Er is sprake van een stille pandemie die niet dagelijks het laatste nieuws oplevert en de publieke opinie niet mobiliseert, maar die net zoveel – en meer – doodt dan Covid. Het is die van antibioticaresistentie. De ernst van dit probleem werd benadrukt door Matteo Bassetti, hoogleraar Infectieziekten aan de Universiteit van Genua, die in Bologna sprak op de tweede editie van de San.ita-conferentie gepromoot door Copma, waar ook het innovatieve PCHS-probiotische ontsmettingssysteem werd besproken.
De cijfers zijn indrukwekkend: vandaag de dag sterven er jaarlijks ongeveer 5 miljoen mensen in de wereld aan infecties veroorzaakt door resistente bacteriën. Alsof we elk jaar een nieuwe pandemie meemaken.
Italië behoort tot de slechtste van Europa
Het Italiaanse beeld is allesbehalve geruststellend. In Europa zijn er ongeveer 700 duizend besmettingen door resistente bacteriën en 33 duizend sterfgevallen in ziekenhuizen, waarvan een derde Italiaans. Hoewel Italië geen derde van de Europese bevolking vertegenwoordigt, draagt Italië wel bij aan een derde van de sterfgevallen op het continent. Als we kijken naar de sterfgevallen als gevolg van resistente bacteriën in alle omgevingen – niet alleen in ziekenhuizen – registreert ons land ongeveer 50.000 sterfgevallen per jaar, cijfers die vergelijkbaar zijn met die van Covid in de slechtste jaren.
2050: het enge scenario
Als er niets wordt gedaan, zijn de vooruitzichten dramatisch. Volgens schattingen zullen in 2050 bijna 40 miljoen mensen sterven aan infecties veroorzaakt door resistente bacteriën, die de belangrijkste doodsoorzaak ter wereld zullen worden en kanker zullen overtreffen. De paradox is verontrustend: het zal mogelijk zijn om steeds complexere tumoren te genezen, maar patiënten zullen sterven aan infecties die niet langer te behandelen zullen zijn.
Hoe zijn we op dit punt gekomen? Bij de diagnose is iedereen betrokken: artsen, het gezondheidszorgsysteem en burgers. De afgelopen twintig jaar is het mondiale gebruik van antibiotica met bijna 50% toegenomen. Het wordt te veel en slecht gebruikt, niet alleen door artsen en dierenartsen, maar ook door gewone mensen die ervan overtuigd zijn dat ze ze vrijelijk kunnen gebruiken. Het resultaat is een ommekeer van bijna een eeuw: de sterfte door infecties door resistente bacteriën is verdubbeld, waardoor we terug zijn op een niveau dat vergelijkbaar is met dat van vóór de antibiotica.
Ziekenhuizen: waar het probleem ontstaat en zich verergert
Een cruciaal deel van het fenomeen speelt zich af binnen zorginstellingen. In Europa lopen jaarlijks ruim 4 miljoen patiënten gezondheidszorggerelateerde infecties op, en minstens 20% hiervan is te voorkomen. De belangrijkste oorzaken zijn onder meer het overmatig of onjuist gebruik van medische hulpmiddelen, een slechte preventiecultuur, onvoldoende ontsmetting en onvoldoende handhygiëne. Overdracht vindt voornamelijk plaats via besmette oppervlakken en operators die de hygiëneprotocollen niet respecteren.
Sanering en weerstand: de rol van de PCHS
Het voorkomen van infecties blijft het krachtigste instrument dat beschikbaar is. En dit impliceert ook dat we de ontsmetting opnieuw moeten bekijken: desinfecteren is niet voldoende, het moet gebeuren met respect voor het microbiële evenwicht. Het is op dit punt dat het door Copma gepromoot PCHS-systeem in het spel komt, gebaseerd op probiotische micro-organismen die in staat zijn pathogene bacteriën te elimineren en tegelijkertijd de nuttige bacteriën te beschermen en het evenwicht van de microbiota in het milieu te respecteren, met een drastische vermindering van de antibioticaresistentie.
Een ontsmettingssysteem dat weerstandsmechanismen vermindert, is een concreet resultaat. Dit wordt bevestigd door de onderzoeken uitgevoerd door Elisabetta Caselli, universitair hoofddocent klinische microbiologie aan de Universiteit van Ferrara, en door de toenmalige president van het Istituto Superiore di Sanità Silvio Brusaferro. Onderzoek heeft een significante vermindering van de microbiële belasting en antibioticaresistentiegenen aangetoond in omgevingen die zijn behandeld met probiotische ontsmetting. Caselli’s groep bestudeert al jaren het microbioom van ziekenhuizen en heeft aangetoond hoe PCHS niet alleen in staat is ziekteverwekkers te verminderen, maar ook het microbiële ecosysteem van oppervlakken stabiel te remoduleren, waardoor de aanwezigheid van resistente stammen wordt beperkt. Een feit dat rechtstreeks verband houdt met een ander centraal punt van zorg: conventionele desinfectiemiddelen en ontsmettingsmiddelen dragen ook bij aan de toename van bacteriële resistentie.
De uiteindelijke boodschap is duidelijk: technologie is niet genoeg, we hebben een mentaliteitsverandering nodig. Antibioticaresistentie is deels onvermijdelijk, maar de omvang ervan is vermijdbaar. Om dit te bereiken hebben we een geïntegreerde aanpak nodig waarin correct gebruik van antibiotica, diagnose, training en sanitaire voorzieningen samenwerken, omdat geïsoleerde interventies weinig nut hebben. Het is niet alleen een medisch probleem. Het is een systemisch en, onvermijdelijk, cultureel probleem.
