Hoeveel pesticiden dragen we letterlijk elke dag met ons mee? Meer dan we ons voorstellen. Dit blijkt uit een onderzoek van de Zwitserse publieke televisie RTS, waarbij haarmonsters werden geanalyseerd van 54 vrijwilligers uit alle kantons van Franstalig Zwitserland.
Het resultaat was eenduidig: slechts twee mensen hadden geen enkel spoor van fytosanitaire stoffen. In alle andere gevallen vertelde het haar een verhaal van stille, voortdurende blootstelling.
Haar als chemisch archief
Haar liegt niet. In tegenstelling tot bloed of urine, die recente blootstelling weerspiegelen, kunnen haarlokken registreren hoeveel we de afgelopen maanden aan bepaalde stoffen zijn blootgesteld. Elk geanalyseerd monster was zes centimeter lang – vlak gesneden met de hoofdhuid – een lengte die voldoende was om de blootstelling aan de 100 meest voorkomende pesticiden in de afgelopen zes maanden te reconstrueren.
Sommige pesticiden komen in het bloed terecht en worden daar afgezet, terwijl andere rechtstreeks uit de lucht komen die we inademen, legt toxicoloog Aurélie Berthet van Unisanté in Lausanne uit.
In de geanalyseerde monsters werden bij één individu tot wel 8 verschillende stoffen geïdentificeerd, met een gemiddelde van 2 actieve ingrediënten per persoon.
Pesticiden gevonden in haar
Van de 20 in totaal gedetecteerde pesticiden komt er één sterk naar voren: permethrin, aangetroffen bij 84% van de deelnemers. Het is een synthetisch insecticide dat veel wordt gebruikt in huishoudelijke sprays, insectenverspreiders, vlooienproducten en pesticiden voor huisdieren. Een feit dat ons tot nadenken zou moeten aanzetten, ook omdat deze stof in Zwitserland niet is toegestaan voor gebruik in de landbouw en toch vrij wordt verkocht voor huishoudelijk gebruik.
En het is geen alleenstaand geval. De overgrote meerderheid van de stoffen die in haar worden aangetroffen, zijn afkomstig uit de huiselijke omgeving en niet uit de velden. Pesticiden uit agrarische oorsprong vertegenwoordigen slechts 8% van het totaal dat wordt gedetecteerd. Kortom, we worden vooral blootgesteld aan wat we gebruiken of wat ons omringt binnen de muren van ons huis.
Het onderzoek maakte het mogelijk om de bron van een bepaalde verontreiniging nauwkeurig op te sporen, met verrassende resultaten. Een deelnemer die in Court, in het kanton Bern, woonde, had sporen van propiconazool, een fungicide. De verklaring? Vijf jaar eerder werd het product gebruikt om de houten balken in zijn garage te behandelen.
Deze verven laten stoffen vrij in de lucht zolang ze actief blijven, soms wel tien jaar – waarschuwde ecotoxicoloog Nathalie Chèvre van de Universiteit van Lausanne. We worden dus langdurig aan deze stoffen blootgesteld.
In de praktijk kan de blootstelling aan bepaalde producten, zonder dat wij het weten, tot ver na het gebruik ervan voortduren.
Een ander emblematisch geval komt uit Genève, waar een deelnemer in de zomer verschillende producten tegen tijgermuggen had gebruikt. Er werden twee insecticiden in zijn haar aangetroffen, waaronder transfluthrin, verboden in de landbouw maar regelmatig verkocht voor huishoudelijk gebruik. Een paradox die een diepgaande tegenstrijdigheid in het huidige regelgevingssysteem benadrukt.
De strijd tegen muggen vormt een ethische en gezondheidskwestie die allesbehalve eenvoudig is. Zoals onderzoeker Chèvre opmerkte: beschermen we onszelf tegen insecten door stoffen te gebruiken die ons op de lange termijn schade kunnen toebrengen, of accepteren we het risico van beten door ziektevectoren? Er is geen eenvoudig antwoord, maar het is een vraag die het verdient om gesteld te worden en die te vaak wordt genegeerd bij de dagelijkse aankoopkeuzes.
Het is ook vermeldenswaard dat Patricia Bidaux, voorzitter van AgriGenève, ook tot de deelnemers aan het onderzoek behoorde. Haar haar vertoonde geen enkel residu van het Zwitserse landbouwbestrijdingsmiddel, wat volgens haar een bewijs is van de vooruitgang die is geboekt op het gebied van bewustzijn en duurzame praktijken in de primaire sector.
Geen drempelwaarde
Voorlopig zijn er geen wetenschappelijk gevalideerde referentiewaarden waarmee de in het haar gedetecteerde concentraties kunnen worden geïnterpreteerd in termen van individueel risico:
Deze analyses laten geen individuele risicobeoordeling toe. Deze onderzoeken tonen aan dat we omringd zijn door chemicaliën die giftig zijn voor het milieu en voor de mens.
Het is een waarschuwing die voor iedereen geldt. Je hebt geen akkers in de buurt van je huis nodig om blootgesteld te worden aan bestrijdingsmiddelen: een antimuggenspray op het balkon, een oude beschermverf op zolder of een antiparasitaire halsband om de gezinshond zijn voldoende. De chemie die we buiten de deur willen houden, komt vaak via het raam naar binnen.
