Decennia lang was het een van de zwaarst bewaakte en gemilitariseerde grenzen van Europa. Een grens die de mens niet vrijelijk kon overschrijden, maar waar de natuur ongestoord bleef groeien. Terwijl Duitsland in tweeën was verdeeld, tussen hekken, wachttorens en prikkeldraad, vonden duizenden dier- en plantensoorten een toevluchtsoord vlak langs die grens, die voor de mens een onoverkomelijke barrière vormde.
Toen op 9 november 1989 de Berlijnse Muur viel, begon ook het lot van die strook grondgebied te veranderen. Wat een symbool was geweest van de Koude Oorlog zou uitgroeien tot een van de belangrijkste ecologische corridors in Europa. Tegenwoordig heet het de Grünes Band en is het de Groene Gordel van Duitsland: bijna 1.400 kilometer aan natuurlijke habitats, van de Baltische Zee tot de grens met Tsjechië, waar meer dan 5.000 dier- en plantensoorten leven.
Het volgt niet precies de stedelijke indeling van de Berlijnse Muur, maar die van de voormalige grens tussen Oost- en West-Duitsland. En 37 jaar na die historische 9 november vertegenwoordigt de groene corridor een kostbaar erfgoed dat beschermd moet worden, dat een verhaal van wedergeboorte vertelt.
Van doodsstrook tot toevluchtsoord voor meer dan 5.000 soorten
Tijdens de Koude Oorlog was de grens tussen de twee Duitslanden een van de meest gevreesde grenzen in Europa. Bewakingsinfrastructuur, hekken en toegangsbeperkingen maakten het onmogelijk om vrij over te steken. De verminderde menselijke aanwezigheid en de afwezigheid van intensieve landbouw in veel gebieden maakten echter het behoud mogelijk van habitats die elders geleidelijk werden getransformeerd of vernietigd. Weiden, wetlands, heidevelden, waterlopen en bossen vormden een mozaïek van natuurlijke omgevingen dat uiterst waardevol is voor de biodiversiteit.
Volgens gegevens die in september 2025 zijn vrijgegeven door het Duitse Federaal Agentschap voor Natuurbehoud (BfN), herbergt de Grünes Band meer dan 5.000 dier- en plantensoorten, waarvan er meer dan 1.200 zeldzaam of beschermd zijn. Onder de dieren die langs de corridor hun toevlucht zoeken, bevinden zich de Europese otter, de zwarte ooievaar, de lynx en de paapje, een kleine vogel die verbonden is met weilanden en open omgevingen. Maar de waarde ervan hangt niet alleen af van het aantal aanwezige soorten. De Grünes Band functioneert als een groot netwerk dat verschillende habitats met elkaar verbindt, waardoor dieren zich kunnen verplaatsen en populaties fundamentele ecologische verbindingen kunnen onderhouden.
Bekijk dit bericht op Instagram
Op een continent waar wegen, steden en gewassen de natuurlijke omgeving steeds meer versnipperen, vertegenwoordigt deze continuïteit een bijzonder belangrijke hulpbron.
Het idee ontstond een paar weken na de val van de Muur
De transformatie van de oude grens in een milieuproject gebeurde niet spontaan. Op 9 december 1989, slechts een maand na de opening van de Muur, kwamen talloze milieuactivisten uit Oost- en West-Duitsland bijeen om te bespreken hoe deze buitengewone opeenvolging van leefgebieden beschermd kon worden. Uit die bijeenkomst, gepromoot door de milieuvereniging BUND, werd het idee van de Grünes Band geboren. De zorg was concreet: met de hereniging hadden de gebieden die tot dan toe ontoegankelijk waren geweest, snel kunnen worden omgezet in landbouwgronden, wegen en bebouwingsgebieden, waardoor juist de biodiversiteit zou worden uitgewist die decennia van isolatie had helpen behouden.
©Klaus Leidorf/ BUND Nedersaksen
Sindsdien hebben instellingen, milieuverenigingen en lokale gemeenschappen gewerkt om de voormalige grens om te vormen tot een permanent systeem van natuurbescherming. In 2005 werd de Grünes Band erkend als onderdeel van het Duitse nationale natuurlijke erfgoed. In de daaropvolgende jaren kregen grote secties aanvullende vormen van bescherming. In 2026 nieuwe erkenningen en interventies om de Groene Gordel te beschermen. De geschiedenis van de Grünes Band stopte niet in de jaren negentig. Er zijn inderdaad nieuwe stappen voorwaarts gezet in 2026.
Op 17 september erkende de regering van Mecklenburg-Vorpommern ongeveer 4.500 hectare langs de voormalige grens, van de Oostzee tot de Elbe, als Nationaal Natuurmonument. Met deze maatregel hebben alle Oost-Duitse staten die door de corridor worden doorkruist, de erkenning van hun secties als nationale natuurmonumenten voltooid.
In juli 2026 ging een ander project van start in het gebied waar Beieren, Saksen en Thüringen samenkomen. De federale overheid heeft 813 duizend euro uitgetrokken voor de planningsfase van een interventie die bedoeld is om de verbinding tussen habitats te verbeteren en tegelijkertijd het natuurlijke en historische erfgoed van het gebied te vergroten. De resultaten van het Quervernetzung Grünes Band-project, dat in 2025 werd afgerond, laten ook zien hoe belangrijk het is om concrete actie te ondernemen: het initiatief leidde tot de creatie van 530 nieuwe ecologische structuren, waaronder kleine watermassa’s, nesteilanden, kunstmatige nesten voor visarenden en stapels stenen die nuttig zijn voor de fauna.
Bronnen: BUND Hessen/bund-naturschutz.de
