Op ruim 5.000 meter boven zeeniveau, waar de wind je ademhaling belemmert en het zuurstofgehalte ongeveer de helft bedraagt van het zeeniveau, heeft een team van Duitse en Turkse onderzoekers een ongekende prestatie geleverd: voor het eerst de ijskap van de berg Ararat, de hoogste top van Turkije, verkennen.
Een plek waar, in de christelijke traditie, de ark van Noach stopte na de zondvloed en die tot nu toe vrijwel onontgonnen is gebleven door de wetenschap. Toch zou het een uniek archief kunnen bevatten van de geschiedenis van het klimaat en de oude beschavingen van het Nabije Oosten. De tijd dringt echter.
De opwarming van de aarde zorgt er in feite voor dat de Ararat-gletsjer zich snel terugtrekt en met elke steeds warmer wordende zomer bestaat het risico dat waardevolle informatie verloren gaat die geen enkele andere bron kan bewaren. Daarom werkte de onderzoeksgroep in de maand juli twee weken lang op het ijs met een nauwkeurig doel: het beste punt identificeren waar tijdens een toekomstige expeditie het boren van de eerste gletsjerkern ooit op de berg Ararat kon worden uitgevoerd.
Een natuurlijk archief dat duizenden jaren vertelt
Om te ‘lezen’ wat er onder de oppervlakte ligt, gebruikten de geleerden een combinatie van grondradar (Radio-echo klinkt) en actief seismisch onderzoek, technieken waarmee de dikte van het ijs kan worden gemeten en de morfologie van het gesteente kan worden gereconstrueerd.
Ondanks de intense kou en harde wind zijn we erin geslaagd alle benodigde gegevens te verzamelen, vertelt Coen Hofstede van het Alfred Wegener Instituut, die het onderzoek uitvoerde. Met de verkregen informatie kunnen we nu het ideale punt identificeren om een lange, ononderbroken ijskern te extraheren. Als de operatie succesvol is, zal dit de eerste zijn die Ararat ooit heeft verkregen.
@Alfred Wegener Instituut / Coen Hofstede
Misschien wel het meest fascinerende aspect van het onderzoek betreft de link tussen archeologie en glaciologie. In tegenstelling tot traditionele opgravingen, waarbij vondsten uit de ondergrond worden teruggevoerd, behoudt ijs een continue chronologie, jaar na jaar gelaagd.
Er gaat een compleet nieuwe bron open voor de archeologie – legt Achim Lichtenberger, projectcoördinator van de Universiteit van Münster, uit. Elke laag kan sporen bevatten van menselijke activiteiten die zich in de loop van millennia hebben verzameld.
Kleine deeltjes die de samenstelling van de atmosfeer uit het verleden, het transport van woestijnstof, de effecten van oude vulkaanuitbarstingen en de klimatologische variaties die de geschiedenis van de regio hebben gemarkeerd, kunnen beschrijven, zouden binnen de ijskap bewaard kunnen blijven.
De onderzoekers hopen dus reeds bekende klimatologische gebeurtenissen, zoals het Romeinse klimaatoptimum of de kleine ijstijd uit de late oudheid, te reconstrueren, en hun effecten te observeren in een gebied dat nog nooit eerder door middel van ijskernen is bestudeerd.
@Alfred Wegener Instituut / Coen Hofstede
De berg Ararat heeft een buitengewone geografische ligging: hij verrijst op het kruispunt tussen Anatolië, Mesopotamië en de Kaukasus, een van de bakermatten van de menselijke beschaving.
Hoewel soortgelijke onderzoeken voornamelijk in de Alpen zijn uitgevoerd, blijft het Nabije Oosten tot nu toe een enorme leemte in het paleoklimaatonderzoek.
Volgens Ünsal Yalçın van de Universiteit van Isparta zou hier uniek bewijs van vroege menselijke activiteiten naar voren kunnen komen:
Als we geluk hebben, vinden we in het ijs niet alleen klimaatgegevens, maar ook kleine metaaldeeltjes uit oude smeltovens of overblijfselen van vroege op debbio gebaseerde landbouwpraktijken.
Op deze manier zou de Ararat-gletsjer een echt natuurlijk geheugen van de hele regio kunnen worden, dat de evolutie van het klimaat en de samenlevingen vertelt die duizenden jaren geleden aanleiding gaven tot de landbouw, de metallurgie en enkele van de eerste grote beschavingen in de geschiedenis.
Een kwetsbare herinnering echter. Omdat het ijs dat het bewaakt, snel smelt en, als het niet op tijd wordt onderzocht, het een kostbaar deel van het verleden van de aarde en de mensheid voor altijd zou kunnen uitwissen.
