Zes maanden per jaar verdween het water rond Laktiguda eenvoudigweg. De beken droogden op, de waterputten konden in de zomer niet meer werken en het waren vooral vrouwen die op zoek gingen naar wat er nog over was, die gedwongen werden elke dag bijna vijf kilometer te lopen om aan drinkwater te komen. Toen kregen de 38 families van dit kleine dorp in Odisha, Oost-India, de kans om iets ogenschijnlijk eenvoudigs te doen: samen zorgen voor het bos waarvan ze afhankelijk waren.
Binnen twee tot drie jaar werden de bomen weer dikker, dieren die lange tijd niet meer waren gezien, verschenen weer en de beken die voorheen ongeveer een half jaar droog bleven, begonnen zelfs in het droge seizoen weer te stromen. De transformatie wordt beschreven in een nota over goede praktijken, gepubliceerd door Agricultural Extension in Zuid-Azië, over de werkzaamheden die met PRADAN in het dorp zijn uitgevoerd.
Het verhaal van Laktiguda werkt juist omdat het klein is. We hebben het over 38 gezinnen, niet over een nationaal plan ter waarde van miljarden euro’s. Mensen die naast een bos wonen, halen er water, voedsel, hout, voer en inkomen uit en die, toen ze de middelen en de ruimte kregen om het te beheren, het begonnen te beschermen als iets waar hun leven van afhing.
Families behoren tot Geplande stammende door de Indiase wet erkende tribale gemeenschappen, en het dorp wordt omgeven door ongeveer 567 hectare Community Forest Resource, iets minder dan 230 hectare. Uit dat bos komen al generaties lang fruit, geneeskrachtige planten, materialen, water en producten die verkocht kunnen worden.
Jaren van branden, wisselende teelt, buitensporige winning van hulpbronnen en het ontbreken van gemeenschapsbeheer hadden het gebied echter ernstig aangetast. Door de vermindering van de boombedekking droogden de waterlopen op, nam de biodiversiteit af, verloor de bodem vruchtbaarheid en verslechterden de gewassen. Veel gezinnen waren nu afhankelijk van één jaarlijkse oogst, gevoed door regen en de seizoensoogst van bosproducten. Het bos bleef onmisbaar voor het dorp, maar kon steeds minder bieden.
Het keerpunt kwam toen het bos ook een verantwoordelijkheid werd
Sinds 2021 werkt PRADAN samen met het districtsbestuur van Rayagada in de Gram Panchayat van Bethiapada aan de implementatie van de Forest Rights Act van 2006. De wet erkent Geplande stammen en andere traditionele rechten van bosbewoners op land en hulpbronnen die al generaties lang worden gebruikt, waardoor gemeenschappen ook een rol krijgen bij de bescherming en het beheer ervan.
In Laktiguda begonnen ze met concrete dingen. De bewoners hebben een gevormd Comité voor bosrechtenreconstrueerde samen de traditionele grenzen van het bos, ook met GIS-tools, en in 2022 richtte de Gram Sabha, de dorpsvergadering, een commissie op om de bosbestanden van de gemeenschap te beheren. Kortom, vóór het planten besloten ze wie voor het bos moest zorgen en hoe.
Toen kwamen de dagelijkse regels. Collectieve patrouilles tegen het illegaal kappen van bomen en branden, meer gecontroleerde oogsten van bosproducten, bescherming van aangetaste gebieden, herbebossing, verspreid over de grond verspreide zaadballen van inheemse soorten en interventies om ruimte te laten voor natuurlijk herstel.
Laktiguda’s formele verzoek om definitieve erkenning van Gemeenschapsrechten op het gebied van bosbestanden het is echter nog in behandeling. En hier stuit het kleine verhaal van het dorp op een groot probleem.
Volgens gegevens van het Mo Jungle Jami-programma van de regering van Odisha waren er op 31 december 2024 in de staat 15.179 aanvragen voor Community Forest Resource Rights ingediend. Er waren 4.903 goedgekeurde mensen, terwijl er nog ruim 11.000 in afwachting waren. De regering erkent zelf dat de gemeenschapsrechten op bossen langzamer evolueren dan verwacht. Ondertussen wacht Laktiguda’s verzoek nog steeds. Het bos is echter al aan het veranderen.
