Grote Afrikaanse olifanten blijven hun rol als ecosysteemarchitecten vervullen tot ver na het einde van hun biologische leven. Wetenschappelijk onderzoek dat ruim 15 jaar duurde en werd gepubliceerd in het tijdschrift PNAS laat zien hoe de overblijfselen van deze indrukwekkende zoogdieren de samenstelling van de bodem, de vegetatie en de gewoonten van de lokale fauna gedurende minstens 8 jaar na hun dood wijzigen, waardoor de natuurlijke dynamiek van het Kruger National Park in Zuid-Afrika wordt beïnvloed.
Het ontstaan van het onderzoek en de intuïtie van Dave Thompson
De oorsprong van het onderzoek gaat terug tot 2009, toen onderzoeker Dave Thompson getuige was van de natuurlijke dood van Alexander, het beroemde mannelijke exemplaar met grote slagtanden. Thompson observeerde de snelle ontbinding van het lichaam langs een van de hoofdwegen van het reservaat en begon samen met zijn collega Deron Burkepile van de Universiteit van Californië in Santa Barbara systematische monitoring. Bij het onderzoek was een multidisciplinair team van ecologen, microbiologen en parkwachters betrokken om de chemische en biologische transformatie te meten die de karkassen in de loop van de tijd teweegbrachten.
Chemische transformaties en bodembemesting
De aanwezigheid van een gevallen reus genereert een onmiddellijke en diepgaande impact. Aanvankelijk elimineert het gewicht van het lichaam de omringende plantenbedekking, waardoor een kaal gebied ontstaat dat wordt uitgebreid door de actie van aaseters zoals hyena’s en gieren. Bij de ontbinding komen vervolgens hoge concentraties stikstofverbindingen vrij, wat resulteert in ammoniumgehalten die tot 3000 keer hoger zijn dan normaal. Deze tijdelijk toxische verzadiging remt de oorspronkelijke flora en vermindert de biodiversiteit van bacteriën in de bodem. Door de geleidelijke afvoer van voedingsstoffen regenereert de bodem uitzonderlijk voedselrijke pioniervegetatie.
De aantrekkingskracht van herbivoren en de parallel met de zeeën
De grassen die op de open plekken van de karkassen groeien, worden een onweerstaanbare aantrekkingskracht op grazers zoals zebra’s en hoefdieren. Herbivoren bezoeken deze punten voortdurend om zich te voeden, waardoor de vruchtbaarheid van de bodem via hun uitwerpselen toeneemt en de voedingscyclus jarenlang actief blijft. De auteurs van het onderzoek vergeleken het fenomeen met het vallen van walvissen, waarbij de karkassen van walvissen naar de oceaanbodem zinken en biologische oases creëren. In tegenstelling tot de afgrond heeft het teveel aan hulpbronnen in de savanne echter de neiging de vegetatie te concentreren op een paar zeer competitieve soorten. Het uitsterven van megafauna op andere continenten heeft dus fundamentele ecologische processen uitgewist die ooit de hele planeet vormden.
