De georganiseerde misdaad wordt een van de bedreigingen voor het voortbestaan van het Amazonegebied en de bevolkingsgroepen die het beschermen. De reden? Illegale goudwinning, houthandel en drugshandel zijn niet langer afzonderlijke fenomenen, integendeel: in verschillende delen van het bos maken ze deel uit van criminele netwerken die infrastructuur, economische middelen en controle over het gebied delen.
Een systeem dat onvermijdelijk ecosystemen vernietigt, rivieren vervuilt en mensenlevens in gevaar brengt, en dat vaak weet te floreren dankzij corruptie en de moeilijkheid van de autoriteiten om in zeer uitgestrekte gebieden in te grijpen. Maar er zou iets kunnen veranderen.
Op 23 oktober jongstleden heeft de VN in Wenen tijdens de 13e editie van de Conferentie van de Partijen bij het Verdrag van de Verenigde Naties tegen transnationale georganiseerde misdaad (UNTOC, een van de belangrijkste internationale evenementen gewijd aan de strijd tegen maffia en andere vormen van transnationale georganiseerde misdaad) een resolutie goedgekeurd die de weg vrijmaakt voor de onderhandelingen over een nieuw internationaal protocol tegen milieucriminaliteit.
Een resultaat dat ook werd bereikt dankzij de mobilisatie van inheemse vertegenwoordigers van het Amazonegebied, die vanuit Brazilië, Colombia, Ecuador en Peru arriveerden om te vragen dat de vernietiging van hun grondgebieden zou worden aangepakt als een kwestie van internationale georganiseerde misdaad.
Het besluit kwam opnieuw in het middelpunt van de belangstelling ter gelegenheid van de Internationale Dag voor het voorkomen en bestrijden van alle vormen van grensoverschrijdende georganiseerde misdaad, die elk jaar op 15 november wordt gevierd. Een andere herlancering is Amazon Watch, dat zojuist een diepgaande studie heeft gepubliceerd met tien concrete voorstellen om de criminele netwerken die in het Amazonewoud opereren te bestrijden.
Dit alles terwijl COP31, de Conferentie van de Verenigde Naties over klimaatverandering, aan de gang is in Antalya, Turkije, waar de bescherming van bossen en de rol van de inheemse bevolking weer centraal in het debat komen te staan. Hier presenteerden inheemse vrouwen uit verschillende delen van de wereld een gezamenlijke verklaring waarin ze eisen dat hun rechten en kennis worden erkend in klimaatbeslissingen. Een mobilisatie die verweven is met wat er in Wenen is gebeurd en die een principe herhaalt: we kunnen niet praten over de bescherming van bossen zonder de bewoners erbij te betrekken en ze te verdedigen.
Bekijk dit bericht op Instagram
Wat werd besloten op COP13 in Wenen
COP13, de dertiende Conferentie van de Partijen bij het Verdrag van de Verenigde Naties tegen Transnationale Georganiseerde Misdaad, vond van 19 tot 23 oktober plaats in Wenen. Ook centraal in het werk staat een steeds dringender wordende vraag: hoe kunnen we organisaties tegenhouden die zichzelf verrijken door het milieu te vernietigen.
Met 83 stemmen voor, 12 tegen en 27 onthoudingen keurden de deelnemende landen een resolutie goed die onderhandelingen startte voor een nieuw protocol tegen milieucriminaliteit, een toekomstig instrument dat – althans op papier – tot doel heeft de internationale samenwerking te versterken bij de bestrijding van illegale mijnbouw, de handel in goud en andere edele metalen, de illegale handel in hout, wilde dieren en de handel in afval. Er is nog geen internationaal verdrag goedgekeurd, maar het proces om het te ontwikkelen is gestart: dit betekent dat een speciale commissie in vier onderhandelingssessies aan het voorstel zal moeten werken, met als doel om, indien mogelijk, een ontwerp te presenteren op de volgende COP14, gepland voor 2028.
De resolutie erkent ook de fundamentele rol van inheemse volkeren en lokale gemeenschappen in de strijd tegen milieucriminaliteit. Een belangrijke erkenning, die hen – helaas weten wij goed – in ieder geval nog geen directe deelname aan de onderhandelingen garandeert.