Met de bomen keerde ook het water terug
Volgens de casestudy begonnen de aangetaste gebieden binnen twee of drie jaar te regenereren. De inheemse vegetatie is dichter geworden, bomen van verschillende leeftijden zijn teruggekeerd en bewoners zeggen dat ze lang verloren vogels en apen weer hebben gezien, waaronder de Gharchatiaeen vogel die traditioneel verbonden is met het dorp.
Onder die luifels was er echter iets nog belangrijkers aan het veranderen. Een dikkere plantenbedekking vertraagt de afvoer van regen, helpt water in de bodem te infiltreren en kan de aanvulling van het grondwater bevorderen. Volgens de beschikbare documentatie zijn de waterwegen in Laktiguda, die voorheen ongeveer zes maanden droog bleven, meerjarig geworden. De bodemvochtigheid is toegenomen en buisputten die in de zomer misschien niet meer werkten, blijven nu water leveren.
Bij vrouwen wordt de verandering vooral gemeten in de tijdswinst: geen vijf kilometer meer per dag om water te zoeken. En met grond die meer vocht vasthoudt, is het mogelijk geworden om langer te cultiveren, door gemengde gewassen en agroforestry te combineren met die ene jaarlijkse oogst die voorheen vrijwel volledig afhankelijk was van regen.
Laktiguda’s werk past in een veel breder programma. In zijn jaarverslag 2023-2024 meldde PRADAN dat het 1.498 dorpen had begeleid bij het indienen van claims voor gemeenschapsbosrechten in Odisha, Jharkhand en Chhattisgarh. 824 hadden al titels verkregen op ruim 516.000 hectare en er waren activiteiten gestart op het gebied van natuurbehoud, restauratie en beheer op ongeveer 254.000 hectare.
Het bos levert ook weer inkomen op
Regeneratie heeft ook de beschikbaarheid van andere producten dan hout vergroot: tamarinde, mango, jamunbloemen van mahua, heuvel bezem en bladeren van sialiook gebruikt om gerechten te maken.
De families combineerden de oogst met verwerking en collectieve verkoop, met producentenorganisaties waarin vrouwen managementrollen op zich namen. Volgens de casestudy verdienen veel gezinnen nu alleen al met bosgerelateerde activiteiten ongeveer 100.000 Indiase roepies per jaar.
De transformatie begint zich al voorbij de grenzen van Laktiguda te bewegen. Nog drie dorpen uit dezelfde Gram Panchayat hebben het proces van het aanvragen van bosrechten afgerond en zijn begonnen met het beschermen van hun gemeenschapsbossen. In de tussentijd ontvangt het dorp bezoeken van inwoners van nabijgelegen steden, exploitanten en ambtenaren die geïnteresseerd zijn in hoe het gebied wordt beheerd.
In Odisha is het potentieel enorm. De deelstaatregering heeft ruim 32.500 dorpen die mogelijk getroffen zijn door de Forest Rights Act en heeft het programma in het leven geroepen Mo Jungle Jami juist om de erkenning van bosrechten te versnellen en deze te koppelen aan inkomen, voedselzekerheid en publieke programma’s.
De resultaten van Laktiguda hebben echter een belangrijke beperking. Daar opmerkingen over goede praktijken het komt voort uit het werk van de organisatie die bij het project betrokken is en bevat geen onafhankelijke metingen van bosbedekking, stroomstroming of toename van de gewasopbrengst. De 567 hectaren geven ook de omvang aan van de gemeenschapsbossen rond het dorp: het document beschrijft het herstel van gedegradeerde gebieden, zonder aan te tonen dat alle bijna 230 hectaren op dezelfde manier zijn hersteld.
Vroeger liepen vrouwen bijna vijf kilometer per dag om water te vinden. Sommige beken verdwenen een half jaar lang en putten konden in de zomer stilvallen. Volgens wat er in het dorp gedocumenteerd is, stromen deze beken tegenwoordig het hele jaar door en blijven de bronnen functioneren, zelfs in de droogste maanden.
Laktiguda heeft slechts 38 gezinnen. Ze kregen gereedschap, regels en de kans om samen voor het bos te zorgen waarvan ze afhankelijk zijn. Binnen een paar jaar keerden bomen, dieren, water en een deel van de inkomsten terug. Een heel kleine gemeenschap kan, als ze echt voor haar territorium kan zorgen, veel doen.
