De Eolische archipel, juweel van de Middellandse Zee, blijft zijn diepste geheimen onthullen. Een recente wetenschappelijke expeditie kondigde een ontdekking aan van buitengewoon belang voor de kust van Panarea: de identificatie van een enorme onderwaterkrater en nieuwe bronnen van hydrothermale oorsprong. Deze onthulling vergroot niet alleen onze kennis van het dynamische eolische vulkanische systeem, maar opent ook fascinerende nieuwe perspectieven voor onderzoek, monitoring en studie van ecosystemen in de afgrond, cruciaal voor het begrijpen van de veerkracht van het leven onder extreme omstandigheden.
Een venster op het vulkanische hart van Panarea
De ontdekking, het resultaat van nauwgezet werk uitgevoerd door het Nationaal Instituut voor Geofysica en Vulkanologie (INGV) in samenwerking met het Anton Dohrn Zoölogisch Station (SZN), in het bijzonder het Sicilië Maritiem Centrum en het Calabria Maritiem Centrum – CRIMAC, onthulde een krater van ongeveer 100 x 60 meter en talrijke hydrothermale ventilatieopeningen. Deze bouwwerken bevinden zich ongeveer anderhalve kilometer van het eiland Panarea, op een diepte tussen 60 en 80 meter. Het onderzoek is gestart met het analyseren van gegevens verkregen in het kader van het IDMAR-project (Multidisciplinaire Infrastructuur Gedistribueerd over de Zee), gefinancierd door het OP FESR 2014-2020. De Multibeam-onderzoeken, gecoördineerd door Manfredi Longo van de INGV van Palermo, maakten het mogelijk om complexe morfologieën in kaart te brengen, die vervolgens werden geïnterpreteerd als potentiële routes voor de opstijging van hydrothermische vloeistoffen. De bevestiging kwam in juli 2026 met een direct onderzoek met behulp van een ROV (Remotely Operated Underwater Vehicle), waaruit intense ontgassingsactiviteit in de krater en een hoge gasuitstoot uit de nieuwe ventilatieopeningen bleek.
De ontdekking van dit nieuwe gebied, gekenmerkt door intense activiteit ten noordoosten van het eiland Panarea, duidt op de noodzaak om de uitbreiding van het tot nu toe bekende onderzeese hydrothermische systeem te heroverwegen. Dit resultaat brengt nieuwe uitdagingen met zich mee in de studie van de dynamiek en energie van het systeem en, meer in het algemeen, de staat van activiteit van het vulkanische complex Panarea en de impact ervan op het omringende ecosysteem, waardoor nieuwe perspectieven worden geopend voor vulkanisch onderzoek en monitoringactiviteiten die nuttig zijn voor het bijwerken van gevaarscenario’s.
aldus de onderzoekers Antonino Torre, Agostino Semperbello en Alessandro Gattuso, onderzoekscoördinator en hoofd van het operationele hoofdkantoor van INGV in Milazzo.
Diepe ecosystemen: leven waarin alles onmogelijk lijkt
Emissies van de bodem en wanden van de krater
De ROV-beelden waren niet alleen getuige van geologische activiteit, maar boden ook een nieuwe kijk op diepzee-ecosystemen. In de schoorsteengebieden, gekenmerkt door minder hydrothermische activiteit, werd er één waargenomen rijke benthische gemeenschapgedomineerd door groene macroalgen van de Udoteaceae-familie en kolonies van de gorgonen Eunicella singularis, een omgeving die doet denken aan het nabijgelegen “Smoking Land” -gebied dat in 2015 werd ontdekt. Integendeel, in de krater, waar de ontgassing veel intenser is, is de zeebodem bijna volledig bedekt door uitgebreide bacteriematten die verband houden met hydrothermische emissies, met een vrijwel totale afwezigheid van macroalgen en sessiele organismen. Dit duidelijke verschil suggereert een significante invloed van de hydrothermische activiteitsgradiënt op de verspreiding van biologische gemeenschappen.
De ontdekking van dit gebied opent nieuwe scenario’s die ons informatie kunnen geven over de biodiversiteit van deze complexe ecosystemen die, gezien hun omvang, natuurlijke laboratoria vertegenwoordigen voor het bestuderen van de klimaatverandering en de aanpassingen van organismen. De synergie tussen vulkanologische en biologische en ecologische expertise maakt een volledige interpretatie van de energetische complexiteit van het systeem mogelijk.
legt Teresa Romeo uit, directeur van het Anton Dohrn Zoölogisch Station Sicilië-Calabrië.
Toekomstperspectieven voor een te beschermen zee
Deze ontdekking is niet alleen een wetenschappelijke prestatie, maar een startpunt voor toekomstige onderzoekscampagnes. Vanuit geologisch-structureel oogpunt ligt het nieuwe gebied langs een bekende tektonische richting (noordoost/zuidwest) die Panarea met Basiluzzo verbindt, wat bevestigt hoe deze structuur een voorkeursroute is voor hydrothermische circulatie en de opkomst van diepe gassen. Antonio Paonita, directeur van de afdeling Palermo van de INGV, onderstreepte hoe dit bewijsmateriaal de vrucht is van een lange traditie van onderzoek en ontwikkeling van innovatieve technologieën voor het monitoren en modelleren van diepgaande processen.
Het begrijpen van deze complexe hydrothermale systemen is niet alleen van cruciaal belang om scenario’s voor vulkanische gevaren te actualiseren, maar ook om de buitengewone biodiversiteit van diepzee-ecosystemen te beschermen. De synergie tussen geologie en biologie, die door dit onderzoek wordt benadrukt, zal ons in staat stellen risico’s beter te evalueren en toekomstscenario’s te simuleren, wat waardevolle hulpmiddelen biedt voor de bescherming van ons natuurlijk erfgoed. De bescherming van deze unieke habitats is een prioriteit voor GreenMe en de hele wetenschappelijke en ecologische gemeenschap.
