In Noviglio, aan de rand van Milaan, is een terrein van ongeveer 14 hectare een bouwplaats geworden voor een datacenter. De door ISPRA gepubliceerde satellietbeelden uit 2023 en 2024 tonen de transformatie: eerst de velden, daarna een groot oppervlak dat wordt ingenomen door werken. De wolk kan een wolk zijn, maar er zijn meerdere vierkante meters land nodig om hem te huisvesten.
En Noviglio is slechts een van de Italiaanse gevallen. Volgens de laatste ISPRA-gegevens veroorzaakten de belangrijkste datacentra in 2025 het verbruik van 13 hectare voorheen landbouw- of natuurgrond. In 2024 waren dat er 37. Een daling uiteraard, maar dat betekent niet noodzakelijkerwijs dat er minder projecten binnenkomen. Aan de andere kant wordt het vinden van ruimte voor servers met de groei van kunstmatige intelligentie en digitale diensten een steeds concretere noodzaak.
©ISPRA
Laten we, om te begrijpen waar we het over hebben, ons een enorm gebouw voorstellen vol computers die dag en nacht werken. Het is daar dat veel van de informatie die nodig is om internet, applicaties, platforms en kunstmatige intelligentie te gebruiken, wordt opgeslagen en verwerkt. Elke keer dat we een foto in de cloud opslaan of een chatbot bevragen, zijn er ergens machines aan het werk.
Machines die elektriciteit verbruiken, warmte produceren en systemen nodig hebben om te koelen. En vooral: ruimte. Veel ruimte. Dus terwijl we ons een steeds digitalere toekomst blijven voorstellen, vindt een deel van die toekomst ook zijn weg naar het platteland. Met alle respect voor de immaterialiteit van het web.
In Italië bezetten datacenters nieuw land, maar ze verbruiken niet allemaal land
Michele Munafò, ISPRA-manager en verantwoordelijk voor monitoring van het nationale grondgebied, legde in een toespraak uit dat waarschijnlijk meer dan de helft van de grote Italiaanse datacenters is gebouwd op oppervlakken die al worden ingenomen door gebouwen of andere kunstmatige bedekkingen. In deze gevallen wordt dus niet noodzakelijkerwijs nieuwe landbouw- of natuurgrond ontnomen. Het herstellen van een oud verlaten industriegebied is bijvoorbeeld heel anders dan bouwen op een akker.
Munafò benadrukte ook een nogal belangrijk probleem: in Italië bestaat er nog steeds een volledige lijst van alle datacenters. ISPRA kan vooral de grotere centrales identificeren via de projecten die onderworpen zijn aan een milieueffectrapportage en andere beschikbare informatie. Daarom vertegenwoordigen de 13 hectare in 2025 het landverbruik dat door deze monitoring wordt gedetecteerd. Om te weten wat de impact van de nieuwe projecten zal zijn, zullen we moeten wachten tot ze daadwerkelijk worden uitgevoerd.
En het probleem doet zich voor in een land waar we al veel terrein aan het verliezen zijn. Volgens het ISPRA-rapport over het landverbruik voor 2026 werd alleen al in 2025 meer dan 102 vierkante kilometer Italiaans grondgebied omgevormd tot kunstmatige oppervlakten. Het betekent meer dan 3 vierkante meter per seconde, inclusief nieuwbouw, wegen, pleinen en andere werkzaamheden. Dit alles terwijl het land dat door restauratie-interventies is teruggewonnen, veel minder talrijk is.
Datacenters vertegenwoordigen een zeer klein deel van dit totaal, laten we duidelijk zijn. Maar ze dragen bij aan een lange lijst van activiteiten die blijven vragen om nieuwe ruimtes, vooral in de meer ontwikkelde gebieden van het land. En als je eenmaal een groot gebouw op vruchtbare grond hebt gebouwd, is teruggaan helemaal niet eenvoudig.
In Lombardije kost het bouwen op velden meer. Maar het kan nog steeds worden gedaan
Lombardije, het belangrijkste Italiaanse datacenterknooppunt, heeft besloten in te grijpen met een speciale wet. Regionale wet nummer 11 van 3 juni 2026 heeft tot doel het herstel van oude industriële gebieden aan te moedigen en de bouw van nieuwe datacentra op landbouwgrond te ontmoedigen. Als? Door degenen die besluiten ze te bezetten meer te laten betalen. Als een datacenter in de gevallen waarin de wet voorziet, wordt gebouwd op landbouwgrond in plaats van in gebieden die als prioriteit worden beschouwd, wordt de bouwbijdrage met 100% verhoogd. In bepaalde gebieden die door regionale wetgeving worden beschermd, bedraagt de stijging 200%.
