Op Mars zijn er nog steeds gebieden die besloten lijken hun verhaal niet volledig te vertellen. Het Gediz Vallis Kanaal is er daar één van: een landschap dat duidelijke sporen van eeuwenoud water bewaart en tegelijkertijd details blijft bieden die niet kloppen. Het is hier dat Curiosity pure zwavel ontdekte, verborgen in elke rots, en iets aan het licht bracht dat niet past in de schema’s waarmee we tot nu toe de geologie van de rode planeet hebben geïnterpreteerd.
De ontdekking komt voort uit een vrijwel willekeurige episode, maar de gevolgen zijn allesbehalve marginaal. Tijdens zijn reis verbrijzelde de NASA-rover een ogenschijnlijk onbeduidende rots. Binnenin ontstonden, in plaats van een gewone compositie, gele kristallen van elementaire zwavel – een vorm die nog nooit eerder op de rode planeet was waargenomen.
In het Gediz Vallis-kanaal komt zuivere zwavel tussen gewone rotsen tevoorschijn
De plaats van ontdekking heeft een belangrijk soortelijk gewicht. Het Gediz Vallis-kanaal vertelt een oud verhaal dat bestaat uit water, sedimenten en langzame transformaties, gestratificeerd in de loop van de tijd. De rotsen in dit gebied bevatten sporen van een rivier die miljarden jaren geleden stroomde, toen Mars er heel anders uitzag dan we hem nu zien.
In deze context was de aanwezigheid van sulfaten al bekend. Dit zijn zouten die ontstaan wanneer zwavel, gecombineerd met andere elementen, in wisselwerking staat met water. Wanneer het water verdampt, blijven deze mineralen achter als een soort chemische afdruk van het verleden. Wetenschappers gebruiken ze al lang om de watergeschiedenis van de planeet te reconstrueren en de veranderingsprocessen van het oppervlak te begrijpen.
Het verschijnen van zuivere zwavel introduceert echter een geheel andere variabele. Deze elementaire vorm ontwikkelt zich alleen onder zeer specifieke omstandigheden, die volgens de huidige kennis niet aanwezig zijn in dat gebied van Mars. Het is juist deze kloof tussen theorie en observatie die de ontdekking zo relevant maakt.
Dan is er nog een detail dat diepte aan de foto toevoegt. Het omliggende terrein is bezaaid met rotsen die aan de buitenkant opvallend veel lijken op de rotsen die Curiosity brak. Dit suggereert dat de vondst geen op zichzelf staand geval is, maar dat elementaire zwavel in sommige delen van het kanaal wijdverspreid kan zijn. Een hypothese die, indien bevestigd, de geologische interpretatie van de regio aanzienlijk zou veranderen.
In juli 2024 vatte Ashwin Vasavada, een van de wetenschappelijke managers van de missie, de betekenis van de ontdekking samen met een heel concreet beeld: het vinden van stenen gemaakt van pure zwavel in die context staat gelijk aan het tegenkomen van iets dat de verwachtingen volledig overtreft. En als het gebeurt, beweegt de wetenschap zich in een precieze richting: begrijpen hoe het mogelijk is.
Tussen de chemie van het leven en mysteries die nog open zijn
Zwavel neemt ook een centrale plaats in in de chemie van het leven. Op aarde is het een essentieel element dat door organismen in de vorm van sulfaten wordt gebruikt om fundamentele aminozuren op te bouwen, essentieel voor de vorming van eiwitten. Dit maakt zijn aanwezigheid op Mars bijzonder interessant, al is het wel belangrijk om de juiste balans in de interpretatie te behouden.
Sulfaten op Mars waren in het verleden al geïdentificeerd, dus in dit opzicht is er niets geheel nieuws. De ontdekking van elementair zwavel introduceert geen direct bewijs dat verband houdt met leven, en op dit moment is er geen zeker bewijs van organismen op Mars. Wat echter steeds naar voren komt, is een samenhangend geheel van elementen die, bij elkaar genomen, een omgeving beschrijven die in het verleden compatibel had kunnen zijn met levensvormen: de aanwezigheid van water, gunstige chemische omstandigheden, bruikbare materialen.
Het interessantste knooppunt blijft het geologische knooppunt. Als er inderdaad aanzienlijke hoeveelheden zuivere zwavel aan de oppervlakte zijn, betekent dit dat er in het verleden van de planeet processen hebben plaatsgevonden die ons begrip nog steeds ontgaan. Het is alsof er een hoofdstuk ontbrak in de geschiedenis van Mars, en deze ontdekking liet plotseling een fragment ervan zien.
Er is ook een aspect dat verband houdt met de manier waarop deze informatie tot stand komt. Vanaf de aarde blijft Mars een verre plaats, die alleen toegankelijk is via instrumenten en robotmissies. Curiosity, die 899 kilogram woog, volgde eenvoudigweg zijn pad toen hij die rots brak. Zonder die gebeurtenis zou de zwavel waarschijnlijk veel langer verborgen zijn gebleven.
Daaropvolgende analyse bevestigde de aard van het materiaal, en een foto die een paar dagen later werd gemaakt, toonde een andere, zeer vergelijkbare rots in de buurt. Dit versterkt het idee dat het fenomeen wijdverspreider is dan aanvankelijk werd gedacht.
Om tot een verklaring te komen zijn nieuwe stappen nodig. Wetenschappers werken aan meer gedetailleerde modellen van de geologische evolutie van Mars, in een poging te begrijpen welke omstandigheden mogelijk hebben geleid tot de vorming van zwavel in die vorm. Ondertussen blijft Curiosity gegevens verzamelen langs het kanaal, langzaam bewegend tussen rotsen die, op het eerste gezicht, allemaal hetzelfde lijken en die in plaats daarvan diepgaande verschillen kunnen verbergen.
De rover heeft al 42 boringen uitgevoerd, waarbij monsters van verpulverd gesteente zijn verzameld dankzij de boor die op de robotarm is gemonteerd. Elk gat vertegenwoordigt een poging om verder te gaan dan het oppervlak, om te lezen wat niet onmiddellijk zichtbaar is.
En terwijl Curiosity zijn werk voortzet, blijft Perseverance, al meer dan vijf jaar actief op de rode planeet, onderzoek doen. Een van zijn meest recente observaties betreft een object dat uit zijn context lijkt te zijn verwijderd, zozeer zelfs dat men zou kunnen veronderstellen dat het een andere oorsprong kan hebben dan die van Mars.
Wat in het algemeen naar voren komt, is een verhaal dat langzaam opbouwt en bestaat uit details die na elkaar worden toegevoegd. De ontdekking van pure zwavel op Mars past perfect in deze dynamiek: een toevallige episode die nieuwe vragen oproept en ons dwingt om met andere ogen naar de planeet te kijken.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
