Een ongekende noodsituatie op het gebied van wilde dieren en planten doet Japan opschudden, waar een spoor van dodelijke aanvallen de autoriteiten ertoe heeft aangezet drastische maatregelen te nemen. Tussen april 2025 en januari 2026 doodde het land meer dan 14.000 beren, waaronder ongeveer 12.000 Aziatische zwarte beren en 2.000 bruine beren. De drastische maatregel kwam na een recordjaar waarin er meer dan 230 aanvallen op mensen en 13 slachtoffers plaatsvonden, voornamelijk geconcentreerd in de noordelijke prefecturen Akita en Iwate.
De oorzaken van de aanvallen
De belangrijkste oorzaak van het fenomeen houdt verband met de klimaatverandering: de abnormale hitte heeft de productie van beuken en eikels in gevaar gebracht, waardoor de plantigrades uit het bos naar bewoonde centra zijn geduwd. Tegelijkertijd hebben de ontvolking van plattelandsgebieden en het verlaten van boomgaarden de natuurlijke grenzen tussen wilde habitats en menselijke gemeenschappen opgeheven. De gevolgen voor het dagelijks leven en de economie waren onmiddellijk.
Verschillende buitenlandse regeringen hebben hun reisrichtlijnen bijgewerkt, verzekeringsmaatschappijen hebben een anti-berenbeleid ingevoerd om materiële schade te dekken, en boeren hebben zelfs robotwolven met gloeiende ogen geïnstalleerd om de dieren weg te jagen. Ondanks de massale ruimingscampagne blijft de dreiging bestaan: sinds april zijn er al zes doden en meer dan 35 gewonden gevallen, wat de regering ertoe aanzet plannen te maken voor de eliminatie van nog eens 8.800 exemplaren voor het lopende fiscale jaar.
Het alarm van experts en het risico van regionale uitsterving
De omvang van de moorden heeft echter tot sterke controverse geleid bij biologen. De Aziatische zwarte beer is door de Internationale Unie voor het behoud van de natuur geclassificeerd als een kwetsbare soort, met een geschatte populatie in Japan van ongeveer 42.000 individuen. Yuko Muroya, voorzitter van de Japan Bear and Forest Society, uitte zijn diepe bezorgdheid en onderstreepte hoe een dergelijke drastische achteruitgang het voortbestaan van de soort op regionaal niveau in gevaar brengt, zonder echter de oorzaak van het probleem op te lossen.
In dezelfde zin wijst bioloog Dave Garshelis, medevoorzitter van de IUCN-expertgroep voor beren, erop dat schattingen van de werkelijke populatie onnauwkeurig kunnen zijn en dat het elimineren van een kwart van de beren het risico met zich meebrengt dat er een onverwachte demografische ineenstorting ontstaat. Bovendien wijzen internationale experts op het gebied van natuurbeheer erop dat willekeurige jacht het evenwicht uit balans brengt zonder het aantal ongelukken op de lange termijn te verminderen. In plaats daarvan suggereren ze het gebruik van barrières, het vrijmaken van landbouwgrond of het zoeken naar voedsel in noodgevallen in magere jaren.
Het Karuizawa-model en alternatieve strategieën voor coëxistentie
In deze context van sterke spanning vormt de toeristische stad Karuizawa, gelegen in de prefectuur Nagano aan de voet van de berg Asama, een zeldzame uitzondering. Op deze locatie werkt de Picchio-organisatie sinds de jaren negentig aan het bevorderen van bloedeloos samenleven. Teamleider Hiroo Tamatani, zoöloog Amelia Hiorns en onderzoeker Junta Imura reageren op berichten waarbij gebruik wordt gemaakt van Karelische berenhonden zoals de Elf-hond, getraind om dieren bang te maken en af te weren. In complexere gevallen verdooft het team de beren om ze naar diepere bosrijke gebieden te verplaatsen. Hoewel het team in 2026 op meer dan 130 waarnemingen heeft gereageerd en 19 beren heeft gevangen, heeft Karuizawa sinds 2015 geen enkele aanval op mensen meer gehad, wat de effectiviteit van preventie ter plaatse aantoont.
