Ze zijn overal, onzichtbaar en vrijwel onverwoestbaar. Laten we het nog eens hebben over PFAS, perfluoralkylstoffen die voorkomen in pannen met antiaanbaklaag, voedselverpakkingen, waterdichte stoffen, cosmetica en vele andere veelgebruikte voorwerpen. Meer dan 10.000 synthetische chemische verbindingen die de industrie al tientallen jaren over de hele planeet gebruikt en vervolgens verspreidt, waarbij ze profiteren van hun uitzonderlijke weerstand.
Het probleem is dat dezelfde stabiliteit die ze zo nuttig maakt, ze tot een permanente bedreiging maakt; in feite degraderen ze niet in het milieu en zo worden ze genoemd “voor altijd chemicaliën“, eeuwige vervuilers.
Er komt echter al een tijdje een duidelijk signaal uit het maatschappelijk middenveld: milieuverenigingen, waterbeheerders en consumentenvertegenwoordigers wachten niet langer tot de politiek de eerste stap zet en roepen op tot een Italië zonder PFAS.
Op 9 maart 2026 kozen drie zeer verschillende entiteiten er in de setting van de Senaat van de Republiek voor om hun krachten te bundelen door het Manifest ‘Op weg naar de eliminatie van PFAS’ te ondertekenen: Utilitalia (de federatie van water-, milieu- en energiebedrijven), Legambiente en Consumentenforum. Een alliantie die degenen die het water dat we drinken beheren, aan dezelfde tafel plaatst, degenen die vervuilde gebieden verdedigen en degenen die de eindgebruikers vertegenwoordigen. Het verklaarde doel is om urgentie om te zetten in concrete actie, en zo de logica van het terugschuiven van verantwoordelijkheden te overwinnen.
Zes toezeggingen om verder te gaan
Het Manifest beperkt zich niet tot het formuleren van generieke principes, maar vertaalt de intenties in zes operationele richtlijnen. De eerste en meest radicale is de geleidelijke eliminatie van PFAS waar al geldige alternatieven bestaan, vergezeld van een stabiel regelgevingskader dat de industrie naar veilige materialen leidt.
De tweede is de krachtige toepassing van het beginsel “de vervuiler betaalt”, omdat de kosten van terugwinning en behandeling niet op de rekeningen van de burgers kunnen blijven drukken.
Dit wordt gevolgd door de zoektocht naar veilige alternatieven, niet alleen beoordeeld in termen van risico maar ook in termen van werkelijke prestaties, en de ontwikkeling van technologieën om PFAS te verminderen die al aanwezig zijn in water- en afvalbeheersystemen.
De vijfde toezegging betreft economische steun voor de industriële transitie, met specifieke financiële instrumenten. Ten slotte beoogt het Manifest een ambitieuze harmonisatie van de Europese normen, binnen het kader van de REACH-verordening, op basis van het voorzorgsbeginsel.
Water heeft geen vervangers
Barbara Marinali, vice-president van Utilitalia, onderstreepte een aspect dat vaak over het hoofd wordt gezien in het publieke debat: in tegenstelling tot fossiele brandstoffen heeft water geen alternatieven. Wanneer een watervoerende laag vervuild raakt, is de impact systemisch en moeilijk terug te draaien. Om deze reden vragen waterbeheerders om het interventiepunt zo ver mogelijk stroomopwaarts in de toeleveringsketen te verplaatsen, voordat het afval de milieucyclus bereikt. Stroomafwaartse behandelingen bestaan en worden versterkt, maar zijn op zichzelf niet voldoende.
Voor Legambiente, die jarenlang de gemeenschappen heeft gesteund die het zwaarst getroffen zijn door het PFAS-probleem – met name in Veneto, Piemonte, Lombardije en Sardinië – betekent de handtekening een stap naar een hoger actieniveau. Zoals de nationale president Stefano Ciafani uitlegt, luidt het Manifest:
een nieuw en belangrijk uitgangspunt: de start van een samenwerking die het engagement van de vereniging in de strijd tegen de PFAS-plaag versterkt en hernieuwt, in volledige continuïteit met de geschillen die we al jaren in de meest getroffen gebieden nastreven.
Het doel is om lokale ervaringen om te zetten in structurele veranderingen, met een duidelijke verantwoordelijkheid:
degenen die vervuilen, betalen, omdat de kosten van de vervuiling niet op de burgers kunnen vallen, maar op degenen die de schade hebben veroorzaakt.
Informeer om te beschermen
Consumentenforum besteedt specifieke aandacht aan de dagelijkse dimensie van het Manifest: etiketten, veiligheidsinformatiebladen, openbare databanken over gevaarlijke stoffen. Voor president Furio Truzzi is het zelfstandig oriënteren van burgers een integraal onderdeel van de oplossing. Het forum zet zich in voor een breder lidmaatschap van het document, waarbij niet alleen consumentenverenigingen worden betrokken, maar ook bedrijven uit de direct betrokken productiesectoren.
Dit Manifest komt op een moment dat het Europese debat over PFAS steeds intensiever wordt. Frankrijk, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen zijn al begonnen met concrete beperkingstrajecten. Met deze daad probeert Italië zich te positioneren tussen de landen die op tijd reageren, voordat het probleem verder verergert. De volgende stap, zoals de ondertekenaars in herinnering brachten, is het uitbreiden van de coalitie naar industriële producenten en gebruikers, om een keten van toezeggingen op te bouwen die veel verder gaat dan het document dat in de Senaat is ondertekend.
