Een korrelige pagina uit 1969, 24 regels cijfers, letters en vreemde handgetekende tekens. 217 jaar lang had niemand een volledige lezing van die militaire boodschap gepubliceerd. In september 2026 vertrouwde Carter Church, een kunstmatige intelligentie-ingenieur bij SentinelOne, het beeld toe aan GPT-6 Astra en volgens zijn technisch rapport had het model ongeveer zes uur nodig om tot een oplossing te komen. Zes uur met de auto moet worden opgemerkt: Church zegt dat hij ook enkele avonden aan zijn werk heeft besteed.
Bovendien is de brief niet rechtstreeks door Napoleon geschreven. Het verliet het hoofdkwartier van Eugène de Beauharnais, stiefzoon van de keizer en onderkoning van Italië, en was bestemd voor generaal Auguste de Marmont, geïsoleerd met zijn troepen in Dalmatië. Napoleon had op 16 maart 1809 bevolen dat de posities van de belangrijkste Franse en geallieerde strijdkrachten in cijfers aan hem zouden worden meegedeeld. Dat bericht lijkt het antwoord op de bestelling te zijn.
Eerst moest hij uitzoeken waar hij naar keek
Het document was bekend door een reproductie gepubliceerd door luitenant-kolonel J. Vilcoq in Revue historique des Armées uit 1969, nu bewaard in het academisch archief van Persée. De scan meet slechts 1.202 bij 1.836 pixels. Het soort beeld waarvoor zelfs een geoefend mens al snel begint te verlangen naar lettertypen en goed licht.
GPT-6 Astra moest die pagina eerst omzetten in iets parseerbaars. Tijdens de transcriptie identificeerde hij 175 ogenschijnlijk verschillende tekens, waarbij hij de mogelijke variaties in de spelling aanvankelijk ook als afzonderlijke symbolen behandelde. Nadat de varianten waren samengebracht, bestond het cijfer uit ongeveer 1.300 eenheden en 155 verschillende tekens. Dit is de reden waarom beide cijfers in de rapporten circuleren: 175 waren de tijdelijke labels die werden gecreëerd door het lezen van de afbeelding, 155 waren de tekens die daadwerkelijk werden herkend in de uiteindelijke oplossing.
Er bestonden al enkele steunpunten. Cryptologiehistoricus Daniel Tant had een gedeeltelijke tabel van de code gereconstrueerd met 33 alfabetische waarden. Door die waarden konden 435 van de 1.300 eenheden worden gelezen, ongeveer een derde van het bericht. De volledige woorden die door één enkel symbool werden weergegeven, moesten echter nog worden geïdentificeerd.
Het gebruikte systeem was een homofoon substitutiecijfer: dezelfde letter kon door verschillende tekens worden weergegeven, juist om de oude truc van het tellen van het aantal keren dat elk teken verschijnt minder effectief te maken. Astra bouwde een programma dat mogelijke overeenkomsten testte en het verkregen Frans evalueerde met behulp van statistieken uit teksten van de memoires van Hugo, Dumas en Marmont. Negenentwintig tekens bleken volledige woorden te zijn, inclusief algemene termen als ‘de’, ‘que’, ‘les’, ‘vous’ en ‘général’.
Church herhaalde vervolgens de procedure, waarbij Marmonts memoires en de andere Napoleontische teksten uit het vergelijkingsmateriaal werden verwijderd. Het programma keerde in wezen terug naar dezelfde lezing. Een vrij belangrijke controle, omdat het het risico verkleint dat het model zich heeft beperkt tot het herkennen van een verhaal dat al tijdens de training is tegengekomen en het opvullen van de gaten met wat het verwachtte te vinden.
Binnen waren legers, aantallen en veel propaganda
Eenmaal opnieuw samengesteld, verschijnt de brief voor wat hij was: een militair rapport bedoeld om Marmont ervan te overtuigen dat hij, in geval van oorlog met Oostenrijk, niet met rust gelaten zou worden. De 40.000 Beierse troepen tussen München en Passau verschijnen, de 30.000 Polen van Poniatowski aan de Vistula, de Saksen voor Dresden, de 80.000 man van Davout in Bayreuth, de 60.000 van Masséna tussen Ulm en Donauwörth en nog eens 40.000 onder Oudinot in Augsburg en langs de Lech. Het is vrijwel dezelfde volgorde als in het bevel dat Napoleon op 16 maart 1809 aan Eugène stuurde en dat bewaard is gebleven in zijn correspondentie die in de negentiende eeuw werd gepubliceerd.
Het bericht voegt echter informatie toe over de Oostenrijkse standpunten en staat de Kerk toe deze in de laatste dagen van maart te plaatsen, kort voor de Oostenrijkse aanval op 10 april. Er is ook een klein geschenk voor historici: in de gepubliceerde correspondentie van Napoleon wordt een zin onderbroken na het bevel aan Marmont om zich niet te laten intimideren door “een handvol…”. In het gecodeerde bericht vervolgt de zin met een verwijzing naar “een paar troepen” en naar een “rassemblement de canailles”, min of meer een mengelmoes van mensen.
Een andere regel legt goed uit hoe een militaire uitzending ook een overredingsinstrument kan zijn. De tekst verzekert Marmont ervan dat de Russen tegen Oostenrijk marcheren. Een paar dagen eerder had Napoleon Eugene opdracht gegeven datzelfde idee te verspreiden. In plaats daarvan klaagde hij op 24 maart aan de Franse ambassadeur in Sint-Petersburg dat hij niet wist waar de Russische troepen waren en vreesde hij praktisch alleen tegenover Oostenrijk te moeten staan. Pas in juni zouden de Russen Galicië binnentrekken. Kortom, een militair cijfer beschermde informatie tegen de vijand. Het garandeerde niet noodzakelijkerwijs dat al die informatie waar was.
Er zijn nog vijf symbolen open
De oplossing vereist echter voorzichtigheid. De Kerk zelf wijst op vijf tekens waarvan de interpretatie onzeker blijft: op sommige plaatsen kan een woord veranderen, bijvoorbeeld tussen “Zijne Majesteit” en “de Keizer”, of tussen enkelvoud en meervoud. Geen van deze alternatieven verandert de algemene betekenis van het document.
Satoshi Tomokiyo, die al jaren de Cryptiana-catalogus over historische cijfers redigeert, heeft de oplossing onderzocht en het document verschijnt nu tussen de opgeloste documenten. Church heeft ook het volledige pakket gepubliceerd met scan, transcriptie, sleutel tot de 155 symbolen en programma’s die nodig zijn om de lezing te regenereren. Dit blijft een technisch rapport, geen peer-reviewed academisch onderzoek, maar de uitkomst is op zijn minst stukje bij beetje testbaar in plaats van te vertrouwen op een simpel ‘vertrouw op de AI’.
Uiteindelijk bestonden de documenten al, de onvolledige tabel ook, de Napoleontische correspondentie was al sinds de negentiende eeuw openbaar. Het kostte tijd, een oog, historisch Frans, cryptanalyse en een opmerkelijke bereidheid om weken achter 1.300 kleine scheve bordjes te zitten. Nu is er ook een sleutel van 155 symbolen. Als er uit een of ander archief nog een bericht opduikt dat met hetzelfde systeem is geschreven, hoeft dat in ieder geval niet nog eens twee eeuwen te wachten.
