Om te begrijpen hoeveel een kraan waard kan zijn, hoeft u alleen maar de putten te tellen. In Pakouay, een klein dorpje in de provincie Savannakhet, in het zuiden van Laos, waren dat er achttien. Vijftien werkten niet meer. Voor veel van de 154 gezinnen die hier wonen, zijn er seizoensstromen, bronnen en grondwaterlagen gebleven: het water dat er was, nam vervolgens af en moest het elders gaan zoeken.
Nu dalen twee nieuwe putten van ongeveer 35 meter diep onder het dorp. Daarboven bevinden zich twee tanks van 2.000 liter; iets verderop, waar voorheen vooral akkers lagen, bleek een bassin groot genoeg om ruim 18 miljoen liter regenwater op te slaan.
De transformatie wordt beschreven in een studie gepubliceerd in Journal of Climate Change en Vervuiling door onderzoekers en technici uit Laos samen met het Small Grants-programma van de Global Environment Facility-UNDP. Het project verschijnt ook in de officiële database van het UNDP-programma, waaruit blijkt dat er 50.000 dollar aan financiering is verstrekt.
Het gaat om 749 personen. Weinig op een kaart. Iets minder weinig als de meeteenheid een emmer water wordt die je niet meer ergens anders hoeft te vullen.
Wanneer 15 liter genoeg moet zijn voor een dag
Vóór het werk schatten de auteurs het huishoudelijk verbruik op 10 tot 15 liter water per persoon per dag. Drinken, koken, wassen en schoonmaken moet binnen gebeuren.
Het cijfer wordt begrijpelijker als we het vergelijken met de referenties van de Wereldgezondheidsorganisatie: zelfs bij humanitaire noodsituaties geeft de WHO als initiële doelstelling minimaal 15 liter per dag per persoon aan, die zo snel mogelijk moet worden verhoogd. Pakouay is geen vluchtelingenkamp en de vergelijking kent duidelijke grenzen. Deze cijfers geven echter een maatstaf voor de marge waarop veel gezinnen leefden.
Slechts 43 huishoudens konden regelmatig commerciële jerrycans van 20 liter aanschaffen. De anderen waren ook afhankelijk van de beschikbare bronnen rond het dorp, waaronder oppervlaktewater en ondiepe aquifers, die kwetsbaarder zijn voor seizoensinvloeden en vervuiling. Het probleem kwam toen in de velden terecht.
Dit deel van Laos leeft grotendeels van rijst en familiale landbouw. In Pakouay varieerden de in het onderzoek gerapporteerde opbrengsten tussen de 1,1 en 2 ton per hectare, terwijl seizoensgebonden droogte, onregelmatige regenval en het zoutgehalte van de bodem het moeilijk maakten om het hele jaar door voedsel te produceren. Als er geen water in huis is, is dat een probleem. Als hij tegelijkertijd in het veld ontbreekt, begint het allemaal hetzelfde probleem te worden.
Ze zochten naar water onder hun voeten
Vóór het boren heeft de gemeenschap samen met onderzoekers en lokale autoriteiten deelgenomen aan de keuze van de punten waarop zij zouden ingrijpen. Eén put werd gebouwd nabij het gemeenschapshuis, de andere in de centrale woonwijk. De watervoerende laag is al tussen de 9 en 10 meter onderschept, maar de putten bereiken een diepte van ongeveer 35 meter. Verder gingen ze niet, omdat de auteurs uitleggen dat dieper boren het risico op het tegenkomen van zout water zou hebben vergroot, een probleem dat al in het gebied aanwezig is.
Dompelpompen brengen water naar twee bovenliggende tanks van 2.000 liter. Tijdens het testen leverde elke put ongeveer 300 liter per uur. Ook bereikt een ongeveer 500 meter lange pijpleiding land dat door zo’n vijftig gezinnen wordt gebruikt. Volgens het onderzoek zorgt dit kleine netwerk er nu voor dat mensen zelfs in het droge seizoen water uit de kraan kunnen halen. Daarna groeven ze het bassin.
Een gat van 21 miljoen liter in de grond
Het meet ongeveer 60 bij 120 meter en bereikt een diepte tussen 2,5 en 3 meter. Gevuld kan er tussen de 18.000 en 21.600 kubieke meter water in zitten: tot 21,6 miljoen liter. Water komt voornamelijk uit regen en afvoer tijdens het natte seizoen. Wat voorheen van het grondgebied zou blijven wegvloeien, kan dus langer beschikbaar blijven, vooral voor de landbouw.
De gewonnen aarde werd niet naar elders gebracht: deze werd gebruikt voor de aanleg van de dijk. Op de oevers zijn bamboe- en fruitbomen geplant om erosie te beperken. Er werden ruim 2.500 jonge vissen in geplaatst, waarmee ook een kleine voedselbron aan de wateropslag werd toegevoegd.
Putten en bassins vervullen dus twee verschillende taken. De eerstgenoemden putten uit de watervoerende laag en proberen water in het dagelijks leven te garanderen. De tweede reserveert een deel van de overvloedige regenmaanden voor wanneer het landschap weer droog wordt.
Op plaatsen waar de regenval grilliger wordt, kan het besparen van water bij aankomst bepalen wat er maanden later gebeurt. Zelfs de Wereldbank wijst in haar rapport over klimaat en ontwikkeling in Laos op het vergroten van de opslagcapaciteit en het verbeteren van de irrigatie als interventies die nodig zijn om de landbouw van het land beter bestand te maken tegen droogtes en variaties in de regenval.
Het systeem is gebouwd, de lange test begint nu
De inwoners van Pakouay kregen niet zomaar twee waterputten met sleutels eraan. Het project omvatte bijeenkomsten, interviews, discussiegroepen en de oprichting van lokale instanties die het water beheren en het onderhoud verzorgen. Er is ook een gemeenschapsfonds opgericht om toekomstige kosten te dekken.
Een pomp kan kapot gaan. Een leiding kan lekken. Een bassin kan zich vullen met sediment. Als de infrastructuur zonder onderhoud blijft, dreigen die vijftien oude, buiten gebruik gestelde putten binnen een paar jaar eerder een voorgevoel dan een herinnering te worden.
Zelfs bij het resultaat moet je stoppen waar de gegevens binnenkomen. Het onderzoek beschrijft de opzet, implementatie en eerste effecten van de interventie, maar kent nog geen meerjarige monitoring. We weten daarom niet hoe de grondwaterspiegel zal veranderen na een aantal opeenvolgende droge seizoenen, hoeveel landbouwproductie daadwerkelijk zal toenemen, of hoe goed het hele systeem over vijf of tien jaar zal werken.
Ook spreken de auteurs van een verbetering van de veiligheid van de watervoorziening, terwijl een lange reeks microbiologische analyses naar aanleiding van de interventie niet in het gepubliceerde werk voorkomt. Het continu beschikbaar hebben van water en precies weten wat de kwaliteit ervan is, zijn twee verwante, maar verschillende kwesties.
Er blijft echter iets heel fysieks over in Pakouay: waar vijftien van de achttien putten onbruikbaar waren, zijn er vandaag twee nieuwe, twee tanks, een halve kilometer aan leidingen en een bassin met een inhoud van ruim 18 miljoen liter. De volgende droge seizoenen zullen uitwijzen hoe lang het systeem stand zal houden. Ondertussen komt het water nu zelfs als de regen al weg is.
