PFAS behoren tot de moeilijkste verontreinigende stoffen om aan te pakken, omdat ze, zodra ze in het milieu terechtkomen, lange tijd in water en ecosystemen kunnen blijven. Om deze reden wordt het, naast het proberen te voorkomen dat ze in de watercyclus terechtkomen, essentieel om te begrijpen hoe je ze kunt onderscheppen als ze al aanwezig zijn en hoe je ze van het water kunt scheiden om ze gemakkelijker uit het milieu te kunnen beheren en verwijderen.
Dit is wat Acqua Novara.VCO doet, dat bij de Novara-zuiveraar de eerste industriële experimenten in Italië is gestart met de SAFF®40-technologie, een in Australië ontwikkeld systeem dat gebruik maakt van een nogal bijzonder principe: in plaats van een traditioneel filter te gebruiken, gebruikt het lucht om de PFAS van het water te scheiden en te concentreren in een schuim, waardoor de daaropvolgende behandeling van de vervuilde fractie eenvoudiger wordt.
De innovatie komt na een eerste testfase bij de Briga Novarese luchtzuiveringsinstallatie, die in juli werd afgerond. Nu gaan de experimenten door in de Novara-fabriek, onder verschillende bedrijfsomstandigheden, en de eerste algemene resultaten worden verwacht in november 2026.
Technologisch experimenteren is slechts een deel van de strategie die Acqua Novara.VCO implementeert. De waterdienstbeheerder voert namelijk al jaren een monitoringsactiviteit uit om te begrijpen waar de PFAS vandaan komen en via welke routes ze het watersysteem bereiken. Het doel is om zoveel mogelijk in te grijpen voordat deze stoffen in de riolering terechtkomen.
In 2025 zijn monsters geanalyseerd van water bestemd voor menselijke consumptie, afvalwater van zuiveringsinstallaties en industrieel afval. Bij de controles waren 21 zuiveringsinstallaties en 120 industriële installaties betrokken, waardoor het mogelijk werd een database op te bouwen die nuttig is voor het reconstrueren van de stromen en het identificeren van mogelijke bronnen van besmetting.
Dit is een belangrijke stap omdat reguliere rioolwaterzuiveringsinstallaties niet zijn ontworpen om PFAS te verwijderen. Ingrijpen bij de bron blijft daarom de eerste verdedigingslinie.
Maar wat gebeurt er als deze stoffen al in het afvalwater terecht zijn gekomen? Dit is waar SAFF®40 in beeld komt.
Australische technologie die bubbels gebruikt om PFAS te vangen
@Acqua Novara.VCO/ Canva
SAFF betekent Surface Active Foam Fractionation, d.w.z. fractionering met behulp van oppervlakteschuim. Het principe is eenvoudiger dan het lijkt. PFAS beschikken over eigenschappen waardoor ze zich kunnen concentreren op het grensvlak tussen water en lucht. Het systeem maakt precies misbruik van dit gedrag.
Binnen het systeem wordt het vervuilde water onderworpen aan een beluchtingsproces: de lucht vormt een grote hoeveelheid bellen die door het water opstijgen. Tijdens deze reis hebben PFAS-moleculen de neiging zich aan het oppervlak van de belletjes te hechten.
De belletjes bereiken vervolgens de bovenkant van het systeem, waar ze een steeds PFAS-rijker schuim vormen.
Op dit punt vindt de scheiding plaats: het water, dat een deel van de verontreinigingen heeft verloren, zet de behandeling voort terwijl het schuim met de PFAS apart wordt opgevangen.
Het principe van schuimfractionering het wordt erkend als een fysieke scheidingstechniek: de stoffen die de neiging hebben zich te concentreren op het oppervlak van de bellen worden naar boven gebracht en opgevangen in het schuim.
