Er zijn plaatsen waar het verhaal niet stil blijft staan in de boeken, maar onder de oppervlakte blijft bewegen, alsof het nog iets te zeggen heeft. Pompeii is er één van. Elke keer dat het lijkt alsof we alles hebben begrepen, komt er een detail naar voren dat onze blik verlegt en ons dwingt de stukjes weer in elkaar te zetten. Dit keer gaat het niet om huizen, fresco’s of alledaagse voorwerpen, maar om iets ruwers, gegraveerd in de steen: tekenen van oorlog, die daar al ruim tweeduizend jaar blijven hangen.
Een groep Italiaanse onderzoekers, in een studie gepubliceerd in het tijdschrift Erfenis in 2026 besloot hij die nummers te lezen zoals je doet met een wond die nooit echt is genezen. Het resultaat is een reconstructie die verrassend is, omdat deze het gebruik van een veel geavanceerder wapen suggereert dan je zou denken als je aan de oudheid denkt. Een machine die in staat is om snel achter elkaar toe te slaan, zozeer zelfs dat het – met alle nodige voorzorgsmaatregelen – doet denken aan een soort oud machinegeweer.
Nauwkeurige en herhaalde tekens die de interpretatie van het beleg veranderen
Degenen die Pompeii vandaag de dag bezoeken, hebben de neiging alles in verband te brengen met de uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus, maar de stad had al zeer moeilijke momenten meegemaakt. Eén daarvan is de belegering onder leiding van Lucius Cornelius Sulla, bijna een eeuw vóór de vulkanische catastrofe. En het is precies naar die gebeurtenis dat de tekens op de noordelijke muren lijken te verwijzen.
Archeologen zijn al lang bekend met de grote cirkelvormige kraters die worden veroorzaakt door stenen projectielen die door Romeinse katapulten worden gelanceerd. Ze zijn duidelijk, bijna didactisch. Maar tussen deze opvallendere shots gaat een ander patroon schuil, subtieler en minder direct: kleine vierhoekige gaatjes, verdeeld in een waaiervormig patroon.
Jarenlang bleven ze op de achtergrond, gezien als algemene schade of simpele degradatie. De onderzoekers kozen ervoor om ze van dichtbij te bekijken, zonder zich te haasten. Ze bouwden zeer nauwkeurige driedimensionale modellen met behulp van laserscanners en fotogrammetrie, die letterlijk in de vorm van die borden drongen. Diepte, breedte, helling: elk detail werd geanalyseerd om te begrijpen wat deze zou kunnen hebben gegenereerd.
Uit deze analyse kwam een duidelijke aanwijzing naar voren. Die inslagen lijken niet het gevolg te zijn van geïsoleerde treffers, maar van een snelle, bijna ritmische opeenvolging. Alles wijst in de richting van een oorlogsmachine die meerdere projectielen achter elkaar kan afvuren: de polybolos, een zich herhalende katapult beschreven in Griekse technische verhandelingen uit de 3e eeuw voor Christus
De vergelijking met die oude teksten voegde er nog een stukje aan toe. De waaiervormige opstelling die zichtbaar is op de muren valt samen met de mechanische beweging die aan deze machines wordt toegeschreven, een soort zijdelingse “sweep” waardoor verschillende doelen snel achter elkaar konden worden geraakt. Het gaat niet alleen om hard slaan, maar om continu en gecontroleerd slaan, waarbij je het ritme van de strijd volgt.
Ook de in musea bewaarde vondsten hebben bijgedragen aan het versterken van deze lezing. Enkele pijltjes met ijzeren punten, geassocieerd met de zogenaamde katapult Schorpioentonen afmetingen die compatibel zijn met die verkregen uit de digitale modellen van de muren van Pompeii. Het is alsof een bevroren scène stukje bij beetje opnieuw wordt gecomponeerd.
De as van de Vesuvius heeft deze sporen eeuwenlang beschermd
Er is een element dat dit alles nog fascinerender maakt. Na het beleg werd Pompeii begraven door de uitbarsting van de Vesuvius. Die plotselinge bedekking fungeerde als een tijdcapsule, die niet alleen gebouwen en objecten bewaarde, maar ook de littekens die de oorlog had achtergelaten. Zonder die bescherming zouden veel van deze tekens verdwenen zijn onder invloed van de tijd, regen en daaropvolgende transformaties. In plaats daarvan hebben ze ons bereikt, waardoor vandaag de dag uiterst nauwkeurig lezen mogelijk is.
De in het onderzoek gebruikte afbeeldingen beschrijven deze passage goed. Enerzijds historische foto’s uit het begin van de twintigste eeuw, zoals die rond 1925 aan Van Buren worden toegeschreven, anderzijds recente opnames uit 2024. Dezelfde tekens zijn er nog steeds, herkenbaar, bijna eigenzinnig. Op een van de oudste opnames zie je ook een meetlat die tegen de muur leunt, ongeveer drie meter lang, handig voor het schatten van de proporties en afmetingen van een vestingwerk van ongeveer vier en een halve meter hoog.
Nog welsprekender is de vergelijking tussen driedimensionale modellen: enerzijds de impact van een groot bolvormig projectiel, anderzijds groepen kleinere, vierhoekige en dicht bij elkaar geplaatste markeringen. Twee verschillende talen gegraveerd in dezelfde steen. De eerste vertelt het beleg zoals we het ons altijd hebben voorgesteld. De tweede opent een nieuw scenario, dynamischer en bijna modern van logica.
Volgens de onderzoekers suggereert deze radiale en nauwe configuratie het gebruik van een automatische schorpioen, ontworpen om degenen te raken die zichzelf zelfs maar voor een paar momenten blootgeven. Boogschutters verschijnen uit de zijopeningen, verdedigers verschijnen tussen de kantelen: vluchtige doelen, onderschept door een machine die is ontworpen om geen uitstel te laten.
In deze lezing worden de muren van Pompeii iets meer dan een verdedigingsstructuur. Ze transformeren in een verhalend oppervlak dat de spanning van een specifiek moment kan overbrengen. Er zijn geen woorden nodig, observeer alleen de richting van de slagen, hun dichtheid, de manier waarop ze worden verdeeld.
En misschien is dit wel het meest opvallende. Het idee dat een stad die over de hele wereld bekend staat vanwege haar plotselinge einde, blijft ook het verhaal vertellen van wat eraan voorafging. Een verhaal gemaakt van strategieën, van vindingrijkheid, van georganiseerd geweld. Een verhaal dat langzaam weer boven water komt, terwijl iemand besluit een detail dat al jaren aan de zijlijn heeft gestaan onder de loep te nemen.
De littekens van Pompeii spreken niet alleen van vernietiging. Ze vertellen ook het verhaal van de evolutie van technologieën, de manier waarop mensen hebben geleerd te vechten, plannen te maken en toe te slaan. En daarmee herstellen ze een beeld van de oudheid dat veel minder statisch is dan je zou denken. Complexer, levendiger, dichterbij.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
