Het eten van grote hoeveelheden ultrabewerkt voedsel – dat is al lang bekend – veroorzaakt veel schade aan onze gezondheid. Uit een recent onderzoek onder leiding vanErasmus Universitair Medisch Centrum Rotterdam (Nederland) geeft nu aan dat hun ijverige consumptie de mannelijke vruchtbaarheid vermindert en de ontwikkeling van embryo’s vertraagt.
Wat zijn ultrabewerkte voedingsmiddelen
Zoals de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties uitlegt, classificeert het NOVA-systeem alle voedingsmiddelen in vier groepen: een daarvan, die van ultrabewerkte voedingsmiddelen, bestaat uit snacks, drankjes, kant-en-klaarmaaltijden en vele andere soorten producten die hoofdzakelijk of geheel zijn samengesteld uit stoffen die uit voedingsmiddelen zijn geëxtraheerd of zijn afgeleid van voedselcomponenten.
Deze voedingsmiddelen worden geproduceerd met veel additieven, waaronder additieven die de sensorische eigenschappen van voedingsmiddelen of op voedsel gebaseerde culinaire bereidingen nabootsen of versterken, en het proces maakt ze over het algemeen erg handig (kant-en-klaar, bijna onvergankelijk) en zeer aantrekkelijk (hyper-smakelijk) voor consumenten, maar ook zeer winstgevend (goedkope ingrediënten, lange houdbaarheid) voor hun producenten.
Maar deze processen en ingrediënten zorgen ervoor dat ultrabewerkte voedingsmiddelen qua voedingswaarde onevenwichtig zijn en vatbaar voor overconsumptie, waardoor ze mogelijk alle drie andere NOVA-voedselgroepen kunnen vervangen, waarvan sommige aanzienlijk gezonder zijn en ten grondslag liggen aan al lang bestaande voedingspatronen, waaronder die waarvan bekend is dat ze een lang, gezond leven ondersteunen.
Deskundigen zeggen het al een tijdje: het gemak en de aantrekkelijkheid van ultrabewerkt voedsel, zoals gedefinieerd door NOVA, en hun agressieve marketing zijn enkele van de redenen waarom ze nu ongeveer of zelfs meer dan de helft van de totale voedselenergie voor hun rekening nemen die wordt geconsumeerd in hoge-inkomenslanden met minder gevestigde voedingspatronen gebaseerd op vers bereide maaltijden, zoals de Verenigde Staten van Amerika, het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland, en Australië.
Hun omzet in middeninkomenslanden, inclusief de landen waarvan de culturen op basis van vers bereide maaltijden tot nu toe hebben overleefd, groeit zeer snel, tot wel tien procent per jaar.
Hoe ultrabewerkt voedsel te herkennen
Zoals we lezen in het Franse tijdschrift 60 Millions de Consommateurs, moeten we, als we ultrabewerkte voedingsmiddelen gemakkelijk willen herkennen, op deze 5 details letten:
De schade die ultrabewerkt voedsel aan onze gezondheid veroorzaakt
De onderzoeken die ondubbelzinnig de gevaren van ultrabewerkt voedsel aantonen, worden niet langer gerekend tot de risico’s voor het cardiovasculaire systeem, die voor de stofwisseling en andere. Verder is in augustus 2025 onderzoek gedaan doorUniversiteit van Kopenhagen (Denemarken) had aangetoond dat hun consumptie kan leiden tot gewichtstoename, het veranderen van hormonen en zelfs het introduceren van stoffen die schadelijk zijn voor het sperma in het lichaam van mannen, met gevolgen voor de vruchtbaarheid.
Bovendien had een gecontroleerd voedingsonderzoek in augustus 2025 aangetoond dat de consumptie van ultrabewerkte voedingsmiddelen (UPF) de spermakwaliteit negatief beïnvloedt en de niveaus van circulerend follikelstimulerend hormoon (FSH) en testosteron verlaagt.
Maar er is meer: een werk uit 2023, eigenlijk een overzicht van eerder onderzoek, had ook een nogal verontrustend detail aan het licht gebracht: juist vanwege hun kenmerken hebben ultrabewerkte voedingsmiddelen de neiging verslaving te veroorzaken.
