Zo nu en dan verschijnt er een nieuwsbericht op sociale media dat te mooi lijkt om waar te zijn. Volgens sommige berichten die viraal zijn gegaan, zou een in Italië ontwikkelde waterplant vrijwel alleen rivieren van microplastics kunnen reinigen: hij drijft op het water en vangt plastic deeltjes op met zijn wortels, zonder machines, zonder elektriciteit, zonder complexe infrastructuren. De gekozen naam zegt het al: Pistia Magnifica.
Het is jammer dat bij het zoeken naar deze plant in wetenschappelijke databases en academische publicaties niets wordt gevonden. Nul. Pistia Magnifica, zoals het online wordt beschreven, bestaat niet in de wetenschappelijke literatuur. Toch is het verhaal erachter reëel, en in sommige opzichten zelfs interessanter dan het verhaal dat op sociale media circuleert.
Bekijk dit bericht op Instagram
De echte plant achter de mythe
De plant die dit verhaal inspireert bestaat en heeft een precieze naam: Pistia stratiotes, algemeen bekend als watersla. Het is een drijvende plant die spontaan groeit in tropische en subtropische omgevingen en al jaren wordt gebruikt in fytopuursystemen – natuurlijke processen waarbij vegetatie wordt benut om de waterkwaliteit te verbeteren.
Alleen al ernaar kijken is voldoende om te begrijpen waarom het de aandacht van wetenschappers trekt. De bladeren blijven aan de oppervlakte, terwijl zich onder water een dicht, draadvormig wortelstelsel ontwikkelt dat functioneert als een natuurlijk netwerk. Dat netwerk vangt sediment en zwevende deeltjes op, terwijl de micro-organismen die rond de plant leven verschillende verontreinigende stoffen helpen afbreken of transformeren.
Wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat Pistia stratiotes in staat is de concentraties van zware metalen in industrieel afvalwater – lood, cadmium, kwik, nikkel – aanzienlijk te verminderen met een efficiëntie tot wel 80%. Hieruit komt de vrij logische intuïtie voort dat een plant met deze eigenschappen ook iets kan doen tegen microplastics.
Microplastics in Italiaanse rivieren zijn een gedocumenteerd probleem
De aanwezigheid van microplastics in waterwegen is geen hypothese: het is een breed gemeten fenomeen. Rivieren zijn een van de belangrijkste vectoren waardoor plasticfragmenten meren en oceanen bereiken. Synthetische vezels die vrijkomen bij het wassen van stoffen, fragmenten van afgebroken verpakkingen, industriële deeltjes: alles komt terecht in het stedelijk afvalwater en van daaruit in riviersystemen.
Een studie van de Universiteit van Florence gepubliceerd op Wetenschap van de totale omgeving analyseerde microplastics langs de hele loop van de Arno, van bron tot monding, waarbij bijzonder hoge concentraties in het stedelijke deel van Florence werden gedetecteerd. De algemene schatting is dat de rivier jaarlijks ongeveer 30 ton microdeeltjes in de Middellandse Zee loost, een cijfer dat overeenkomt met dat van andere grote Europese rivieren.
Het probleem is dat de zeer kleine omvang van deze deeltjes het moeilijk maakt ze te onderscheppen met traditionele filtratiesystemen. Veel microplastics passeren er gewoon doorheen. Om deze reden verkent wetenschappelijk onderzoek verschillende paden: geavanceerde filtermembranen, bacteriën die sommige polymeren kunnen afbreken, fysieke barrières in waterwegen en, inderdaad, natuurlijke systemen gebaseerd op waterplanten.
Zogenaamde op de natuur gebaseerde oplossingen, oplossingen die natuurlijke ecologische processen exploiteren, trekken steeds meer aandacht omdat ze zouden kunnen werken met zeer lage energiekosten. In deze context worden waterplanten nog steeds bestudeerd, hoewel het onderzoek specifiek voor microplastics nog steeds aan de gang is en nog geen definitieve resultaten heeft opgeleverd.
De op sociale media beschreven Pistia Magnifica bestaat dus niet. Maar het idee erachter – het gebruik van planten en natuurlijke systemen om verontreinigende stoffen en zwevende deeltjes vast te houden – staat centraal in echt onderzoek, waarbij plantkunde, microbiologie en milieutechniek proberen te begrijpen in welke mate vegetatie kan bijdragen aan het filteren van wat onze systemen nog steeds niet kunnen stoppen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
