Vandaag, 18 november 2026, om 11:16 uur bereikte Voyager 1 een afstand van 25,9 miljard kilometer van de aarde. Het is het eerste door de mens gemaakte object dat op een lichte dag van onze planeet komt, een prestatie die zelfs de eenvoudigste communicatie nogal ingewikkeld maakt: een radiobericht heeft er nu 24 uur over nodig om de sonde te bereiken en evenveel om terug te komen. Als NASA vanochtend een commando zou sturen, zou het in de praktijk pas twee dagen later een antwoord kunnen krijgen.
De gegevens zijn afkomstig van officiële NASA-berekeningen en markeren een nieuw record voor een missie die bijna een halve eeuw geleden begon. Voyager 1 werd gelanceerd op 5 september 1977, toen niemand had kunnen vermoeden dat het zo lang zou blijven functioneren. Tegenwoordig reist hij met een snelheid van ongeveer 61.000 kilometer per uur, door de interstellaire ruimte en blijft hij wetenschappelijke informatie naar de aarde sturen. Met wat meer moeilijkheden natuurlijk, maar na 49 jaar dienst kunnen wij ze dat ook gunnen.
Een lichte dag vanaf de aarde, na bijna 50 jaar reizen
Om te begrijpen hoe ver de Voyager 1 verwijderd is, hoeft u alleen maar de tijd te vergelijken die het licht nodig heeft om bekende afstanden te overbruggen. Vanaf de maan arriveert het in iets meer dan een seconde op aarde, vanaf de zon in ongeveer acht minuten. Om de sonde te bereiken moet deze echter een hele dag reizen. Lichtdag geeft precies deze afstand aan: ongeveer 25,9 miljard kilometer die in 24 uur met het licht wordt afgelegd. Een enorme omvang voor ons, een klein deel van de grootte van ons sterrenstelsel.
De sonde was ontworpen om Jupiter en Saturnus te verkennen, die hij respectievelijk in 1979 en 1980 bereikte, en verzamelde foto’s en waardevolle informatie over de twee planeten en hun satellieten. Tijdens nauwe ontmoetingen gebruikte hij ook hun zwaartekracht om zijn snelheid te vergroten en zijn traject te veranderen. Toen de hoofdmissie eenmaal was afgelopen, bleef hij zich van de zon verwijderen tot 25 augustus 2012, toen hij de heliopauze passeerde, de grens waarbuiten de zonnewind plaats maakt voor de interstellaire omgeving. Sindsdien is het ons eerste operationele wetenschappelijke laboratorium in die regio geworden.
En dat blijft zo, zij het met steeds beperktere instrumenten. Toen hij vertrok, beschikte Voyager 1 over tien wetenschappelijke instrumenten. Tegenwoordig werken er nog maar twee: een magnetometer, die magnetische velden meet, en een detector van golven in plasma, het gas dat bestaat uit elektrisch geladen deeltjes. Het zijn de laatste instrumenten die nog over zijn, terwijl ingenieurs proberen alle beschikbare watt te besparen om de missie zo lang mogelijk te verlengen.
Voyager 1 heeft bijna geen stroom meer, maar blijft communiceren
Op die afstand van de zon zou het gebruik van fotovoltaïsche panelen onpraktisch zijn. Voyager 1 wordt aangedreven door drie radio-isotoop thermo-elektrische generatoren, die de warmte gebruiken die wordt geproduceerd door het verval van plutonium om elektriciteit op te wekken. Bij de lancering leverden ze in totaal ongeveer 470 watt, terwijl het beschikbare vermogen vandaag de dag minder dan de helft bedraagt. Volgens NASA verliest de sonde elk jaar ongeveer vier watt, een ogenschijnlijk bescheiden hoeveelheid die technici echter dwingt om de ingebouwde instrumenten en apparaten geleidelijk uit te schakelen.
De laatste grote ingreep dateert van september 2026, toen ingenieurs drie apparaten vervingen door evenveel energiezuinige systemen. Vervolgens reageerde Voyager 1 op 18 en 19 oktober tijdelijk niet meer. Het signaal verscheen opnieuw op 20 oktober, terwijl de technici een automatische omschakeling naar reservemotoren identificeerden en met controles begonnen. Een klein ongemak, als we bedenken dat we het hebben over een auto uit de jaren zeventig, op een afstand waarvan zelfs het begrijpen van wat er is gebeurd dagen duurt.
NASA hoopt de communicatie nog een paar jaar actief te houden, mogelijk tot 2036, wanneer de resterende energie onvoldoende zal worden om signalen terug naar de aarde te sturen. Het einde van de communicatie zal het onderzoek echter niet stoppen. Voyager 1 zal door de ruimte blijven bewegen en zijn traject rond het centrum van de Melkweg volgen. En het zal iets met zich meebrengen dat veel meer vertelt dan zijn wetenschappelijke missie.