Volgens experts, die 281 onderzoeken uit 36 verschillende landen hebben geanalyseerd, kan de consumptie van ultrabewerkt voedsel bij sommige mensen leiden tot intense hunkering, ontwenningsverschijnselen en tot minder controle over de inname en het voortgezette gebruik ervan.
Het nieuwe onderzoek
Wetenschappers hebben nu gegevens geanalyseerd van 831 vrouwelijke en 651 mannelijke partners die deelnamen aan een prospectief bevolkingsonderzoek dat ouders volgde vanaf de preconceptieperiode tot en met de kindertijd van hun kinderen, het Generation R Study Next Program. Paren werden in de preconceptieperiode of tijdens de zwangerschap, tussen 2017 en 2021, bij het onderzoek betrokken.
In het bijzonder werd het dieet van de ouders geëvalueerd aan de hand van een vragenlijst die werd afgenomen in de vroege stadia van de zwangerschap, rond de twaalfde week, waarbij de verschillende voedingsmiddelen werden geclassificeerd als niet-UPF of UPF, waarbij UPF staat voor Ultra-eiwit-fruitdat wil zeggen ultra-eiwitvoedsel, en waarbij de UPF-inname wordt uitgedrukt als een percentage van de totale inname via de voeding in grammen per dag.
Alle vrouwen waren zwanger op het moment dat de vragenlijst werd ingevuld, en de gemiddelde (mediane) consumptie van UPF was respectievelijk 22% en 25% van de totale inname via de voeding van vrouwen en mannen.
Een vragenlijst leverde ook informatie op over de tijd die nodig was om zwanger te worden, de vruchtbaarheid (de waarschijnlijkheid om binnen een maand zwanger te worden) en subfertiliteit (een tijd tot conceptie gelijk aan of langer dan 12 maanden of het gebruik van geassisteerde voortplantingstechnieken).
De afstand tussen het hoofd en de billen van het embryo (vertex-coccyx lengte of CRL), wat een indicator is voor de grootte en ontwikkeling ervan, en het volume van de dooierzak werden gemeten via transvaginale echografie na zeven, negen en elf weken zwangerschap.
De resultaten
Embryonale groeitrajecten in het eerste trimester gebaseerd op de consumptie van ultrabewerkte voedingsmiddelen (UPF) door de moeder ©Human Reproduction
We hebben vastgesteld dat de consumptie van UPF bij vrouwen niet consistent gerelateerd was aan het risico op subfertiliteit en de tijd die nodig is voor de bevruchting – legt Celine Lin, eerste auteur van het werk uit – maar werd geassocieerd met een iets lagere embryonale groei en een iets lagere dooierzakvolume in de zevende week van de zwangerschap.
Hoewel deze verschillen in de vroege menselijke ontwikkeling klein zijn, blijven ze belangrijk vanuit het perspectief van onderzoek en populatieniveau, omdat ze voor het eerst aantonen dat UPF-consumptie niet alleen belangrijk is voor de gezondheid van de moeder, maar ook verband kan houden met de ontwikkeling van het nageslacht.
Bij mannen hebben we waargenomen dat een grotere consumptie van UPF verband hield met een groter risico op subfertiliteit en een langere tijd tot conceptie – vervolgt de wetenschapper – maar niet met vroege embryonale ontwikkeling.
En talloze onderzoeken geven aan hoe cruciaal de vroege stadia van de zwangerschap zijn: langzamere embryonale groei in het eerste trimester gaat gepaard met een verhoogd risico op ongunstige geboorteresultaten, waaronder vroeggeboorte (vóór 37 weken), een laag geboortegewicht en een verhoogd risico op hart- en vaatproblemen in de kindertijd. Een verminderde vorming van de dooierzak is echter notoir gecorreleerd met een verhoogd risico op spontane abortus en vroeggeboorte.
Wat moet er nog meer bewezen worden voordat ultrabewerkte voedingsmiddelen uit ons dieet verbannen worden?
Het werk is gepubliceerd op Menselijke voortplanting.
Bronnen: EurekAlert / Menselijke voortplanting