Simpel gezegd kunnen de bouwkosten verdubbelen of verdrievoudigen. Let op: we hebben het over de bedragen die moeten worden gebouwd, niet over de totale kosten van het systeem. Het extra geld wordt besteed aan interventies om de milieueffecten te compenseren en het gebied te verbeteren. Het idee is om het goedkoper te maken om een oud gebouw te renoveren, in plaats van nieuwe betonvelden te bedekken. Tot nu toe is alles heel begrijpelijk.
Er is echter een interessant detail: meer betalen betekent niet dat je een bouwverbod krijgt. Als de grond volgens de bouwvoorschriften kan worden gebruikt en alle benodigde vergunningen zijn verkregen, kan het datacenter alsnog worden gebouwd. De exploitant betaalt de verhoogde bijdrage en het project kan verder.
In de praktijk probeert de regio de consumptie van landbouwgrond te ontmoedigen door de portemonnee te raken van degenen die bouwen. Een keuze die sommige investeringen zou kunnen richten op reeds bebouwde gebieden, maar die de mogelijkheid openlaat om de velden te blijven bezetten. En milieucompensatie, hoe nuttig ook, herstelt het land niet automatisch in de kenmerken die het vóór de werken had.
Van de VS tot het VK zijn datacenters op zoek naar ruimte buiten de steden
De kwestie betreft ook andere landen, waar de race om digitale infrastructuur al problemen op het gebied van landbeheer veroorzaakt. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld herbergt het noorden van Virginia een van de grootste concentraties datacenters ter wereld. Volgens een officieel onderzoek dat in december 2024 werd gepubliceerd, waren deze structuren tussen 2013 en 2021 goed voor ongeveer 20-30% van het ontwikkelde areaal in twee provincies, Loudoun en Prince William. Een belangrijk aandeel, dat echter betrekking heeft op twee gebieden die bijzonder door de sector worden getroffen, en niet op heel Virginia. Uit het onderzoek blijkt ook dat een deel van die oppervlakten gebruikt had kunnen worden voor andere constructies, zoals woningen en pakhuizen.
In het Verenigd Koninkrijk heeft de regering op 10 juni 2026 echter toestemming gegeven voor een nieuw datacenter in het Slough-gebied, binnen de zogenaamde Green Belt, een groene gordel waar de bouw aan bijzondere beperkingen is onderworpen om te voorkomen dat steden ongecontroleerd blijven uitbreiden. Het project heeft ook gevolgen voor eerder gebruikte oppervlakken, dus het zou onjuist zijn om het geheel als een verlies aan landbouwgrond te beschouwen. Het laat echter zien hoe moeilijk het is geworden om een evenwicht te vinden tussen nieuwe technologische behoeften en de bescherming van open ruimten.
Bovendien had de Britse regering al in juli 2026 in een parlementaire reactie toegegeven dat ze nog steeds bezig was om inzicht te krijgen in de hoeveelheid landbouwgrond die door de datacentra was aangevraagd. Toen hem werd gevraagd naar het totale reeds verloren gebied, gaf hij geen cijfer. Een probleem dat kennelijk sneller optreedt dan het vermogen om het te meten.
Bouw voort op de velden of herstel wat al bestaat
In Italië is de groei van datacenters voorbestemd om te concurreren met een gebied dat al wordt beïnvloed door wegen, magazijnen, winkelcentra, logistieke knooppunten en nieuwe infrastructuren. Om de servers te hosten zijn uiteraard precieze voorwaarden nodig: voldoende elektrische verbindingen, digitale verbindingen en adequate structuren. Het is niet genoeg om een verlaten pakhuis te kiezen en het te vullen met computers. Toch kan het herstellen van verlaten industriële gebieden een concrete manier zijn om het verbruik van nieuw land terug te dringen, als de kenmerken van de locatie dit toelaten.
De Lombardwet probeert investeringen in deze richting te duwen, waardoor de kosten stijgen voor degenen die voor landbouwgrond kiezen. Het zal aan de daadwerkelijk uitgevoerde vergunningen en projecten moeten blijken hoeveel impact deze maatregel zal hebben.
Omdat servers ook miljoenen stukjes informatie per seconde kunnen verwerken, maar om een met beton bedekt veld in zijn oorspronkelijke vruchtbaarheid te herstellen, is slechts één druk op de knop niet voldoende. En betaal niet eens het drievoudige van de kosten.