Wees echter voorzichtig, we hebben het niet over een machine die PFAS “vernietigt”. Het is zijn taak om ze van het water te scheiden en ze in een veel kleiner volume te concentreren. Het voordeel is dat u, in plaats van dat de verontreinigingen in een grote hoeveelheid water worden verspreid, een veel geconcentreerdere stroom krijgt die vervolgens met specifieke behandelingen kan worden beheerd. Het beheer van het geconcentreerde deel blijft dus een fundamenteel onderdeel van het gehele proces.
Het systeem dat in Novara wordt gebruikt, is niet, zoals je zou denken, een eenvoudig laboratoriumapparaat. De SAFF®40 is een industriële oplossing gehuisvest in een container van 40 voet en is ontworpen om grote stroomsnelheden aan te kunnen. Volgens de specificaties van de fabrikant kan hij tot 40 kubieke meter water per uur behandelen, afhankelijk van de eigenschappen van het water en de bedrijfsomstandigheden.
Het systeem omvat meerdere fractioneringsfasen, precies om de overgang van de eerste scheiding naar de daaropvolgende concentratie van de verontreinigingen mogelijk te maken. En dit is een van de aspecten die de Italiaanse experimenten in de praktijk zullen moeten verifiëren: hoe de technologie zich gedraagt als deze niet werkt op water met gecontroleerde eigenschappen, maar op het echte afvalwater van een zuiveringsinstallatie.
Waarom het Novara-experiment belangrijk is
SAFF-technologie is al in verschillende landen gebruikt en de fabrikant rapporteert toepassingen op tal van internationale sites. Maar de verhuizing naar een Italiaanse zuiveringsinstallatie dient vooral om data te verzamelen onder concrete omstandigheden. Het experiment heeft daarom tot doel de prestaties en efficiëntie van het systeem in reële bedrijfsomstandigheden te verifiëren.
Het gaat er dus niet alleen om aan te tonen dat het principe werkt. Het echte doel is om te begrijpen hoe goed een Italiaanse luchtreiniger werkt, op welke PFAS hij het meest effectief is, onder welke bedrijfsomstandigheden en welk beheer de geconcentreerde verontreiniging vereist.
De definitieve resultaten zullen in november beschikbaar zijn, maar op dit moment geeft de fabrikant voor SAFF de mogelijkheid aan van hoge prestaties op verschillende soorten PFAS en, in bepaalde contexten, verwijderingspercentages die zeer hoge waarden kunnen bereiken. Sommige onderzoeken en veldtoepassingen hebben voor specifieke verbindingen ook reducties van bijna 99% of zelfs meer dan 99% aangetoond.
Maar dit betekent niet dat 99% automatisch het resultaat is dat in Novara wordt verkregen. De opbrengst is namelijk afhankelijk van de samenstelling van het water, de beginconcentratie en het aanwezige type PFAS. Bovendien benadrukt de technische literatuur dat de schuimfractionering kan minder effectief zijn tegen bepaalde PFAS met een korte keten, waarvoor mogelijk aanvullende behandeling nodig is.
De echte uitdaging ligt echter bij de bron
Ten slotte is er een aspect dat overschaduwd dreigt te worden als het over nieuwe technologieën gaat: geen enkel systeem kan preventie vervangen. Als PFAS worden gebruikt en vrijkomen in productiecycli, kunnen ze vroeg of laat het milieu en de watersystemen bereiken. Het vervolgens onderscheppen ervan is veel complexer dan het, indien mogelijk, voorkomen dat ze in de watercyclus terechtkomen.
Juist om deze reden voert Acqua Novara.VCO tegelijkertijd de monitoring van water- en bedrijfsafval, de vergelijking met bedrijven en de experimenten met SAFF®40 uit.
De Novara-proef vertegenwoordigt daarom nog niet de definitieve oplossing voor PFAS. Het is eerder een nieuwe stap in de zoektocht naar systemen die deze verontreinigingen kunnen onderscheppen wanneer ze al in water aanwezig zijn.
