Met de komst van de herfst beginnen we weer over de “Australische griep” te praten. Het is de naam waarmee de seizoensgriep, vooral geassocieerd met het A/H3N2-virus, gewoonlijk wordt aangeduid, zorgvuldig in acht genomen omdat op het zuidelijk halfrond het griepseizoen enkele maanden vóór het onze begint.
Eind september is het nog te vroeg om vast te stellen hoe intens de golf in Italië zal zijn, maar er zijn al enkele nuttige elementen aanwezig. In feite blijven griepvirussen evolueren en om deze reden wordt hun verspreiding het hele jaar door gevolgd, en niet alleen in de koudere maanden.
De Wereldgezondheidsorganisatie heeft de stammen al geïdentificeerd die zullen worden gebruikt als referentie voor vaccins die bedoeld zijn voor het noordelijk halfrond in het seizoen 2026-2027. De driewaardige formulering omvat virussen die behoren tot de subtypen A(H1N1)pdm09 en A(H3N2), samen met een virus dat behoort tot de B/Victoria-lijn. De samenstelling wordt periodiek bijgewerkt, juist omdat griepvirussen in de loop van de tijd veranderen en het doel is om het vaccin zo dicht mogelijk bij de stammen te brengen die bestemd zijn om te circuleren.
Dit betekent echter niet dat we nu al kunnen voorspellen welke van de verschillende virussen dominant zullen zijn in Italië of hoe sterk de volgende epidemie zal zijn. De gegevens afkomstig uit de landen van het zuidelijk halfrond, waar de winter eerder aanbreekt, worden zorgvuldig geobserveerd door epidemiologen, maar vormen geen vroege momentopname van de Europese winter. Klimaat, bevolkingsimmuniteit, vaccinatiegraad en viruskenmerken kunnen de trend van de ene regio in de wereld naar de andere aanzienlijk veranderen.
Er bestaat niet alleen ‘het griepvirus’
Als we het over seizoensgriep hebben, groeperen we eigenlijk verschillende virussen bij elkaar. Onder degenen die door de WHO worden gevolgd voor de komende Europese winter bevinden zich A(H1N1)pdm09 en A(H3N2), evenals de B/Victoria-lijn. De oude B/Yamagata-lijn wordt echter niet langer noodzakelijk geacht bij de samenstelling van trivalente vaccins: sinds maart 2020 zijn er geen virussen die tot deze lijn behoren gedocumenteerd in de natuurlijke circulatie.
Het updaten van vaccins is dus geen bureaucratisch detail. Influenzavirussen accumuleren voortdurend genetische en antigene modificaties en de immuniteit die de afgelopen jaren is ontwikkeld, garandeert niet automatisch voldoende bescherming tegen de virussen die in het volgende seizoen zullen circuleren.
Om echt te begrijpen wat er in Italië zal gebeuren, zullen we moeten wachten op de start van het nieuwe toezicht. In feite monitort het Istituto Superiore di Sanità niet alleen de griep, maar alle acute luchtweginfecties via RespiVirNet. Sinds het seizoen 2025-2026 heeft de Italiaanse surveillance haar focus expliciet verbreed, juist omdat influenza, SARS-CoV-2, het respiratoir syncytieel virus en tal van andere ziekteverwekkers tegelijkertijd kunnen circuleren en zeer vergelijkbare symptomen kunnen veroorzaken.
Influenza, Covid en RSV kunnen elkaar overlappen
De moeilijkheid in de komende maanden zal daarom erin bestaan ziekten te onderscheiden die, vooral in de eerste paar dagen, zeer vergelijkbaar kunnen zijn.
SARS-CoV-2 blijft het hele jaar door circuleren en volgt niet noodzakelijkerwijs hetzelfde tijdschema als de griep. Het ECDC onderstreept ook dat Covid niet zomaar is getransformeerd in een exclusief wintervirus en dat pieken van verschillende ademhalingsvirussen ook buiten hun traditionele seizoensinvloeden kunnen optreden.
Dan is er het respiratoir syncytieel virus, of RSV, dat vooral belangrijk is bij zeer jonge kinderen, maar ook potentieel ernstig is bij ouderen en bij mensen met bepaalde chronische ziekten. Bij de meeste volwassenen veroorzaakt het symptomen die lijken op die van een gewone verkoudheid, terwijl het bij kwetsbare personen de luchtwegen dieper kan aantasten en longontsteking kan veroorzaken of reeds bestaande hart- en longziekten kan verergeren.
Het is juist deze overlap die het nutteloos maakt om het virus uitsluitend op basis van één enkel symptoom te identificeren.
Hoe de griep er echt uitziet
Een van de meest typische kenmerken van de griep is het vrij snelle begin ervan. Iemand kan zich ’s ochtends relatief goed voelen en binnen een paar uur last krijgen van koorts, lichaamspijn, koude rillingen, hoofdpijn, hoesten en een sterk gevoel van uitputting.
Niet iedereen krijgt echter noodzakelijkerwijs koorts. Vooral bij ouderen kan het beeld minder duidelijk zijn, terwijl bij kinderen ademhalingssymptomen in verband kunnen worden gebracht met maag-darmstoornissen.
