De mogelijke ‘super’ El Niño in de cyclus 2026-2027 zou een mondiale schok in de voedselprijzen kunnen veroorzaken die tot 2028 voelbaar zal zijn. Kortom, volgens economen en experts zou het klimaat, in een wereld die al wordt doorkruist door geopolitieke spanningen, oorlogen en stijgingen van de energieprijzen, een nieuw niveau van druk kunnen toevoegen aan een voedselsysteem dat steeds meer scheuren vertoont. En hier eindigt het niet.
El Niño is een natuurlijk klimaatverschijnsel dat ontstaat wanneer het oppervlaktewater van de centrale en oostelijke Stille Oceaan boven normaal opwarmt als gevolg van veranderingen in stroming en wind. Een stijging van de zeetemperatuur die het klimaat van hele regio’s van de planeet beïnvloedt en die in sommige gebieden droogte en in andere gebieden tot stortregens kan leiden, waardoor de landbouwcycli veranderen en de fundamentele productie onder druk komt te staan.
Maar vandaag de dag verandert de context voortdurend en wetenschappers waarschuwen: de vorming van El Niño in de Stille Oceaan zou de krachtigste van de afgelopen 150 jaar kunnen worden. Gecombineerd met de opwarming van de aarde zou dit de gemiddelde temperatuur op aarde in 2027 naar ongekende hoogten kunnen doen stijgen, wat zou kunnen leiden tot hittegolven, droogtes en extreme stormen over de hele wereld.
Volgens een studie gepubliceerd in Natuur en NOAA-experts bestaat er een reëel risico dat de mondiale temperaturen het pre-industriële gemiddelde met 1,7°C zullen overschrijden, en daarmee de kritische drempel van de Overeenkomst van Parijs zullen naderen. De gebeurtenis kan tot april 2027 duren en verwoestende gevolgen hebben voor ecosystemen, koraalriffen en landbouwproductie, met mogelijke enorme economische verliezen tot gevolg.
Een “Godzilla El Niño” onderweg?
De El Niño-episodes van 1982-83, 1997-98, 2015-2016 en 2023-24 behoorden tot de sterkste ooit waargenomen. Volgens deskundigen zou de voorspelde cyclus voor 2026-2027 echter zelfs nog sterker kunnen zijn, zozeer zelfs dat deze informeel zou kunnen worden gedefinieerd als een ‘super El Niño’ of een ‘Godzilla El Niño’.
Daar Nationale Oceanische en Atmosferische Administratie (NOAA) gaf aan dat de opwarmingsomstandigheden in de Stille Oceaan toenemen en dat er een kans van 63% bestaat dat de temperatuur van het zeeoppervlak tegen het einde van het jaar meer dan 2°C boven het gemiddelde zal liggen. Als dit scenario werkelijkheid zou worden, zou het risico bestaan van een nieuwe golf van extreme gebeurtenissen: hittegolven, droogtes, overstromingen en heviger stormen.
@NOAA
Analisten spreken van een mogelijke ‘perfect storm’: enerzijds de gevolgen van de geopolitieke spanningen en de oorlog in Iran, die er al toe hebben bijgedragen dat sommige voedsel- en energieprijzen zijn gestegen. Aan de andere kant een steeds onstabieler klimaat, dat problemen kan veroorzaken voor gewassen en transport.
Het woord klimaatflatie (The Guardian schrijft dit en rapporteert een notitie van UniCredit-analisten) beschrijft precies dit fenomeen: wanneer de klimaatcrisis ook een economische crisis wordt, waardoor de productiekosten en dus de uiteindelijke prijzen stijgen.
Hoeveel zou de prijs van voedsel kunnen stijgen?
Zoals The Guardian meldt, zou een bijzonder intense El Niño volgens analisten van Goldman Sachs een stijging van 15,8% van de mondiale voedselgrondstofprijzen kunnen veroorzaken.
De impact zou niet onmiddellijk zijn, omdat de landbouwsector de natuurlijke tijden volgt: zaaien, groeien en oogsten vinden op verschillende tijdstippen plaats, afhankelijk van de gewassen en geografische gebieden. Juist om deze reden zouden de volledige effecten pas in de tweede helft van 2028 tot uiting kunnen komen. En ook de Europese consumenten zouden getroffen kunnen worden, met een mogelijke stijging van de voedselprijzen in de eurozone.
Parmigiano Reggiano en vissen in de Po-delta
De steeds hogere temperaturen zetten een aantal van de uitmuntende landbouwproducten van Italië onder druk. Volgens wat het Reuters-bureau heeft gerapporteerd, vormt de recordhitte een nieuwe bedreiging voor de toeleveringsketen van Parmigiano Reggiano, met gevolgen die zowel de boerderijen als de conserveringsfase van het product betreffen.
Koeien hebben last van hittegolven: bij hoge temperaturen bewegen ze minder, liggen ze meer, eten ze minder en kunnen ze tot 10% minder melk produceren. Droogte draagt er ook toe bij dat de situatie erger wordt: zonder regelmatige regenval neemt de beschikbaarheid van gras en hooi, essentieel voor het voederen van de dieren die bestemd zijn voor de productie van de beroemde kaas, af.
Om de thermische belasting op boerderijen te verminderen, worden steeds vaker ventilatoren en watervernevelingssystemen gebruikt, oplossingen die echter het energieverbruik en de productiekosten verhogen. Zelfs de pakhuizen waar de Parmigiano Reggiano-kazen rijpen, hebben meer energie nodig om de juiste temperatuur- en vochtigheidsomstandigheden te handhaven. Als perioden van extreme hitte frequenter en intenser zouden worden, bestaat het risico uit een verdere stijging van de kosten in de hele toeleveringsketen.
De effecten van de abnormale temperaturen zijn ook voelbaar in de aquatische ecosystemen van de Po-delta, tussen de provincies Rovigo en Ferrara, waar alarm is geslagen vanwege de dood van weekdieren als gevolg van de oververhitting van het water.
In kust- en lagunegebieden heeft de watertemperatuur 32 graden bereikt, waardoor de beschikbare hoeveelheid zuurstof afneemt en voor veel soorten moeilijke omstandigheden ontstaan. In de Sacca di Scardovari, in de provincie Rovigo, rapporteert de Consorzio Coöperatie Pescatori del Polesine zware verliezen voor de mosselproductie en uit zij ook haar bezorgdheid over de oesters, die beter bestand zijn tegen de gevolgen van de hitte, maar nog steeds worden blootgesteld.
De situatie is ook kritiek in Sacca di Goro, in het gebied van Ferrara, waar hoge temperaturen en een slechte wateruitwisseling de lagune in een soort natuurlijke ‘pot’ hebben veranderd, waardoor vooral de mosselkwekerijen gevaar lopen. Om het beeld nog ingewikkelder te maken vond er een bijzonder intense algenbloei plaats, een fenomeen dat al zeker 10 tot 15 jaar niet meer op deze schaal was waargenomen. Exploitanten worden gedwongen de algen te verwijderen om de oogst- en landbouwactiviteiten voort te zetten. Bovendien kunnen barrières tegen blauwe krab de wateromzet in lagunegebieden verder verminderen.
Volgens schattingen veroorzaakt de klimaatcrisis een directe schade aan de Italiaanse professionele visserij van ongeveer 200 miljoen euro per jaar, met bijzonder zware gevolgen voor de schelpdierkwekerij.
Dit alles is slechts een verder teken van hoe stijgende temperaturen en extreme klimaatgebeurtenissen de productie, ecosystemen en voedselvoorzieningsketens al diepgaand veranderen.
