Decennia lang wordt in Taranto altijd dezelfde vraag gesteld: komt werk of gezondheid op de eerste plaats? En vandaag heeft het Hof van Cassatie een principe op papier gezet dat een keerpunt zal markeren in de zeer lange affaire rond het voormalige Ilva: het recht op werk kan niet los worden gezien van het recht om in een gezonde en veilige omgeving te leven.
De Verenigde Civiele Secties van het Hooggerechtshof verwierpen aldus het beroep van Ilva en Acciaierie d’Italia, beiden onder buitengewoon bewind, tegen de bepaling die de opschorting van de productieactiviteit in het hete gebied van de staalfabriek van Taranto beval.
Het decreet van het Hof van Beroep van Milaan van 27 juli, dat 90 dagen de tijd gaf om de fabrieken stop te zetten, blijft dus van kracht. Een beslissing gemotiveerd door de risico’s verbonden aan de aanwezigheid van asbest en fijnstofemissies, gebaseerd op de door de rechters onderzochte elementen.
Het Hof van Cassatie achtte de beoordeling van ernstige en relevante gevaren voldoende gerechtvaardigd en oordeelde dat de maatregel in overeenstemming was met het voorzorgsbeginsel.
Omdat de Hoge Raad de stopzetting van de voormalige Ilva bevestigde
De uitspraak komt na een lange juridische strijd die is begonnen door enkele burgers van Taranto, die hadden gevraagd om actie tegen de gezondheidsrisico’s die aan de activiteit van de fabriek zijn verbonden.
De bepaling van de Milanese rechters legt de opschorting van de productieactiviteit in het hete gebied op tot de implementatie van de maatregelen die nodig zijn om de geïdentificeerde risico’s te elimineren, met name de risico’s die verband houden met het asbest dat in de fabrieken aanwezig is en de stofemissies.
De bedrijven hadden de beslissing betwist en daarbij ook herinnerd aan de Health Impact Assessment (VIS)-studie, het advies van het Istituto Superiore di Sanità en de Integrated Environmental Authorization (AIA) van 2025. Maar voor de Cassatie zijn de redenen van het Hof van Beroep met betrekking tot asbest en fijnstof autonoom: elk werd voldoende geacht om het besluit om de productie op te schorten te ondersteunen.
Gezondheid en werk mogen niet met elkaar in conflict komen
Dit is waarschijnlijk het belangrijkste punt van de uitspraak, omdat het niet alleen over Taranto gaat, maar ook over de relatie tussen industriële activiteit, milieubescherming en grondrechten.
Rosy Battaglia, onderzoeksjournalist en documentairemaker, auteur van ‘Taranto belt”, een uitzonderlijk docu-onderzoek, en maker van Reactive Citizens, een project van burgerlijke journalistiek op het gebied van gezondheid, milieu en legaliteit.
We hebben er hier over gesproken: #TarantoChiama: het documentaire onderzoek dat de sluier doorbreekt over een van de meest vervuilde gebieden op aarde
Battaglia deelt een passage die hij als belangrijk voor iedereen beschouwt.
En het herinnert aan de artikelen 9, 32 en 41 van de Grondwet, waarin wordt herhaald hoe de bescherming van het leven, de gezondheid en het milieu precieze grenzen stelt aan de vrijheid van economisch initiatief. Maar bovenal maakt het duidelijk dat het recht op werk niet kan worden gebruikt om gevaarlijke omstandigheden te rechtvaardigen voor degenen die werken en voor degenen die in de betrokken gebieden wonen.
In feite stelt het Hooggerechtshof dat het werk dat door de Grondwet wordt beschermd gezond en veilig moet zijn, en dat het aan de staat is om de omstandigheden ervan te garanderen, ook door middel van adequaat economisch en sociaal beleid.
Het is een fundamenteel onderscheid voor een stad die te lang de bescherming van de gezondheid en de verdediging van banen als twee onverenigbare behoeften heeft ervaren.
De Europese precedenten
Reeds op 25 juni 2024 had het Hof van Justitie van de Europese Unie, dat tussenbeide kwam in de zaak van het voormalige Ilva, verduidelijkt dat de activiteit van een industriële installatie moet worden opgeschort wanneer deze ernstige en relevante gevaren voor het milieu en de menselijke gezondheid met zich meebrengt. Die uitspraak betekende een beslissende stap in de rechtszaak die leidde tot de opschorting van het hete gebied.
Een van de elementen waarnaar het Hof van Cassatie verwijst, is ook de Europese Richtlijn 2024/2881 betreffende de luchtkwaliteit, die strengere grenswaarden invoert voor de concentraties van PM10- en PM2,5-deeltjes die tegen 2030 moeten worden gerespecteerd.
Het is een belangrijke referentie omdat het de evolutie van de Europese normen in de richting van een betere bescherming van de gezondheid tegen luchtverontreiniging bevestigt.
Is het voormalige Ilva echt gesloten? Wat gebeurt er nu
De uitspraak bevestigt de verplichting om het hete gebied stop te zetten, maar betekent niet dat alle systemen al definitief zijn stilgelegd. De afgelopen weken werden ze in voorverwarmingsomstandigheden gehouden, zonder productie, dankzij een overheidsvoorziening die de commissarissen in staat stelde ze in deze situatie te houden in afwachting van de beslissing van het Hooggerechtshof en in ieder geval uiterlijk op 15 december.
Met de afwijzing van de beroepen blijft het schorsingsbevel echter volledig van kracht. De technische modaliteiten van de stop en de volgende beslissingen van de bevoegde autoriteiten moeten nog worden verduidelijkt.
Dan is er nog het werkgelegenheidsprobleem: de fabriek biedt rechtstreeks werk aan ongeveer 8.000 mensen, terwijl de procedure voor de verkoop van de planten nog open is, waarbij de deadline voor bindende aanbiedingen is verlengd tot 9 november (en niet alleen dat: naast de fabrieken in Taranto bezit Acciaierie d’Italia ook de fabrieken in Cornigliano, Novi Ligure en Racconigi, en deze zijn allemaal afhankelijk van de productie in Apulië. De uitspraak zou daarom ook een crisis kunnen veroorzaken voor de andere fabrieken van de groep, die in totaal bijna 10.000 werknemers hebben).
In ieder geval begint voor Taranto een zeer delicate fase, waarin de bescherming van de werknemers samen met de veiligheid van de fabrieken en het herstel van het milieu zal moeten plaatsvinden.
Ondertussen vertelt het verhaal van de voormalige Ilva al jaren een tegenstrijdigheid die nooit normaal had mogen worden: een hele gemeenschap die gedwongen wordt zichzelf in vraag te stellen over de gevolgen voor het milieu en de gezondheid van een industriële activiteit waarvan duizenden gezinnen afhankelijk zijn.
Het Hof van Cassatie verduidelijkt dat het economische en werkgelegenheidsbelang van de fabriek de verplichtingen om de gezondheid en het milieu te beschermen niet opheft, maar dat een straf alleen de industriële crisis van Taranto niet kan oplossen. We hebben landwinning, veiligheid, investeringen en vooral geloofwaardige economische alternatieven nodig voor een gebied dat al een zeer hoge prijs heeft betaald.