Verkoudheid daarentegen ontstaat vaker geleidelijk en concentreert zich meer op een verstopte neus, niezen en keelpijn. Het zijn algemene indicaties, geen diagnostische hulpmiddelen: influenza, Covid en andere ademhalingsvirussen kunnen zeer vergelijkbare beelden opleveren.
Zelfs het verlies van smaak en reuk, dat tijdens de vroege stadia van de pandemie bijna synoniem werd met Covid, is vandaag de dag op zichzelf niet voldoende om SARS-CoV-2-infectie te onderscheiden van andere luchtwegaandoeningen. Als de arts weet welk virus verantwoordelijk is, de behandelingsbeslissingen of de behandeling van een kwetsbare patiënt verandert, kan de arts het nuttig achten een test te gebruiken.
Wanneer symptomen niet mogen worden genegeerd
Bij de meeste gezonde mensen verdwijnt een luchtweginfectie zonder ernstige gevolgen. Er zijn echter situaties waarin wachten tot de ziekte vanzelf overgaat, geen goed idee is.
Duidelijke ademhalingsmoeilijkheden, aanhoudende pijn of druk op de borst, verwarring, ernstige zwakte of plotselinge verslechtering na duidelijke verbetering vereisen een snelle medische evaluatie. Bij kinderen moet bijzondere aandacht worden besteed aan zeer snelle of moeilijke ademhaling, tekenen van uitdroging, slechte reactiviteit en problemen met drinken.
In het geval van RSV, vooral bij zuigelingen, kunnen ademhalingsmoeilijkheden gepaard gaan met een slechte eetlust of een verminderde vochtinname. Ook in dit geval moet de verergering van de symptomen worden beoordeeld door een beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg.
Wie loopt het grootste risico op complicaties
Leeftijd blijft een van de belangrijkste risicofactoren, maar het is niet de enige. Oudere volwassenen, zeer jonge kinderen, zwangere vrouwen en mensen met bepaalde chronische aandoeningen of een aangetast immuunsysteem hebben meer kans op complicaties als gevolg van de griep.
Voor het seizoen 2026-2027 beveelt het ministerie van Volksgezondheid influenzavaccinatie aan, vooral voor categorieën die geacht worden het meest blootgesteld te zijn aan de gevolgen van de ziekte. Dit zijn onder meer mensen van 60 jaar en ouder, kinderen tussen 6 maanden en 6 jaar oud, zwangere vrouwen, gezondheidswerkers en mensen met bepaalde onderliggende gezondheidsproblemen. Vergeleken met sommige indicaties die nog steeds online worden gerapporteerd, is de Italiaanse referentie dus niet alleen die van 65-plussers.
Het vaccin kan vanaf de leeftijd van zes maanden worden toegediend en blijft een van de belangrijkste instrumenten om het risico op griep en vooral de complicaties ervan bij kwetsbare mensen te verminderen.
Zwabber ja of nee?
Niet elke koorts die gepaard gaat met hoesten vereist automatisch een test. In veel gevallen kan de arts zich oriënteren op basis van de klachten, het bezoek en de verspreiding van het virus op dat moment.
Testen wordt echter belangrijker wanneer het identificeren van het virus de klinische behandeling kan veranderen, bijvoorbeeld bij mensen met een groter risico op complicaties of bij patiënten die in het ziekenhuis moeten worden opgenomen. Er zijn ook meerdere tests die tegelijkertijd kunnen zoeken naar griep, SARS-CoV-2 en RSV.
Als een complicatie zoals longontsteking wordt vermoed, kan uw arts in plaats daarvan aanvullende onderzoeken overwegen, zoals bloedonderzoek of een röntgenfoto van de borstkas. Er is dus geen testpakket geldig voor iedereen met griep: het hangt af van de leeftijd, algemene omstandigheden en de evolutie van de symptomen.
Preventie begint niet met supplementen
Met de komst van de herfst keren ook producten die beloven “het immuunsysteem te versterken” snel terug. De werkelijkheid is minder spectaculair. Er bestaat geen voedsel, supplement of natuurlijk middel dat een barrière kan vormen tegen ademhalingsvirussen.
De meer concrete maatregelen zijn veel gewoner: je laten vaccineren wanneer dat wordt aanbevolen, vermijden dat andere mensen worden blootgesteld als je ziek bent, je handen wassen, de luchtuitwisseling in gesloten omgevingen verbeteren en het gebruik van een masker evalueren in situaties waarin het risico op overdracht groter is. Ook het verminderen van contact met kwetsbare mensen als je koorts, hoest of andere luchtwegklachten hebt, kan echt een verschil maken.
Voldoende slaap krijgen, aan lichaamsbeweging doen, een gevarieerd dieet volgen en niet roken zijn uiteraard belangrijk voor de algemene gezondheid, maar het zou verkeerd zijn om ze voor te stellen als alternatief voor vaccinatie of als een garantie dat je niet ziek wordt.
