Het gevoel zou dat van een nederlaag voor milieuactivisten kunnen zijn. Maar het is voldoende om je te verdiepen in de fijne kneepjes van de uitspraak van het Regionaal Administratief Hof van Lazio om te beseffen dat de realiteit genuanceerder ligt. Het beroep tegen de brug over de Straat van Messina werd niet inhoudelijk afgewezen: het werd als “voorbarig” beoordeeld. Een onderscheid dat veel verandert, vooral op juridisch en strategisch niveau.
Niet afgewezen, maar niet-ontvankelijk
Het kernpunt ligt in de aard van de bestreden handeling. De verenigingen – Legambiente, Lipu en WWF Italia – hadden het gunstige advies van de Milieueffectrapportage (MER) betwist. Maar voor de TAR is dat advies nog geen definitieve handeling.
Dit is een interne stap in de procedure, een ‘endoprocedurele’ handeling die op zichzelf geen concrete gevolgen heeft. Met andere woorden, het heeft nog geen gevolgen voor rechten of belangen en er kan daarom geen beroep tegen worden ingesteld. Het is geen kwestie van inhoud, maar van timing.
Omdat het spel nog open is
De consequentie is duidelijk: de TAR heeft niet gezegd dat de milieukritiek ongegrond is. Hij heeft ze helemaal niet bekeken. Hij stelde vast dat de tijd daarvoor nog niet is aangebroken. De procedure eindigt feitelijk pas met de resolutie van de Cipess (Interministerieel Comité voor Economische Planning en Duurzame Ontwikkeling), de laatste stap die groen licht voor het werk zal geven of weigeren. Het is daar dat het project een volledige juridische vorm krijgt, en het is daar dat het mogelijk kan worden aangevochten.
De strategie van de verenigingen
Milieuorganisaties beweren dat zij ervoor hebben gekozen vroegtijdig in actie te komen. De oproep, zo leggen zij uit, werd ook gedaan uit voorzichtigheid, uit angst dat de speciale regels op de brug de mogelijkheid om in een later stadium in te grijpen zouden kunnen beperken. Een angst die de TAR niet ongegrond achtte. De rechters erkennen inderdaad dat de defensiestrategie niet verwerpelijk is, juist in het licht van de onzekerheid over de regelgeving die ook werd geïntroduceerd door Wetsdecreet 35 van 2023, waarin de tijdstippen en methoden voor goedkeuring van het werk opnieuw werden gedefinieerd.
De kern van motivatie
Dan is er een passage die voorbestemd is om de komende weken impact te hebben. De TAR herinnert er expliciet aan dat de uiteindelijke beslissing van de Cipess moet worden ondersteund door een rigoureuze redenering. Geen technisch detail, maar een substantiële vereiste. Voor een infrastructuur van deze omvang, die kwetsbare ecosystemen en Europese beperkingen beïnvloedt, zal elke keuze op een tijdige en transparante manier moeten worden gerechtvaardigd.
Milieu en algemeen belang
Alle kwesties die door de verenigingen aan de orde zijn gesteld, blijven op tafel liggen: van de gevolgen voor het milieu tot de verenigbaarheid met de Europese wetgeving, tot aan het gebruik van de zogenaamde “dwingende redenen van groot openbaar belang”. Dit is een instrument dat zelfs significante uitzonderingen op milieubescherming mogelijk maakt, maar alleen als er sprake is van strenge voorwaarden. En het is precies op basis van dit evenwicht dat de meest delicate vergelijking zal worden gemaakt, ook in het licht van het Iropi-rapport dat al in april 2025 door het voorzitterschap van de Raad is goedgekeurd.
Een zwaar uitstel
Meer dan een sluiting is die van de TAR een pauze. Het proces gaat gewoon verder als het plaatje compleet is en de beslissingen definitief zijn. Dit scenario wordt versterkt door het feit dat de niet-ontvankelijk verklaarde beroepen niet alleen milieuverenigingen betroffen, maar ook lokale autoriteiten zoals de gemeente Villa San Giovanni en de metropool Reggio Calabria, een teken van een breed en transversaal kritisch front.
