Stel je voor dat je in augustus een strandvakantie organiseert en ontdekt dat de hitte het moeilijk maakt om zelfs maar een paar uurtjes op het strand door te brengen (iemand heeft het dit jaar al meegemaakt…). Of boek een skiweek en vind bergen met steeds minder natuurlijke sneeuw. Het gebeurt niet noodzakelijkerwijs overal en op dezelfde manier, maar het klimaat waarmee we enkele van onze favoriete bestemmingen al tientallen jaren associëren, is zeker aan het veranderen. En de Middellandse Zee is een van de gebieden die voorbestemd zijn om het meest te lijden.

Volgens het nieuwe Destination Climate RiskScan-rapport, gepresenteerd op de toeristische dag van COP31 in Antalya, zou tegen 2050 63% van de geanalyseerde toeristische bestemmingen in het Middellandse Zeegebied onder dubbele druk kunnen staan: een toename van de blootstelling aan klimaatrisico’s en tegelijkertijd weersomstandigheden die minder gunstig zijn voor de activiteiten die vandaag de dag miljoenen bezoekers trekken.

Maar er is nog een feit dat laat zien hoe diepgaand de voortdurende transformatie is. Een tweede rapport, de Gemeenschappen aan het roerzojuist vrijgegeven door het WWF ter gelegenheid van COP31, waarschuwt dat tot 20 miljoen mensen in het Middellandse Zeegebied tegen het einde van de eeuw gedwongen zouden kunnen worden hun huizen te verlaten als gevolg van de stijgende zeespiegel, bij gebrek aan effectieve klimaatmaatregelen.

Twee verschillende onderzoeken, twee verschillende tijdshorizonten, een gemeenschappelijk probleem: klimaatverandering transformeert niet alleen het landschap, maar oefent ook druk uit op de economieën en gemeenschappen die afhankelijk zijn van dat landschap.

Tegen 2050 zullen bijna twee op de drie mediterrane bestemmingen onder druk staan

De Destination Climate RiskScan, gemaakt door Travel Forward, Risklayer en het Centre of Expertise Leisure, Tourism and Hospitality (CELTH), onderzocht 2.588 toeristische regio’s in 263 landen en gebieden, waarbij de blootstelling aan verschillende klimaatgevaren werd vergeleken met de omstandigheden die nodig zijn om activiteiten uit te voeren zoals zwemmen, bezienswaardigheden bekijken, skiën of wandelen.

@Destination KlimaatrisicoScan

De onderzoekers gebruiken de Engelse term geperstletterlijk “verpletterd”, om bestemmingen aan te duiden die het risico lopen tussen twee fenomenen terecht te komen: enerzijds extreme hitte, droogte en intense meteorologische gebeurtenissen; aan de andere kant een verkorting van de periode van het jaar waarin het klimaat gunstig is voor het toerisme.

Destination Climate RiskScan-rapport

@Destination KlimaatrisicoScan

Op wereldschaal zou deze toestand tegen 2050 36% van de bestemmingen kunnen treffen bij een scenario met gematigde emissies. Als de uitstoot hoog blijft, stijgt dit percentage naar 62%.

In het Middellandse Zeegebied bedraagt ​​het aandeel echter al 63% in het tussenscenario, rekening houdend met de 88 geanalyseerde gebieden in de regio. Dit betekent niet dat twee op de drie toeristische bestemmingen zullen verdwijnen, noch dat ze onmogelijk te bezoeken zullen zijn. Het betekent dat ze tegelijkertijd te maken kunnen krijgen met grotere klimaatrisico’s en een vermindering van de omstandigheden die bevorderlijk zijn voor traditionele toeristische activiteiten.

Mediterraan klimaat

@Destination KlimaatrisicoScan

Met andere woorden: een strandresort kan toeristen blijven aantrekken, maar op verschillende tijdstippen van het jaar. Een kunststad moet tijdens de warmere maanden wellicht opnieuw nadenken over bezoeken, routes en diensten. Een skibestemming moet zich mogelijk meer concentreren op activiteiten die niet afhankelijk zijn van sneeuw.

