“Fossiele brandstoffen moeten de weg van de dinosaurus volgenJa”, “fossiele brandstoffen moeten verdwijnen, net als de dinosauriërs“, met zijn gebruikelijke scherpe taal, opende António Guterres – tijdens zijn laatste COP als secretaris-generaal – gisteren de nieuwe dag van COP31. En hij kreeg meteen een klacht:
Klimaatrampen beïnvloeden levens, levensonderhoud en economieën over de hele wereld. Dit is de weg naar wederzijds verzekerde vernietiging. Elf jaar geleden beloofde de wereld in Parijs de stijging van de mondiale temperatuur te beperken tot 1,5 graden. De wetenschap vertelt ons dat het nu onvermijdelijk is om verder te gaan dan dat niveau. Maar de wetenschap vertelt ons niet dat we moeten opgeven. Hij zegt dat we harder moeten vechten.
Een duidelijke en concrete uitweiding naar de meest invloedrijke leiders die gisteren het podium betraden zonder ooit openlijk te spreken over het opgeven van fossiele brandstoffen, behalve Lula. Er wordt geschat dat de staatshoofden en regeringsleiders die in Antalya aanwezig zijn, minder dan een vijfde van de mondiale uitstoot vertegenwoordigen.
In feite zijn de staatshoofden en regeringsleiders van de vijf grootste uitstoters afwezig: China, de Verenigde Staten, India, Rusland en Japan. Van de top tien uitstoters zijn alleen Iran en Saoedi-Arabië aanwezig, terwijl – van de grote Europese en G7-economieën – ook Frankrijk, Duitsland, Canada, Spanje en Italië ontbreken.
Toch bestaan er volgens Guterres al instrumenten om van koers te veranderen. En sommige cijfers laten zien hoeveel het energielandschap de afgelopen tien jaar is veranderd.
Tien jaar geleden produceerde zonne-energie slechts 1% van de elektriciteit in de wereld. In 2025 kon alleen al bijna driekwart van de toename van de mondiale vraag naar elektriciteit worden gedekt. Ook de elektrische mobiliteit heeft een enorme vooruitgang geboekt: als tien jaar geleden nog maar één op de honderd verkochte auto’s elektrisch was, zou dit aandeel in 2026 bijna één op de drie moeten benaderen. Kortom, de technologieën gaan vooruit. Het zijn de politieke beslissingen die geen gelijke tred houden.
Om de klimaatdoelstellingen te halen, zou de mondiale uitstoot elk jaar met ongeveer 6% moeten dalen. De huidige nationale toezeggingen zouden, zelfs als ze aan bepaalde voorwaarden zijn onderworpen, in het beste geval slechts een derde van de noodzakelijke reductie garanderen. En zelfs als alle aangekondigde plannen volledig ten uitvoer zouden worden gelegd, zou de opwarming van de aarde tegen het einde van de eeuw meer dan 2,5°C bedragen, wat het risico met zich meebrengt dat er onomkeerbare veranderingen in de klimaatsystemen zouden ontstaan.
Dan is er nog een tegenstrijdigheid die door de secretaris-generaal wordt benadrukt: driekwart van de mensheid leeft in landen die fossiele brandstoffen importeren, en is blootgesteld aan schommelingen in de olie-, gas- en steenkoolprijzen en aan de economische gevolgen van internationale crises.
“Dinosaurussen hadden geen lobby”
Maar dinosaurussen hadden geen lobbymerkte Guterres op, eraan herinnerend dat de fossiele industrie in plaats daarvan kan rekenen op enorme economische belangen en een opmerkelijk vermogen om invloed uit te oefenen.
Volgens de secretaris-generaal is de strategie van degenen die de transitie willen vertragen altijd dezelfde: wetenschappelijk bewijs in twijfel trekken, klimaatbeleid uitstellen, interventies uitstellen en hun verantwoordelijkheden ontlopen.
Om deze reden vroeg hij regeringen om geloofwaardige nationale wegen in te slaan om geleidelijk af te stappen van fossiele brandstoffen, en daarbij de werknemers en de betrokken gemeenschappen te beschermen.
De aanwijzingen zijn nauwkeurig:
Volgens de doelstellingen van Guterres zal de mondiale capaciteit van hernieuwbare energiebronnen tegen 2035 minstens moeten verdrievoudigen ten opzichte van het niveau van 2025, terwijl de elektriciteitsproductie uit steenkool zonder systemen voor emissiereductie met minstens 75% zal moeten afnemen.
Maar het is over geld dat Guterres’ toespraak een van de meest duidelijke verschillen van de klimaatcrisis benadrukt:
Alleen al in het laatste kwartaal hebben de negen grootste oliemaatschappijen $95 miljard aan winst in hun zak gestoken. Ondertussen ontving het Loss and Damage Fund ongeveer $ 600 miljoen. Dat is wat deze bedrijven in ongeveer 14 uur produceerden.
Een cijfer dat overeenkomt met wat diezelfde oliemaatschappijen in minder dan een dag verdienen.
Een vergelijking die de onevenwichtigheid benadrukt tussen de hulpbronnen die door de fossiele industrie zijn verzameld en de hulpbronnen die feitelijk beschikbaar zijn voor de bevolking die onder de ernstigste gevolgen van de klimaatcrisis lijdt.
Vandaar het verzoek van de secretaris-generaal aan regeringen: belast de extra winsten van fossielebrandstofbedrijven en gebruik de inkomsten om de landen te ondersteunen die het meest zijn blootgesteld aan klimaatrampen.
Degenen die vervuilen moeten betalen, herhaalde Guterres.
De vier eisen van Guterres
Guterres heeft een nieuw Klimaatrechtvaardigheidspact voorgesteld, gebaseerd op vier prioriteiten:
De centrale kwestie blijft die van de ongelijkheid: de opkomende en zich ontwikkelende economieën, met uitzondering van China, herbergen bijna tweederde van de mensheid, maar ontvangen minder dan een vijfde van de mondiale investeringen in schone energie. Vandaar het verzoek aan de ontwikkelde landen om in 2035 minimaal 300 miljard dollar per jaar te garanderen en de financiering voor klimaatadaptatie te verdrievoudigen.
Ter afsluiting bedankte de secretaris-generaal jongeren, wetenschappers, inheemse volkeren en het maatschappelijk middenveld en noemde hen “het besef van deze strijdtegen de klimaatcrisis.
Toen hij zich herinnerde dat hij vanaf volgend jaar niet langer aan het roer van de Verenigde Naties zal staan, beloofde hij:
Ik zal niet stoppen met het vertellen van de waarheid. En ik zal niet stoppen ervoor te vechten.
Een laatste boodschap die de discussie terugbrengt naar het essentiële punt: de energietransitie kan niet langer slechts een belofte zijn. We hebben bepaalde tijden, middelen en concrete verantwoordelijkheden nodig.
