Zoals ook uitgelegd door de Pennsylvania State University, zal het volgende doel zijn om de methode te testen op cellen die gevoeliger zijn voor elektrische stimuli, zoals hart- en spiercellen. In deze gevallen zal het ook nodig zijn om na te gaan hoe de stimuli hun biologische functies beïnvloeden, naast de eenvoudige opstelling in de ruimte.

Dan is er de meest uitdagende stap: het overbrengen van het systeem van vlakke oppervlakken naar driedimensionale structuren. De tot nu toe uitgevoerde experimenten hebben betrekking op cellen die op tweedimensionale chips zijn gekweekt. In een driedimensionale ruimte zouden onderzoekers elektrische velden in verschillende richtingen willen kunnen controleren, waardoor de organisatie van cellen zelfs in het weefsel wordt begeleid.

De weg naar het produceren van functionele biologische weefsels zal daarom verdere experimenten vereisen. Ondertussen is licht op een kleine siliciumchip er al in geslaagd de richting waarin cellen groeien te beïnvloeden. Om tot 3D-bioprinten te komen ontbreekt er nog een vrij belangrijke stap: het toevoegen van de derde dimensie.