De gouden plaat die vertelt over het leven op aarde
Aan de zijkant van de sonde is een vergulde koperen schijf bevestigd, ongeveer dertig centimeter groot. Het wordt de Gouden Plaat genoemd en is gemaakt door een groep onderzoekers, gecoördineerd door de astronoom Carl Sagan, om een getuigenis van onze beschaving achter te laten aan een mogelijke buitenaardse ontvanger. Zoals NASA documenteert, bevat het 115 afbeeldingen, begroetingen in 55 talen, muziekstukken en opnames van aardgeluiden. Er is de wind, de golven van de zee, het gezang van vogels, de menselijke stemmen. Een klein archief van de planeet die we achterlieten.
Op de behuizing zijn ook instructies gegraveerd voor het afspelen van de schijf en een astronomische kaart gebaseerd op de positie van pulsars, ontworpen om aan te geven waar de sonde vandaan komt. De dubbele Voyager 2, gelanceerd op 20 augustus 1977, heeft een identieke schijf. Natuurlijk weet niemand of deze berichten ooit door ander intelligent leven zullen worden onderschept. De afstanden zijn enorm en de kans op een ontmoeting blijft onbekend. Maar het idee om de sterren het bewijs van de aarde toe te vertrouwen blijft wetenschappers fascineren, genoeg om nieuwe projecten te inspireren.
Nieuwe sondes zouden Voyager 1 kunnen overtreffen
Aan de Universiteit van Arizona, in de Verenigde Staten, ontwikkelt een groep studenten LUMEN (Lunar Uranus Membrane Envoy), een kleine sonde die is ontworpen om een archief van menselijke kennis naar de interstellaire ruimte te transporteren. Het voertuig zou slechts 4,6 kilogram wegen en gebruik maken van een vierkant zonnezeil van ruim 18 meter per zijde. Het systeem maakt gebruik van de druk die wordt uitgeoefend door licht op een reflecterend oppervlak om te accelereren zonder drijfgas te verbruiken, een principe dat al met succes is getest door de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA via de IKAROS-missie.
Het project beoogt een nogal specifiek traject. Na vrijlating in een baan om de maan zou LUMEN geleidelijk dichter bij de zon moeten komen, tot ongeveer 30 miljoen kilometer, waar de lichtdruk 25 keer hoger zou zijn dan die op afstand van de aarde. Met behulp van deze boost zou het een snelheid van ongeveer 26 kilometer per seconde kunnen bereiken, ongeveer 50% sneller dan Voyager 1. Volgens de simulaties van het team zou een lancering in 2033 rond 2058 de heliopauze passeren en Voyager 1 in 2147 inhalen, waardoor het het verste menselijke object van de aarde zou worden.
Dan is er de Fermi Explorer Mission, een initiatief dat voorstelt om een kleine sonde naar Alpha Centauri te sturen, het sterrenstelsel dat het dichtst bij het onze staat. De initiatiefnemers streven naar een lancering in 2029, met een budget van minder dan 15 miljoen dollar en een elektrisch aandrijfsysteem dat het voertuig tot ongeveer 24 kilometer per seconde kan brengen. De verwachte reis zou ongeveer 80.000 jaar duren. Er wordt verwacht dat deze sonde ook berichten van de aarde zal overbrengen, inclusief berichten die zijn geschreven door kinderen uit verschillende landen.
Beide projecten zijn nog steeds voorstellen die moeten worden gerealiseerd, maar ze laten zien hoe de Voyager-ervaring de ruimteverkenning blijft beïnvloeden. Nieuwe technologieën zouden ons in staat kunnen stellen kleinere, goedkopere en snellere voertuigen te bouwen, die veel grotere hoeveelheden informatie kunnen vervoeren. Met de huidige archiveringssystemen zou het in feite mogelijk zijn om een enorm deel van de menselijke kennis te bewaren in media van slechts enkele centimeters groot. In 1977 was een schijf van dertig centimeter echter al voldoende om te proberen te vertellen wie we waren.
Voorlopig is het record nog steeds eigendom van Voyager 1. Volgens schattingen van de NASA zal het over ongeveer 38.000 jaar binnen 1,7 lichtjaar van een ster in het sterrenbeeld Ursa Minor passeren. Een afstand die nog te groot is om het als een ontmoeting van dichtbij te beschouwen. In de tussentijd zal het zich van de aarde blijven verwijderen, eerst met zijn laatste instrumenten aan en dan in stilte, waarbij hij die gouden plaat met de beelden, muziek en geluiden van een planeet meeneemt die in 1977 had besloten zichzelf bekend te maken.
