Van Taranto tot Bagnoli, de prijs van staal (en wat onze gezondheid en het milieu nog steeds betalen)

Ik kom uit Napels en woon op een steenworp afstand van wat ooit de Italsider in Bagnoli was. Het is een stukje van de stad dat ik goed ken, waarvan ik voel dat het van mij is, met de wonden nog open en de beloften van wedergeboorte die al te lang wachten om te worden waargemaakt. Toen het nieuws kwam dat het Hof van Cassatie de stop van de hete wijk van het voormalige Ilva in Taranto had bevestigd, gingen mijn gedachten meteen daarheen. Aan Bagnoli, aan zijn geschiedenis, aan de mensen die er woonden en werkten, en aan hoezeer deze twee steden uiteindelijk hetzelfde lot deelden.

De Verenigde Burgerlijke Secties van het Hof van Cassatie hebben de beroepen van Ilva inzake Buitengewoon Bestuur en Acciaierie d’Italia (vonnis nr. 28087/2026) afgewezen en in de praktijk de stopzetting van de productieactiviteit van het hete gebied van het voormalige Ilva bevestigd.

We hebben er hier over gesproken: Ex Ilva van Taranto, het aftellen is voorbij: het Hof van Cassatie verwerpt alle beroepen en bevestigt de stop van het hete gebied

Het recht op werk dat de staat moet bevorderen is een recht op gezond en veilig werk, schrijven de Verenigde Secties.

En het heeft een beetje effect op mij.

Ik woon een paar kilometer van Bagnoli, in de Campi Flegrei, en dit nieuws kan niet anders dan de geschiedenis van dit gebied in herinnering brengen en een dringende vraag stellen: wat blijft er over voor een gemeenschap als een fabriek waarmee zij al jaren samenleeft, stopt?

Hier in Bagnoli hebben ze dat verhaal al meegemaakt. Natuurlijk niet op dezelfde manier, omdat elk gebied zijn wonden, verantwoordelijkheden en gevechten met zich meebrengt. Zijn offers. Elk van deze gebieden is op zijn eigen manier een offerzone.

Maar er is iets dat deze twee gebeurtenissen gemeen hebben: de dramatische relatie tussen industrie, werk, gezondheid en het milieu.

In Bagnoli dateert het laatste gietwerk van oktober 1990. In 1992 werd de fabriek definitief gesloten. Die fabriek, die generaties lang werk, identiteit en economische zekerheid vertegenwoordigde, liet werkloosheid, een vervuild gebied en een belofte achter: terugwinning. En daarmee het herstel van de zee en de wedergeboorte van een wijk. Meer dan dertig jaar zijn verstreken en Bagnoli wordt vandaag de dag nog steeds getroffen door restauratie- en regeneratie-interventies. Het feit dat we nog steeds praten over de terugwinning ervan laat zien hoe ingewikkeld het is om de schade te herstellen van een industrieel model dat het milieu te lang heeft beschouwd als een hulpbron die geconsumeerd moet worden (en de belangen van enkelen heeft gediend).

Een paar cijfers

Uit milieuonderzoek is gebleken dat er sprake is van verontreiniging door zware metalen, koolwaterstoffen en andere gevaarlijke stoffen, waardoor omvangrijke interventies in het gehele voormalige industriegebied noodzakelijk zijn geworden.

Een paar cijfers zijn voldoende om de omvang van het probleem te begrijpen. Volgens Invitalia beslaat het door het rehabilitatieproject getroffen gebied ongeveer 250 hectare. De landaanwinning betreft niet alleen het land van de voormalige fabriek, maar ook het grondwater en de mariene sedimenten. En dan is er nog de stortplaats: ongeveer 195 duizend vierkante meter kunstmatig oppervlak ontstaan ​​tijdens industriële activiteiten, waarvoor (nog steeds) permanente veiligheid wordt verwacht door een meerlaags afdeksysteem, het zogenaamde afdekkendat materialen isoleert in plaats van ze volledig te verwijderen. Dit is een belangrijk technisch verschil, omdat het veilig maken van een besmet gebied niet noodzakelijkerwijs betekent dat alle verontreinigende stoffen worden geëlimineerd.