Wat zou er kunnen veranderen in Italië

Voor een land als Italië, waar kusttoerisme, cultureel erfgoed en bergen drie pijlers van het toeristische aanbod vertegenwoordigen, zijn de implicaties bijzonder relevant. Laten we eens denken aan Rome, Florence of Venetië: het bezoeken van monumenten en historische centra in de zomermaanden kan tijdens hittegolven steeds vermoeiender worden, vooral in stedelijke gebieden met weinig schaduw en hoge temperaturen.

Het betekent niet dat deze steden hun toeristische aantrekkingskracht zullen verliezen, maar dat het ideale seizoen om ze te bezoeken geleidelijk zou kunnen verschuiven naar de lente en de herfst. Het rapport schat dat in het Middellandse Zeegebied de gemiddelde lengte van het klimaatgunstige seizoen voor toeristische bezoeken tegen 2080 met ongeveer twee maanden zou kunnen worden verkort in het scenario met hoge emissies.

Het kusttoerisme zou ook kunnen veranderen. Warmer water is niet noodzakelijkerwijs goed nieuws voor vakanties: hoge temperaturen, droogtes, bosbranden en extreme weersomstandigheden kunnen het verblijf in kustgebieden minder comfortabel of uitdagender maken.

De Dolomieten

Het rapport wijdt een specifiek onderzoek aan de Dolomieten, dat deel uitmaakt van de zes pilotcases die zijn gebruikt om de kwetsbaarheid en aanpassingsmogelijkheden van toeristische bestemmingen te evalueren. De analyse betreft met name Skirama Dolomietenhet toeristische gebied van westelijk Trentino, waar een aanzienlijk deel van de lokale economie afhankelijk is van wintersport. Hoewel het gebied over het geheel genomen een relatief lage klimaatrisicoclassificatie handhaaft, vertoont het gebied nu tekenen van druk die vooral verband houden met de afname van de natuurlijke sneeuw en de intense neerslag.

Het probleem betreft niet alleen de mogelijkheid om te skiën. Minder sneeuw betekent dat er vraagtekens worden gezet bij de lengte van de toeristische seizoenen, het gebruik van water voor kunstsneeuw, het onderhoud van hellingen en de veiligheid van berginfrastructuur. Volgens de projecties van RiskScan zouden de gemiddelde maanden die geschikt zijn voor skiën op natuurlijke sneeuw in de Alpen kunnen stijgen van ongeveer twee in 2010 tot minder dan één in 2080 in een scenario met gematigde emissies, tot nul in het model met hoge emissies.

Dit zijn regionale klimaatschattingen die geen rekening houden met hoogteverschillen of kunstmatige sneeuw en mogen niet worden geïnterpreteerd als een voorspelling van de sluiting van individuele skigebieden. Maar ze geven zeker een precieze richting aan: het zal steeds riskanter worden om de bergeconomie uitsluitend op het skiseizoen te blijven baseren.

Het WWF-rapport

Terwijl de Destination Climate RiskScan beschrijft hoe de omstandigheden voor reizen zullen veranderen, laat het nieuwe WWF-rapport zien wat er gebeurt door naar de Middellandse Zee te kijken vanuit het perspectief van degenen die daar het hele jaar door wonen. In het Middellandse-Zeegebied wonen ongeveer 150 miljoen mensen nabij de kust, waar steden, havens, economische activiteiten, infrastructuur en hele gemeenschappen die met de zee verbonden zijn geconcentreerd zijn.

De Middellandse Zee warmt ongeveer 20% sneller op dan het mondiale gemiddelde. Tegelijkertijd blijft de zeespiegel stijgen: volgens gegevens gerapporteerd door het WWF is de gemiddelde stijging gestegen van 1,4 millimeter per jaar in 1993 naar 2,8 millimeter in 2018. Stranderosie, kustoverstromingen en het voortschrijdende verlies van natuurlijke habitats vormen daarom een ​​bedreiging die veel verder gaat dan de toeristische aantrekkelijkheid.

