Een aangepast fornuis, een houten sauna en keukenafval verzameld bij nabijgelegen huizen. In de wijk Poplar in Oost-Londen slaagde een groep ontwerpers erin een gemeenschappelijke sauna te verwarmen met behulp van biogas dat werd geproduceerd uit voedselafval van de bewoners. De eerste test werkte: de kachel bereikte een temperatuur die voldoende was om de kamer te verwarmen en de stoom te produceren die typisch is voor sauna’s.
Charlie Duckworth, mede-oprichter van Community Sauna Baths, de organisatie die de structuur heeft gebouwd, beschreef het resultaat. Het kostte ongeveer twee jaar werk en enige moeite, waaronder het overtuigen van fabrikanten om een kachel te leveren die ontworpen was om op zo’n ongebruikelijke brandstof te werken. Het project heet R-Urban Poplar en ontstond op een plek die tot 2017 werd ingenomen door een ongebruikte parkeerplaats en enkele garages. Tegenwoordig zijn er moestuinen, laboratoria, een collectieve keuken, ruimtes voor het kweken van paddenstoelen en een plant die organisch afval in energie kan omzetten.
Hoe keukenresten hitte worden
De operatie vertrekt van voedselverspilling uit woningen op het Teviot Estate, een wooncomplex in Poplar met 535 woningen. Het afval wordt verzameld, gescheiden van vreemde materialen en versnipperd. Na een pasteurisatiebehandeling komen ze terecht in een biovergister, een gesloten container waarin sommige micro-organismen bij gebrek aan zuurstof organisch materiaal afbreken.
Tijdens dit proces, dat anaërobe vergisting wordt genoemd, ontstaat biogas, een mengsel dat voornamelijk methaan en kooldioxide bevat. Het gas wordt opgevangen en gebruikt als brandstof voor de saunakachel, waarbij de verbranding de warmte produceert die nodig is om de kamer te verwarmen. De biovergister is ontwikkeld door Mad Leap, een organisatie die gespecialiseerd is in systemen voor de terugwinning van organisch afval, via het werk gecoördineerd door Rokiah Yaman en Guy Blanch.
De behandeling levert ook een restmateriaal op dat rijk is aan voedingsstoffen, digestaat genaamd, dat kan worden omgezet in kunstmest en, na passende behandelingen, kan worden gebruikt om nieuwe planten te laten groeien. Voedselverspilling kan dus zowel bijdragen aan de productie van energie als aan het terugwinnen van stoffen die nuttig zijn voor de landbouw. Technologie voor anaërobe vergisting bestaat al enige tijd en wordt ook in industriële installaties gebruikt. In Poplar wordt een kleinere applicatie getest, ontworpen om binnen een wijk te werken en de teruggewonnen hulpbronnen beschikbaar te maken voor de bewoners.
Het doel is om 900 kilo afval per week terug te winnen
Het project heeft vrij concrete cijfers: volgens het inzamelprogramma van Mad Leap zou de nieuwe biovergister, samen met het reeds aanwezige composteringssysteem, het mogelijk moeten maken om zo’n 900 kilogram voedselafval per week te verwerken. Een bedrag dat, volgens de schattingen van de initiatiefnemers, overeenkomt met ongeveer een kwart van de voedselverspilling die wordt gegenereerd door de 535 huizen op het Teviot-landgoed. Het gaat dus om de capaciteit die door het project wordt beoogd, en niet om een reeds gedocumenteerde wekelijkse hoeveelheid.
Om een echte referentie te hebben: het Just FACT-programmarapport, gepubliceerd door het Women’s Environmental Network, zegt dat R-Urban in de jaren voorafgaand aan de installatie van de nieuwe biovergister meer dan 4.000 kilo organisch afval had ingezameld dankzij de bijdrage van twaalf gezinnen en het afval dat door de gemeenschappelijke tuin werd geproduceerd. Materiaal dat wordt teruggewonnen door compostering, in plaats van te worden verbrand.
