Het Amazone-regenwoud herbergt nog steeds biologische geheimen van fundamenteel wetenschappelijk belang. Een internationale onderzoeksgroep, gecoördineerd door de Universiteit van Salford in het Verenigd Koninkrijk, onder leiding van professoren Jean Boubli en Romina Batista in samenwerking met zoöloog Anneke van Heteren van de Beierse Staatscollecties voor Natuurlijke Historie, heeft twee nieuwe soorten primaten geïdentificeerd die tot het geslacht Alouatta behoren. De studie, waarvan de resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Communicatie Biologiemaakte het mogelijk om Alouatta iroi en Alouatta matogrossensis officieel te beschrijven. Het taxonomische keerpunt komt 85 jaar na de laatste officiële beschrijving van een nieuwe soort voor dit geslacht van primaten, daterend uit 1941.
De ontdekking werd mogelijk gemaakt door de analyse van DNA geëxtraheerd uit 11 soorten brulapen verspreid over Midden-Amerika en Zuid-Amerika. De genomische gegevens werden vervolgens vergeleken met de anatomische en chromatische studie van de vondsten bewaard in de museumcollecties. De onderzoeken lieten zien hoe populaties die voorheen als homogeen werden beschouwd, feitelijk tot verschillende geslachten behoorden. De Alouatta iroi, bekend als de rode brulapen van Pantepui, beslaat het noordelijke deel van het Amazonebekken tussen Brazilië, Guyana en Venezuela en dankt zijn naam aan de term iro die door de inboorlingen van de Yanomami werd gebruikt. De Alouatta matogrossensis, omgedoopt tot de Mato Grosso rode brulaap, bevolkt de zuidelijke regio van het Braziliaanse Amazonegebied en heeft een bijzonder intense rode vachtkleur.
@Bruno Renno
De dreiging van ontbossing dreigt
De evolutionaire reconstructie uitgevoerd door de onderzoekers benadrukt hoe de grote waterwegen van de regio, waaronder de Amazone, de Rio Branco en de Rio Xingu, al honderdduizenden jaren als onoverkomelijke geografische barrières hebben gefunctioneerd. Deze isolatie heeft genetische vermenging van populaties verhinderd, waardoor de opkomst van nieuwe soorten vooral in de afgelopen miljoen jaar is bevorderd. Brulapen gebruiken het tongbeen van de keel als klankbord om oproepen uit te zenden die enkele kilometers verderop te horen zijn, en gebruiken hun grijpstaart om over de kruinen van bomen te bewegen, waarbij ze zich voornamelijk voeden met bladeren, fruit en bloemen.
De identificatie van nieuwe soorten verandert echter in een urgent natuurbeschermeralarm. Alouatta matogrossensis bevindt zich in het gebied dat bekend staat als de ontbossingboog, een territoriale strook die sterk gefragmenteerd is door de opmars van weilanden, wegen en landbouwgewassen. Geleerden zijn van mening dat deze primaat voldoet aan de vereisten om te worden opgenomen in de categorie Ernstig Bedreigd van de rode lijst opgesteld door de IUCN. Om de isolatie van boomgroepen als gevolg van menselijke infrastructuur tegen te gaan, installeren territoriale projecten zoals het Braziliaanse Reconecta-programma hangbruggen en luchtkabels tussen de bomen om de ecologische continuïteit van hun natuurlijke habitat te garanderen.