Herinnerend aan de prognoses uit het MedECC-rapport uit 2026 waarschuwt WWF dat zonder effectieve aanpassing, gepaard gaande met snelle vermindering van de uitstoot, tegen 2100 tot 20 miljoen mensen gedwongen zouden kunnen zijn hun huizen te verlaten als gevolg van de gevolgen van de stijgende zeespiegel.

Een kust die terrein verliest, verliest niet alleen stranden voor toeristen. Ze kunnen huizen, economische activiteiten, werkplekken en een deel van hun identiteit verliezen.

Dit is waar de twee relaties elkaar ontmoeten: de klimaatverandering oefent tegelijkertijd druk uit op degenen die een gebied bezoeken en op degenen die van dat gebied afhankelijk zijn om te leven.

Er moet ook rekening mee worden gehouden dat de RiskScan in de eerste versie nog niet rechtstreeks rekening houdt met de stijging van de zeespiegel, kustoverstromingen en erosie. Het WWF-rapport voegt daarom een ​​fundamentele dimensie toe die de toeristenclassificatie alleen nog niet kan vertegenwoordigen.

Posidonia en de rol van lokale gemeenschappen

Geconfronteerd met deze scenario’s betekent aanpassing niet alleen het bouwen van nieuwe beschermingsinfrastructuren.

In het rapport Gemeenschappen aan het roerbenadrukken WWF en World Resources Institute de rol van natuurlijke ecosystemen en de mensen die het gebied kennen en bewonen. Een voorbeeld is Posidonia oceanica, een mariene plant die typerend is voor de Middellandse Zee en waarvan de weilanden de kusten helpen beschermen tegen erosie, koolstof opslaan en een fundamentele habitat vormen voor talrijke soorten. Het beschermen ervan betekent daarom ingrijpen op meerdere fronten: biodiversiteit, stabiliteit van ecosystemen, visbestanden en het vermogen van kusten om met de gevolgen van klimaatverandering om te gaan.

Maar natuurbehoud alleen is niet voldoende als degenen die langs de kusten wonen en werken uitgesloten blijven van beslissingen. Het WWF herinnert eraan dat de kleinschalige visserij in de Middellandse Zee ruim 114.000 banen garandeert en meer dan 30% van de economische waarde van de visserijsector genereert, ondanks dat deze slechts 19% van de vangsten vertegenwoordigt.

Zou reizen op andere tijdstippen van het jaar een deel van de oplossing kunnen zijn?

De verandering in de klimatologische omstandigheden roept onvermijdelijk ook een vraag op voor degenen die reizen: moeten we onze manier van vakantiekeuze heroverwegen? Als u, indien mogelijk, kunststeden in de lente of herfst bezoekt, kunt u periodes van intensere hitte vermijden. Het kiezen van minder drukke locaties kan helpen de toeristenstromen te verdelen en de druk op de gebieden te verminderen, zolang deze bestemmingen zijn uitgerust om bezoekers te ontvangen zonder hun ecologische evenwicht in gevaar te brengen.

Meer aandacht voor mobiliteit, waarbij de voorkeur wordt gegeven aan treinen en collectief vervoer, indien beschikbaar, kan ook de uitstoot in verband met reizen helpen verminderen. Dit zijn nuttige keuzes, maar ze kunnen structurele interventies niet vervangen. Wat we nodig hebben zijn schaduwrijkere en groenere steden, zorgvuldiger waterbeheer, veerkrachtige infrastructuur, bescherming van ecosystemen en een toeristisch beleid dat zich kan aanpassen aan de verschillende seizoenen. En bovenal moeten we de uitstoot terugdringen.

Het is niet voorbestemd dat de Middellandse Zee niet langer een vakantiebestemming is, maar we kunnen er niet langer van uitgaan dat het klimaat, de seizoenen en de landschappen die het land zo aantrekkelijk hebben gemaakt, onveranderd zullen blijven. De belangrijkste vraag is echter een andere: terwijl we bespreken waar we over vijfentwintig jaar op vakantie gaan, vragen miljoenen mensen zich nu al af hoe ze kunnen blijven wonen op de plekken die zij thuis noemen.

Vind het volledige Destination Climate RiskScan-rapport HIER.
HIER vindt u het volledige WWF-rapport.