Zoals iedereen weet (of niet?) hebben bouwplaatsen een versnelling gekregen met het oog op de America’s Cup in 2027. Maar de officiële cijfers laten zien hoeveel werk er nog moet worden gedaan: vanaf 30 juni 2026 bedroegen de kosten van de uitgevoerde werken van de acht geplande strategische interventies voor Bagnoli, voor een totale waarde van ongeveer 1,249 miljard euro, 173,4 miljoen euro. Een vooruitgang die niet gelijk staat aan de voltooiing van de drooglegging en die nog steeds de vraag openlaat van de effectieve terugkeer van het grondgebied naar de stad.

En dan kijk ik naar Taranto en denk ik dat we niet nog een keer dezelfde fouten moeten maken, omdat het sluiten van een fabriek niet automatisch betekent dat de gezondheid, waardigheid en toekomst van een gebied worden hersteld. En wij die in Campi Flegrei wonen, weten dit goed.

Een fabriek kan stilvallen, schoorstenen kunnen verdwijnen, maar de gevolgen van industriële activiteiten kunnen tientallen jaren aanhouden. En naast de vervuiling blijven er ook sociale wonden bestaan: verloren banen, gemiste kansen, het gevoel op een plek te wonen waar veel van is gevraagd en te weinig is teruggegeven.

Vandaag schrijft het Hooggerechtshof iets dat voor de meeste mensen vanzelfsprekend zou zijn: het recht op gezondheid en het recht op werk kunnen niet tegen elkaar worden opgezet. Een enorm principe in zijn eenvoud: werk mag niet ten koste gaan van de gezondheid van degenen die het doen en degenen die aanspraak maken op het recht om schone lucht in te ademen, mogen er niet van worden beschuldigd dat ze gezinnen brood willen afnemen.

Maar milieurechtvaardigheid wordt niet alleen bereikt met straffen, maar begint wanneer het nodig is om daadwerkelijk schoon te maken, economische kansen te creëren, werknemers te begeleiden, controles te garanderen en gemeenschappen de mogelijkheid te geven over hun eigen toekomst te beslissen.

Paus Franciscus schreef in zijn encycliek Laudato si’ dat het evalueren van de milieu-impact van projecten vereist:transparante politieke processen die onderhevig zijn aan dialoog“, waarbij ook wordt gewaarschuwd voor de corruptie die de werkelijke gevolgen voor het milieu van de werken kan verbergen. Woorden die expliciet lijken te zijn gericht op gebieden als Bagnoli en Taranto, waar de transparantie van beslissingen, informatie aan burgers en gemeenschapsparticipatie onmisbare voorwaarden moeten zijn voor elk wedergeboorteproject.

Bagnoli leert ons hoe lang en kronkelig die weg is, hoe gemakkelijk het is om een ​​wedergeboorte te beloven en hoeveel ingewikkelder het is om die te verwezenlijken (en dan heb ik het nog niet over alle politieke belangen).

Daarom is de beslissing over de voormalige Ilva niet het einde van een verhaal, maar het begin van een nog grotere verantwoordelijkheid. In Taranto zal het nodig zijn om aan te tonen dat het mogelijk is een toekomst voor de werknemers te garanderen zonder mensen te blijven blootstellen aan gezondheidsrisico’s, en in Bagnoli zal het nodig zijn om aan te tonen dat een landwinning die al meer dan dertig jaar wordt beloofd, ertoe kan leiden dat een gebied wordt teruggegeven aan de bewoners.

En er komt nog een vraag van paus Franciscus in me op, opnieuw in Laudato si’:

Wat voor wereld willen wij doorgeven aan degenen die na ons komen?

Dit is een van de vragen die we onszelf moeten stellen elke keer als we het hebben over landaanwinning, industriële transformaties en de toekomst van onze steden en onze kinderen. Het is niet voldoende om de hoogovens uit te zetten en mensen en plaatsen niet langer als vervangbaar te beschouwen in naam van de productie. Dat is alles.

Bronnen: Invitalia / Buitengewoon Commissaris / Laudato si’