Om elke zeven dagen 900 kilo permanent te kunnen behandelen zal het dus nodig zijn om meer inwoners te betrekken, een continue inzameling te organiseren en na te gaan hoeveel materiaal het systeem daadwerkelijk kan transformeren. Het verzamelen van voedselafval in een wooncomplex is immers niet zo eenvoudig. We hebben geschikte containers, ruimtes, beschikbare mensen nodig en een systeem dat geuren, vervuiling en onderhoud kan beheersen.
De sauna zou ook kunnen helpen bij de financiering van moestuinen
De keuze voor de sauna heeft een reden die verder gaat dan de nieuwsgierigheid van het opwarmen dankzij aardappelschillen. Het op kleine schaal produceren van biogas vergt faciliteiten, onderhoud en een voldoende regelmatige hoeveelheid organisch materiaal. Om zo’n project economisch duurzaam te maken, moeten we ook een handige toepassing vinden voor de verkregen energie.
Een sauna heeft veel warmte nodig en kan daarom een interessante toepassing zijn voor het geproduceerde gas. Als de faciliteit erin slaagt om gedurende de dag meer betaalde sessies te organiseren, kan de opbrengst ook helpen andere gemeenschapsactiviteiten draaiende te houden. Het model moet nog worden geverifieerd, maar de logica is vrij eenvoudig: bewoners geven afval weg, het systeem wint energie en kunstmest terug, de sauna biedt een service en de eventuele opbrengst steunt het project.
R-Urban Poplar is bovendien juist opgericht om op lokale schaal te experimenteren met vormen van circulaire economie. In de ruimtes van de voormalige parkeergarage worden groenten verbouwd, workshops georganiseerd, voorwerpen gerepareerd en vaardigheden gedeeld. Een deel van de activiteiten is ook gewijd aan het bereiden van gemeenschapsmaaltijden.
Het initiatief kreeg steun van het Just Food and Climate Transition-programma, gecoördineerd door het Women’s Environmental Network, dat samenwerkte met verschillende lokale entiteiten om het voedselsysteem van Tower Hamlets duurzamer en toegankelijker te maken. Een bijzonder belangrijk aspect in een dichtbevolkt gebied van Londen, waar veel gezinnen in flats zonder tuin wonen en collectieve ruimtes een waarde hebben die veel verder reikt dan hun oppervlakte.
De eerste test was succesvol, nu moeten we het hele systeem laten werken
Uit het experiment is al gebleken dat een aangepaste kachel lokaal geproduceerd biogas kan gebruiken om een sauna te verwarmen. De gegevens die nodig zijn om de continue werking van de installatie te evalueren, ontbreken echter. Volledige exploitatiebegrotingen waarmee we kunnen vaststellen hoeveel gas er regelmatig wordt geproduceerd, hoeveel energie per sessie nodig is en wat de daadwerkelijke beheerskosten zijn, zijn nog niet beschikbaar.
Ook op milieuvlak zullen metingen nodig zijn. Biogas is afkomstig van organisch materiaal, maar bij de verbranding ervan ontstaat nog steeds koolstofdioxide. Bovendien zou elke lekkage van methaan een negatief effect hebben op de klimaatbalans. Om het totale voordeel te begrijpen, moet u het hele proces vergelijken met beschikbare alternatieven voor afvalverwijdering en verwarming van de faciliteit. Community Sauna Baths heeft als doel sauna’s toegankelijk te maken via een non-profitmodel, met gratis initiatieven en kortingen voor bepaalde categorieën gebruikers. Bij Poplar is het doel om ook lokale brandstofproductie aan dit model toe te voegen.
De initiatiefnemers hadden het najaar van 2026 aangewezen als de periode om van testen naar gebruik door bewoners te gaan. Op dit moment is een reguliere opening van de door afval aangedreven sauna echter nog niet bevestigd. De warmte die door de keukenresten werd geproduceerd, bereikte de kachelstenen. Nu moeten we uitzoeken of het daar elke dag kan komen, met genoeg gas om de bewoners te huisvesten en genoeg inkomsten om de centrale draaiende te houden.
Bekijk dit bericht op Instagram
