Het Engelse land geeft zo nu en dan Rome terug zonder al te veel lawaai te maken. Een veld nabij Ilminster, Somerset, een gebied in het zuidwesten van Engeland dat tegenwoordig erg ver verwijderd lijkt van de keizerlijke knikkers, heeft een ogenschijnlijk klein voorwerp opgegraven: een Romeinse gouden ring, die ongeveer 1700 jaar lang begraven lag samen met een groep munten, lood en keramiek.
Het werd in 2018 gevonden door Kevin Minto, een zoeker met een metaaldetector, tijdens een doorzoeking die was goedgekeurd door de eigenaar van het land. Aanvankelijk leek het signaal een munt te beloven, misschien een speld. Toen verscheen er een duidelijkere vorm uit de aarde, te zwaar om een simpele veldverrassing te zijn. Het juweel staat nu bekend als de Ilminster Ring en werd verworven door de South West Heritage Trust, de instantie die ook het Museum van Somerset beheert.
Het detail dat archeologen tegenhoudt is het gewicht: 48 gram. Voor een Romeinse ring is dat veel. Bijna een pond goud geconcentreerd in een handzaam object, met een uitgebreide zetting en een gegraveerde edelsteen. We staan ver af van het idee van de bescheiden, versleten vondst die bij toeval naar voren kwam als een stukje van het dagelijks leven. Hier hebben we het over een luxe juweel, waarschijnlijk eigendom van een rijk persoon, gewend om zich te verplaatsen in een omgeving waar prestige ook aan de vingers te zien was.
De godin op de strijdwagen
In het midden van de ring bevindt zich een nicolo-edelsteen, een verscheidenheid aan onyx gelaagd met donkerblauwe en lichtgrijze tinten. De godin Victoria, de Romeinse personificatie van de triomf, is in de steen gegraveerd, afgebeeld met vleugels terwijl ze een strijdwagen bestuurt die wordt getrokken door twee paarden. In de ene hand houdt hij de teugels vast, in de andere de zweep. Het tafereel is klein, samengedrukt in de ruimte van een steen, maar zegt toch veel.
Victoria was een krachtig beeld in de Romeinse wereld. Het verscheen op munten, in reliëfs, in persoonlijke voorwerpen, vooral als het diende om succes, autoriteit en militaire macht te herinneren. In een provincie als Groot-Brittannië, aan de noordelijke rand van het rijk, betekende het dragen van een soortgelijk symbool aan je vinger dat je binnen een zeer precieze taal moest bewegen. Alleen de rijkdom sprak al. De gegraveerde godin voegde de rest toe.
Het interessante is dat de ring twee verschillende registers bij elkaar houdt. Het juweeltje is verfijnd, maar de scène blijft bijna droog. Goud daarentegen weegt en mag gezien worden. Dit contrast maakt het stuk nog bijzonderder: een zorgvuldig gegraveerde steen in een setting die ruimte lijkt in te nemen. Het resultaat is een object dat niet erg compatibel is met afgeleid dagelijks gebruik. Het is gemakkelijker om je dit voor te stellen bij belangrijke gelegenheden, misschien ceremonieel, misschien gekoppeld aan een publieke, militaire of administratieve functie. De naam van de eigenaar is verloren gegaan. Zijn status bleef echter gebonden aan goud.
Een slecht verborgen schat
De ring was gekoppeld aan een schat van 297 Romeinse munten. Dit detail verandert de geschiedenis. Een ring die in de grond valt, kan vertellen over een verlies, een slechte dag, een afgeleid gebaar. Een ring die samen met honderden munten ondergronds is beland, vertelt een ander tafereel: iemand verborg kostbare voorwerpen met de bedoeling ze terug te vinden.
De datering dateert van rond 297 na Christus, onmiddellijk na ingewikkelde jaren voor het Romeinse Groot-Brittannië. Tussen 286 en 296 maakte het eiland een fase van sterke politieke instabiliteit door. Carausius, een Romeinse commandant, nam de controle over Groot-Brittannië over en bouwde een macht op die los stond van Rome; na hem kwam Alletto, daarna de keizerlijke herovering. Een opeenvolging van staatsgrepen, commandowisselingen, militaire spanningen. Genoeg om een rijk persoon ervan te overtuigen goud en munten te nemen en ze in de grond te steken, wachtend op rustigere tijden.
Die terugkeer kwam blijkbaar nooit. En dit is het meest concrete punt van het verhaal: de vondst vertelt niet alleen over Romeinse luxe in Engeland, maar ook over angst. Iemand had genoeg te verliezen en genoeg urgentie om het te verbergen. De oude geschiedenis gaat vaak zo voorbij, van een praktisch gebaar dat vervolgens archeologie wordt. Een gat, een haastig afgedekt object, een eigenaar die van het toneel verdwijnt. Zeventien eeuwen later arriveert er een metaaldetector.
Rome ver van Rome
Voor ons Italianen brengt het woord ‘Romeins’ ons meteen ergens anders heen: forums, aquaducten, consulaire wegen, villa’s, kuuroorden, mozaïeken. In Engeland heeft de discussie een ander klimaat. Groot-Brittannië was een verre, veroverde, gemilitariseerde provincie, doorkruist door nu geromaniseerde steden, handel, garnizoenen en lokale families. Het was niet het centrum van het rijk, maar het was ook geen stille periferie.
Een ring als deze dient er juist toe om het te simpele beeld van de verre provincie te vervuilen. Luxe voorwerpen, kostbare materialen, keizerlijke symbolen en mensen die ze konden betalen, circuleerden in Roman Somerset. Het valt nog te bezien of het juweel in Groot-Brittannië werd geproduceerd of van het continent werd geïmporteerd. Het antwoord zou je meer vertellen over het niveau van lokaal vakmanschap, handelsroutes en hoe rijk het leven was voor de elite in dit deel van het rijk.
De South West Heritage Trust heeft £ 78.010 ingezameld om de ring en de schat te verwerven, dankzij de steun van museumtrusts, instellingen en lokale donoren. Na conserveringswerkzaamheden zal de Ilminster Ring worden opgenomen in de Romeinse collecties van het Museum van Somerset, Taunton. Eerst gaat het ook langs basisscholen in de omgeving, waar een voorwerp ter grootte van een vinger kinderen een verhaal kan vertellen over rijken, rijkdom, angst en losse aarde.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
