In augustus werd de Bella Tola-gletsjer, nabij Saint-Luc, Zwitserland, uitgestorven verklaard nadat hij bijna volledig was verdwenen. De modellen hadden hem een vrij nauwkeurig venster toegewezen: tussen 2026 en 2029. Zo ging het. Nu kan dezelfde berekening, gelukkig nog op papier, worden uitgevoerd met meer dan 200.000 gletsjers op de planeet. Zoek er gewoon een op de kaart en verander het niveau van de opwarming van de aarde.
Het heet Global Glacier Extinction Explorer en is het nieuwe platform dat is ontwikkeld op basis van het werk van onderzoekers van ETH Zürich en de Vrije Universiteit Brussel. Voor elke gletsjer wordt het gebied, de hoogte en vooral een schatting weergegeven van het jaar waarin hij zou kunnen verdwijnen onder vier scenario’s: +1,5 °C, +2 °C, +2,7 °C en +4 °C vergeleken met het pre-industriële tijdperk. Het is geen gigantisch dagboek met de datum van de ijsbegrafenis. Het is een modelprojectie, met onzekerheidsbereiken, en deze verandert behoorlijk als je de thermometer beweegt.
Hoe de gletsjerkaart werkt
Achter het speelbare gedeelte van de site is een onderzoek gepubliceerd Natuur Klimaatveranderingdie het mogelijke lot volgde van de gletsjers in de Randolph Glacier Inventory 6.0. Het zijn er meer dan 200.000 en ze worden gesimuleerd via drie mondiale modellen, GloGEM, OGGM en PyGEM, gecombineerd met verschillende klimaatmodellen.
Om vast te stellen wanneer een gletsjer als ‘verdwenen’ kan worden beschouwd, stellen de onderzoekers twee concrete drempels: een oppervlakte van minder dan 0,01 vierkante kilometer of minder dan 1% van het oorspronkelijke volume. Voor elk wordt vervolgens een gemiddeld jaar van verdwijning berekend, samen met de spreiding tussen de verschillende simulaties. En hier is het noodzakelijk om de kalender met een zekere lichtheid te houden: afmetingen, hoogte, geometrie en lokale klimatologische omstandigheden maken het onmogelijk om vandaag precies te weten in welk jaar een enkele gletsjer zal ophouden te bestaan.
Er is nog een andere interessante beperking. De modellen volgen de gletsjers zoals ze rond 2000 in de referentie-inventaris werden gecatalogiseerd, en simuleren hun fragmentatie niet. Een grote gletsjer die in meerdere ijslichamen uiteenvalt, wordt daarom nog steeds als één geheel behandeld. Zelfs de totale telling hangt af van het vermogen van de inventarissen om de kleinste lichamen te identificeren: om deze reden nodigen de auteurs ons zelf uit om het aantal gletsjers met grotere voorzichtigheid te beschouwen dan metingen als massa en oppervlakte.
Halverwege de eeuw zouden we elk jaar duizenden gletsjers kunnen verliezen
De gegevens die uit de monitor komen, zijn minder gemakkelijk te negeren. Omdat de opwarming beperkt blijft tot 1,5°C, zou het aantal gletsjers dat elk jaar zal verdwijnen rond 2041 een piek bereiken, met ongeveer 2.000 jaarlijkse uitstervingen. In het +4 °C-scenario verschuift de piek naar het midden van de jaren vijftig en verdubbelt deze: ongeveer 4.000 gletsjers gaan in één jaar verloren.
Na de piek zou het tempo afnemen, maar alleen omdat een groot deel van de meest kwetsbare gletsjers al verdwenen zou zijn. Aan het einde van de eeuw zou bijna de helft van degenen die vandaag de dag in het +1,5 °C-scenario worden beschouwd, overblijven; bij +2,7 °C zou ongeveer 20% overleven; bij +4 °C zou het onder de 10% dalen, minder dan 20 duizend.
Het verschil tussen de scenario’s verschijnt direct op de kaart. Je selecteert een niveau van opwarming en het lot van de gletsjer zelf kan jaren of decennia veranderen. Het is waarschijnlijk het meest effectieve onderdeel van de tool: het transformeert “een paar tienden van een graad” van een getal dat in een grafiek is ingevoegd naar een stukje landschap dat blijft of verdwijnt.
In de Alpen zou binnen twintig jaar ruim de helft van de gletsjers kunnen verdwijnen
In de Europese Alpen loopt de kalender sneller. De regio staat vol met kleine gletsjers, die snel reageren op veranderende temperaturen: volgens het onderzoek zou meer dan de helft in de komende twintig jaar kunnen verdwijnen. Hier bereikt de piek van het uitsterven doorgaans rond 2040, en voor kleinere gletsjers kan een deel van de gesimuleerde verliezen al hebben plaatsgevonden.
Als we onze blik uitbreiden naar 2100, rapporteert de Vrije Universiteit Brussel een nog ruwere schatting: er zouden ongeveer 110 gletsjers in de Europese Alpen overblijven bij een opwarming van 2,7 °C en slechts ongeveer twintig bij +4 °C.
2026 biedt al heel concreet bewijs van hoe de laatste fase eruit ziet. Definitieve waarnemingen van de Alpenzomer zijn nog gaande, maar de eerste gegevens duiden op een bijzonder zwaar jaar, na weinig sneeuw in de winter en verschillende hittegolven. Naast Bella Tola werd deze zomer ook de kleine Urirotstock-gletsjer, eveneens in Zwitserland, uitgestorven verklaard. Een extreem seizoen kan de genadeslag opleveren; daarachter gaan echter tientallen jaren van geaccumuleerd massaverlies schuil.
De nieuwe kaart maakt dit verhaal bijna ongemakkelijk lokaal. Je kunt een vallei zoeken, de berg naderen, op het ijs klikken en het klimaatscenario verplaatsen. De datum die verschijnt blijft een schatting, geen afspraak. De richting is echter veel minder wazig. Bella Tola is ondertussen al van projectie naar de lijst van uitgestorvenen gegaan.