De Amazone in handen van criminele netwerken
Amazon Watch, een organisatie die zich inzet voor de verdediging van het bos en de rechten van inheemse volkeren, vertelt ons hoe ernstig de situatie is. Volgens gegevens uit het laatste rapport zijn criminele netwerken aanwezig in 67% van de gemeenten in het Amazonegebied en in 32% van de inheemse gebieden. Cijfers die laten zien hoe wijdverbreid deze activiteiten zijn geworden, ook al betekenen ze niet dat alle getroffen gebieden volledig onder controle staan van criminele organisaties.
Bovendien bestaan er in het Peruaanse Amazonegebied 274 inheemse gemeenschappen naast elkaar met illegale economieën en wordt meer dan 12.000 hectare van hun grondgebied bezet door de cocateelt.
Cocaïneproductie in het Putumayo-bekken @Tom Laffay
Maar waarom raken blijkbaar zo verschillende activiteiten met elkaar verweven? Omdat degenen die illegaal goud winnen, hout verhandelen of drugs vervoeren, dezelfde rivierroutes, clandestiene routes, financiële circuits en, in sommige gevallen, dezelfde gewapende groepen kunnen exploiteren.
De gevolgen zijn zeer ernstig. Bij illegale goudwinning kan kwik in de waterwegen terechtkomen, waardoor de vis- en voedselvoorraden worden besmet. Ontbossing vernietigt kostbare leefgebieden, terwijl drugshandel geweld, bedreigingen en illegale bezettingen van de gebieden aanwakkert. En degenen die de hoogste prijs betalen zijn vaak de inheemse gemeenschappen, die hun land moeten verdedigen zonder adequate veiligheidsgaranties.
Illegale mijnbouw in het stroomgebied van de Curaray @ODDA Propurús – Ivan Brehaut
De tien verzoeken van inheemse volkeren om het bos te redden
Meer gedetailleerd 10 acties om de georganiseerde misdaad het hoofd te bieden en het Amazonegebied te beschermenAmazon Watch brengt tien voorstellen samen die voortkomen uit de ervaring van inheemse gemeenschappen in Brazilië, Colombia, Ecuador en Peru. De boodschap is duidelijk: het is niet voldoende om degenen die in een illegale mijn werken te arresteren of een lading hout in beslag te nemen. We moeten ons richten op degenen die deze activiteiten financieren, op degenen die de goederen kopen en op degenen die ervoor zorgen dat de criminele netwerken kunnen blijven functioneren.
Onder de verzoeken zijn:
Een ander punt betreft de traceerbaarheid van goud: volgens de organisatie moeten overheden strengere controles opleggen op de herkomst van edelmetalen en niet alleen onderzoek doen naar degenen die ze winnen, maar ook naar financiers, tussenpersonen en kopers.
De gemeenschappen roepen ook op tot directe investeringen in duurzame lokale economieën, het bieden van alternatieven voor illegale activiteiten en tot meer samenwerking tussen de landen van het Amazonegebied. Omdat criminele organisaties de grenzen overschrijden, terwijl de reacties van individuele staten daar dreigen te stoppen.
Ten slotte is er een verzoek dat alle andere te boven gaat: inheemse volkeren moeten kunnen deelnemen aan beslissingen die de veiligheid van hun grondgebied betreffen, inclusief het opstellen van het nieuwe protocol van de Verenigde Naties.
Dit verzoek wordt nog kracht bijgezet door de verklaring die op 10 november tijdens de COP31 werd gepresenteerd door inheemse vertegenwoordigers, samen met vrouwen met een handicap en jongeren, als onderdeel van de Vrouwen en genderkiesdistricteen van de officiële maatschappelijke groeperingen die deelnemen aan de klimaatonderhandelingen.
Bekijk dit bericht op Instagram
Het document identificeert vijf prioriteiten en vijf criteria voor het evalueren van de toezeggingen van regeringen, waarbij wordt opgeroepen tot adequate klimaatfinanciering, respect voor de rechten van inheemse volkeren en effectieve deelname van inheemse vrouwen aan beslissingen. Een boodschap die rechtstreeks verband houdt met wat in Wenen naar voren kwam: degenen die al generaties lang bossen beschermen en fundamentele kennis voor biodiversiteit veiligstellen, kunnen niet langer worden uitgesloten van keuzes die de toekomst van hun grondgebied en de planeet betreffen.
