Jarenlang sprak dat stuk kust in de provincie Napels in Bacoli vooral over openbare restitutie: de negentiende-eeuwse villa met uitzicht op de zee, het park, het uit de Camorra gestolen bezit, het profiel van het Aragonese kasteel van Baia er net boven. Nu heeft de grond onder dat tafereel zijn stem teruggekregen. Binnen en voor Villa Ferretti, in via Lucullo, duiken de overblijfselen op van een grote Romeinse villa met uitzicht op de baai, een complex dat de hoofdinspecteur verwijst naar Publio Cornelius Dolabella, een figuur uit het keizersnedetijdperk en schoonzoon van Cicero.
De ontdekking heeft een gewicht dat verder gaat dan een blik. Hier waren de Romeinse bouwwerken al gedeeltelijk bekend, maar de valorisatiewerkzaamheden en onderzoeken van de afgelopen jaren hebben de site een veel leesbaarder profiel gegeven. De opus reticulatum-muren die in het park zijn geïdentificeerd, behoren tot een groot gebouw dat is gerangschikt op ten minste vijf overlappende terrassen, met een hoogteverschil van meer dan twintig meter. Het onderwateronderzoek voegde vervolgens nog een stuk toe, waardoor kamers, portieken en paviljoens naar de oppervlakte kwamen die verbonden waren met het nu onder water gelegen deel van het complex.
Terrassen, opus reticulatum muren en kamers die aflopen naar de zee
Het meest fascinerende punt ligt juist in de relatie tussen land en water. Het overgebleven bewijs schetst een monumentaal complex dat landschappelijk uitkijkt op de zee, in een stuk kust dat in de Romeinse tijd geavanceerder leek dan vandaag als gevolg van bradyseismische verschijnselen. De interpretatieve hypothese is die van een grote vrijetijdsvilla, waarvan een deel wellicht ook bestemd is voor productieve activiteiten. In Campi Flegrei, waar het landschap al eeuwenlang in beweging is en de grens tussen opkomend en ondergedompeld mobiel blijft, maakt deze continuïteit Villa Ferretti tot een zeldzaam geval. De Federico II Universiteit beschrijft het als een beslissend kustsegment voor het reconstrueren van de omgeving van de Romeinse villa en, meer in het algemeen, voor een beter begrip van de oude baai.
De naam Dolabella op deze foto blijft tegelijkertijd sterk en delicaat. De institutionele bronnen gebruiken iets andere formules: enerzijds spreken ze van een complex dat “toegeschreven” of “toe te schrijven” is aan P. Cornelio Dolabella, anderzijds handhaven ze een voorzichtigheidsmarge en in een universitaire tekst staat “misschien behoorde het toe”. Het is de serieuze manier waarop archeologie werkt als het beeld overtuigend is, maar niet gepantserd door een enkel en definitief bewijs. Het pad blijft historisch gezien zeer solide, aangezien het ons meeneemt naar de baai van de Romeinse elite, tussen maritieme villa’s, otium en architectuur gebouwd om de golf te overzien.
Overal spreekt de context voor zich. Villa Ferretti ligt aan de voet van het Aragonese kasteel, op de grens met het gebied van het verzonken archeologische park van Baia, in een van de dichtste gelaagdheidspunten van de Campi Flegrei. Het hoofdkantoor van het nieuwe Onderwaterarcheologiebureau van de Superintendence, dat hier in juli 2025 werd ingehuldigd, werd precies om deze reden gecreëerd: de locatie bevindt zich tegenover belangrijke onder water gelegen structuren en voor het eerst heeft de instelling een permanent hoofdkantoor geopend dat uitsluitend gewijd is aan het beheer van onderwatererfgoed.
Van geconfisqueerde eigendommen uit de Camorra tot een archeologisch park
Het civiele deel van het verhaal heeft dezelfde kracht als het archeologische deel. Villa Ferretti werd aan het einde van de negentiende eeuw gebouwd door reders van Genuese afkomst; in de jaren negentig werd het gekocht door Camorra-kringen en in 1997 geconfisqueerd. In 2003 ging het complex over naar de gemeente Bacoli, die er een openbaar park van maakte. Van daaruit begon een lange, soms langzame transformatie, die vandaag de dag wordt geconsolideerd met onderzoek, cultureel genieten en valorisatie van het landschap.
In maart 2022 verkocht de gemeente Villa Ferretti vervolgens voor 99 jaar gratis aan de Federico II Universiteit, die daar in hetzelfde jaar met academische activiteiten begon. Deze passage helpt om beter te begrijpen wat er nu gebeurt: de plek leeft niet langer als een eenvoudige panoramische container, maar als studieruimte, cultureel garnizoen en laboratorium over de relatie tussen kust, zeebodem en stedelijk geheugen.
De nieuwe archeologische wandeling die op 6 februari 2026 werd ingehuldigd, voegt concreetheid toe aan dit keerpunt. De ingrepen betroffen de veiligheid en het herstel van verschillende omgevingen, de identificatie van nieuwe ondergrondse ruimtes en de valorisatie van decoratieve elementen en vondsten. De route begeleidt de bezoekers naar de top van het laatste terras en probeert twee niveaus bij elkaar te houden die vaak afzonderlijk reizen: de lezing van het landschap en die van de ruïnes.
Dan is er het administratieve gedeelte, dat vaak grijs lijkt en veel zegt over de echte toekomst van de plaatsen. Een decreet van het Ministerie van Cultuur van 30 januari 2026 voorziet in 40.000 euro voor de opgraving en valorisatie van het archeologische gebied aan de kust van Villa Ferretti. Een paar weken later verschijnt het archeologische compendium van Villa Ferretti in een regionale ranglijst met een lening van 2 miljoen euro. Op politiek en symbolisch vlak presenteert de gemeente het project als het eerste gemeentelijke archeologische park in een bezit dat in beslag is genomen door de georganiseerde misdaad: een veeleisende formule, zeker, maar voldoende om mensen de ambitie te laten begrijpen van de bouwplaats die in Bacoli werd geopend.
Soms vindt een stad een artefact in haar handen. Ook hier vonden we een traject. Hierboven ziet u het recente verhaal van een bezit dat uit de Camorra is gestolen en is teruggegeven aan de gemeenschap. Beneden, en gedeeltelijk in de zee, bevindt zich een Romeinse Bacoli die langzaam weer zichtbaar wordt. De steen begon daar weer te praten.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
