Na een fout kun je op veel manieren reageren. Er zijn mensen die proberen duidelijkheid te scheppen, mensen die wekenlang piekeren en mensen die simpelweg stoppen met zoeken naar de ander. In een kleine klinische studie werden de kenmerken van antagonistisch narcisme vooral in verband gebracht met deze laatste reactie: meer vermijding, minder welwillendheid en een lagere bereidheid om te vergeven. Wraak, degene die je je had voorgesteld en misschien rustig had voorbereid, leek minder duidelijk.
De studie, gepubliceerd in Journal of Behavior Therapy en experimentele psychiatriewaarbij 102 volwassen vrouwen betrokken waren, gevolgd in een Duitse psychosomatische kliniek. De onderzoekers gebruikten vragenlijsten en computertests om te begrijpen of bepaalde antagonistische eigenschappen verband hielden met hoe de deelnemers op beledigingen reageerden. Het werk meet tendensen: het laat je niet toe diagnoses te verspreiden onder familieleden, partners en exen na een bijzonder onaangename discussie.
De naam is moeilijker dan de verklaring. Met antagonistisch narcisme duiden psychologen op een reeks kenmerken die verband houden met vijandigheid, het gevoel recht te hebben op een speciale behandeling, de neiging om anderen te devalueren of uit te buiten, en defensieve reacties wanneer iemands imago in twijfel wordt getrokken. Deze eigenschappen kunnen met verschillende intensiteiten aanwezig zijn. Een testuitslag alleen staat niet gelijk aan een narcistische persoonlijkheidsstoornis.
Wanneer wrok de vorm aanneemt van afstand
Om vergeving te bestuderen, hebben onderzoekers reacties gescheiden die we in het leven vaak in dezelfde ketel gooien. Het is één ding om wraak te willen nemen. Een andere is het vermijden van degenen die ons pijn hebben gedaan. Weer een ander is in staat een zekere welwillendheid jegens hem te behouden.
Deelnemers met sterkere automatische associaties tussen zichzelf en antagonistische eigenschappen vertoonden een grotere vermijding, minder welwillendheid en een lagere bereidheid om te vergeven. Het verband bleef zichtbaar, zelfs nadat ze hadden nagedacht over wat ze bewust in de vragenlijsten hadden aangegeven. De twee instrumenten leken daarom verschillende delen van dezelfde reactie vast te leggen.
Met wraak gebeurde er iets anders. De antagonistische eigenschappen die in de vragenlijsten werden vermeld, gingen gepaard met een grotere wraakzuchtige motivatie. De test op automatische associaties leverde, nadat deze reacties waren overwogen, geen even solide resultaat op.
De auteurs stellen een mogelijke verklaring voor. Afstand nemen of niet langer vriendelijk naar de ander kijken, kan een snelle reactie zijn. Voor een geplande wraak zijn andere stappen nodig: erover nadenken, een strategie opbouwen en besluiten deze in de praktijk te brengen. Het is een lezing van de resultaten, geen bewijs dat de geest altijd dit pad volgt.
Een stopwatch
Het minder directe deel van het onderzoek betreft de Impliciete associatietestafgekort tot IAT. Woorden die tot verschillende categorieën behoren, verschijnen op het scherm en de persoon moet ze classificeren door op enkele toetsen te drukken. Als twee categorieën sneller overeenkomen, registreert de test een meer toegankelijke en automatische associatie daartussen.
In de vragenlijsten hebben we tijd om na te denken, onszelf te corrigeren en het antwoord te kiezen dat volgens ons het meest geschikt is. Bij snelheidstests wordt deze ruimte kleiner. Onderzoekers gebruiken ze ook omdat kenmerken als vijandigheid, uitbuiting van anderen en superioriteitsgevoel zelden voorkomen in de lijst van kwaliteiten waar we graag over praten.
De IAT blijft echter een chronometer, geen röntgenfoto van de geest. Het onthult geen geheime bedoelingen, vertelt niet wat er tijdens een relatie is gebeurd en voorspelt niet met zekerheid hoe iemand zal handelen. Het kan vragenlijsten begeleiden en informatie toevoegen; alleen al laat bijna het hele verhaal weg. Dezelfde auteurs presenteren indirecte metingen als een integratie van traditionele beoordelingen.
Vergeven betekent niet dat je de deur weer openzet
Hier moeten we een misverstand uit de weg ruimen. In het onderzoek is vergeving een reeks scores afgeleid van vragenlijsten en reactietijden. In het leven is het een veel lastiger woord.
Vergeving kan betekenen dat je niet langer al je gedachten door iets verkeerds laat bezetten, terwijl je toch afstand houdt. Een persoon kan een relatie beëindigen om zichzelf te beschermen zonder bepaalde narcistische eigenschappen te bezitten. Het kan ook zijn dat ze dicht bij iemand blijft en boosheid blijft koesteren. Het onderzoek stelt niet vast wie moet vergeven, wie zich moet verzoenen of wanneer een deur gesloten moet blijven.
De onderzoekers constateerden ook geen argumenten, excuses, scheidingen of toenaderingen. In slechts één fase van het onderzoek verzamelden ze reacties en reactietijden. Ze kunnen daarom niet zeggen dat antagonistisch narcisme moeilijkheden bij het vergeven veroorzaakt. Ze kunnen alleen aantonen dat de twee dingen in dat monster samen voorkomen.
Honderdtwee patiënten vertellen het ons niet allemaal
De steekproef was klein, geheel vrouwelijk, en afkomstig uit een psychosomatische kliniek. De bevindingen kunnen niet automatisch worden uitgebreid tot mannen, alle vrouwen of de algemene bevolking. We zullen onderzoeken nodig hebben met meer diverse mensen en deze in de loop van de tijd observeren, waarbij we de tests mogelijk kunnen vergelijken met wat er werkelijk gebeurt in hun relaties.
Ook ontbreken het soort misdrijf, de ernst ervan en de geschiedenis die wordt gedeeld met de dader. Een avond genegeerd worden, verraad ervaren of een schadelijke relatie verlaten zijn geen inwisselbare ervaringen, zelfs niet als een vragenlijst ze in dezelfde kolom probeert te plaatsen.
Het resultaat is voorlopig dat bij deze groep patiënten het impliciete antagonisme vooral tot uiting kwam in het gebaar van weggaan en het wegnemen van welwillendheid, veeleer dan in het voorbereiden van wraak. De test meet een paar milliseconden. Wat er eerder was gebeurd en of die deur het echt verdiende om heropend te worden, werd buiten beschouwing gelaten.
