Drie heldere kussentjes en een grotere plek aan de basis, net zo gerangschikt als de voetzolen van een kat. Als je naar het beeld kijkt, lijkt het bijna alsof een gigantische katachtige zijn voetafdruk in de ruimte heeft achtergelaten. Aan de andere kant weet iedereen die met een kat samenwoont heel goed hoe graag deze wezens hun pootjes overal neerleggen. Blijkbaar is de Melkweg geen uitzondering.
Dat cijfer bestaat echt en heeft ook een toepasselijke naam: Cat’s Paw Nebula, bij astronomen bekend als NGC 6334. De afbeelding die de volledige voetafdruk toont, is afkomstig van de Digitized Sky Survey 2 en werd in januari 2010 gepubliceerd door de European Southern Observatory (ESO). In juli 2025 richtte NASA de James Webb Space Telescope echter op een deel van dezelfde nevel en fotografeerde wat zich in een van zijn gigantische vingertoppen bevindt.
De nevel werd bovendien al in 1837 waargenomen door de Britse astronoom John Herschel, tijdens zijn verblijf in Zuid-Afrika. Destijds kon hij alleen het helderste deel identificeren. Latere observaties zouden nodig zijn geweest om de hele poot te herkennen.
Een 50 lichtjaar oude kattenpoot
De Kattenpootnevel bevindt zich in ons sterrenstelsel, in de richting van het sterrenbeeld Schorpioen. Volgens schattingen van ESO is de afstand tot de aarde ongeveer 5.500 lichtjaar, terwijl NASA een afstand van ongeveer 4.000 lichtjaar rapporteert. De twee instellingen gebruiken daarom verschillende schattingen, maar zijn het eens over de aard ervan als een enorm stervormingsgebied.
De gaswolk strekt zich uit over een lengte van ongeveer 50 lichtjaar. Om een idee te krijgen van de grootte: één lichtjaar komt overeen met ongeveer 9.460 miljard kilometer. Niets dan voetafdrukken op de pas gewassen vloer. De kussentjes waaruit de poot lijkt te bestaan, zijn enorme gebieden van interstellair gas en stof. Hun karakteristieke roodachtige kleur is voornamelijk te danken aan waterstof, dat licht uitstraalt wanneer het wordt opgewonden door de intense straling van jonge, hete sterren in de nevel.
Zoals ESO uitlegt, is NGC 6334 een van de meest actieve, massieve stervormingsgebieden in de Melkweg. Sommigen hebben een massa die bijna tien keer groter is dan die van de zon en zijn in de afgelopen miljoen jaar geboren.
Vele andere zijn nog steeds verborgen door stof, dat een deel van het licht absorbeert en verstrooit. Volgens het observatorium zou de hele regio enkele tienduizenden sterren kunnen bevatten. Kortom, wat voor ons een tedere katachtige voetafdruk lijkt, is ook een enorme sterrenkwekerij. Een beslist uitdagend nest, zelfs voor de meest geduldige katten.
De James Webb-telescoop keek in je vingertoppen
Op 10 juli 2025, om de derde verjaardag van zijn wetenschappelijke waarnemingen te vieren, richtte de James Webb Ruimtetelescoop zijn instrumenten op een deel van de Kattenpootnevel. De nieuwe afbeelding gepubliceerd door NASA toont details die eerdere waarnemingen niet konden onderscheiden: holtes, stoffilamenten en jonge sterren die de omringende omgeving veranderen.
Dankzij zijn nabij-infraroodcamera, NIRCam, kon Webb door een deel van het stof heen kijken dat de zich vormende sterren verbergt. Er verschijnen kleine heldere holtes in de afbeeldingen, waarvan sommige lijken op andere kleine vingertoppen binnen de grotere voetafdruk.
Kortom, een poot in een andere poot. Een vrij efficiënte oplossing om zoveel mogelijk ruimte in beslag te nemen, zoals elke kat die een tweepersoonsbed heeft veroverd leert. Een van deze bouwwerken kreeg door astronomen de bijnaam “Operahuis” vanwege zijn bijzondere cirkelvormige en gelaagde vorm.
De holten worden gevormd door de straling van de zwaarste sterren, die het omringende materiaal geleidelijk wegduwen. In de donkere gebieden kunnen zich echter opeenhopingen van stof verbergen die zo compact zijn dat er nog sterren in vorming kunnen voorkomen. Dezelfde sterren die deze gigantische voetafdruk verlichten, helpen daarom deze te transformeren. Na verloop van tijd zal hun straling het materiaal verspreiden dat nodig is voor de geboorte van nieuwe sterren, totdat het proces in de getroffen gebieden wordt onderbroken.
De poot zal daarom van vorm blijven veranderen als gevolg van de fysieke processen die zich daarin afspelen. De kosmische kat bestaat natuurlijk alleen in onze verbeelding. Maar een gigantische voetafdruk achterlaten en zonder uitleg verdwijnen zou perfect in zijn stijl passen.
