Op 8 maart ligt het overal, verpakt in vloeipapier, op de toonbank van iedere bloemist. Toch wordt de mimosa – diezelfde plant met zachtgele bloemen die een symbool is geworden van Vrouwendag – door de wetenschappelijke gemeenschap geclassificeerd als een invasieve exotische soort, met gedocumenteerde gevolgen voor de biodiversiteit in een groot deel van Europa, inclusief Italië.
De paradox is niet alleen esthetisch. Achter de vroege bloei en de geur die naar de lente ruikt, schuilt deAcacia dealbata – de wetenschappelijke naam van de meest voorkomende mimosa in Italiaanse tuinen – verbergt een verspreidingsvermogen dat botanici en ecologen al tientallen jaren zorgen baart.
Omdat mimosa als invasief wordt beschouwd
De plant komt oorspronkelijk uit het zuidoosten van Australië, waar hij groeit in bosrijke en heuvelachtige omgevingen, waar hij onder controle wordt gehouden door parasieten en natuurlijke concurrenten. Toen hij rond de eeuwwisseling voor sierdoeleinden in Europa werd geïntroduceerd, vond hij ideale omstandigheden in het Middellandse-Zeebekken zonder enige natuurlijke tegenstander die zijn expansie beperkte.
Het resultaat is gedocumenteerd: mimosa verspreidt zich tot ver buiten de grenzen van privétuinen, koloniseert natuurgebieden en verandert de balans van lokale ecosystemen. Binnen een paar jaar kan hij 10-15 meter hoog worden, waardoor er schaduwrijke gebieden ontstaan die de inheemse vegetatie geleidelijk verstikken. Het beslist uitgebreide wortelstelsel onttrekt water en voedingsstoffen aan lokale soorten, een situatie die de biodiversiteit kan verminderen, vooral in de meest kwetsbare ecosystemen.
Om het beheer ingewikkelder te maken, produceert Acacia dealbata elk jaar grote hoeveelheden zaden met harde zaadvliezen, die jarenlang levensvatbaar in de bodem kunnen blijven. Zelfs nadat de volwassen exemplaren zijn verwijderd, houdt de grond een reserve aan zaden vast, klaar om te ontkiemen bij de eerste verstoring – een aardverschuiving, een brand, grondbewerking. Hieraan wordt toegevoegd de mogelijkheid om na elke snede opnieuw te planten met nieuwe scheuten vanaf de basis of wortels, een aspect dat uitroeiing tot een lastige onderneming maakt, die in de loop van de tijd herhaalde interventies vereist.
Dan is er nog een minder zichtbaar maar even relevant effect: mimosa is een peulvrucht en legt stikstof uit de lucht vast via symbiotische bacteriën die in de wortels aanwezig zijn. Dit verandert de chemische samenstelling van de bodem en verrijkt deze met een voedingsstof die veel mediterrane soorten – aangepast aan arme en droge grond – niet goed verdragen. De inheemse flora wordt dus ook op chemisch niveau verdrongen, en niet alleen op fysiek niveau.
Het Europese en Italiaanse regelgevingskader
Op wetgevend niveau is de belangrijkste referentie EU-Verordening nr. 1143/2014, die op 1 januari 2015 in werking is getreden, en die op gemeenschapsniveau verboden en verplichtingen invoerde voor het beheer van invasieve uitheemse soorten van EU-belang. Italië heeft het geïmplementeerd met wetsdecreet van 15 december 2017, n. 230, van kracht sinds 14 februari 2018, waarin het Ministerie van Milieu en Energiezekerheid als bevoegde autoriteit en ISPRA als ondersteunend technisch-wetenschappelijk orgaan wordt aangemerkt.
Voor de soorten die op de EU-lijst staan, verbiedt het decreet de introductie ervan op het nationale grondgebied, detentie, het transport, de handel en het vrijlaten in het wild.
Een verduidelijking is de moeite waard: Acacia dealbata komt nog niet voor in de lijst van soorten van EU-belang – die in plaats daarvan de relatieve Saligna-acaciadie ook wijdverbreid is in Italië, vooral in de kustgebieden van het zuiden. Hieraan moet worden toegevoegd dat Italië tot op heden nog geen nationale lijst van invasieve uitheemse soorten heeft aangenomen, hoewel het bovengenoemde wetsdecreet 230/2017 daarin uitdrukkelijk voorziet in artikel 5. De classificatie van Acacia dealbata als een invasieve soort blijft daarom op dit moment een geconsolideerd wetenschappelijk feit – erkend door ISPRA en de botanische literatuur – in plaats van een directe regelgevende beperking voor particuliere burgers.
De Europese lijst wordt periodiek bijgewerkt: de laatste update dateert van juli 2025, waarbij Uitvoeringsverordening 2025/1422 26 nieuwe dier- en plantensoorten heeft toegevoegd.
